Maden Denetim Tutanağına Şerh Nasıl Konur? | Maden Yönetmeliği m.75 (2026)
Maden Yönetmeliği m.75 denetimde hangi konuların inceleneceğini düzenler?
M.75, m.74’teki genel denetim yetkisinin sahada nasıl uygulanacağını somutlaştırır. Teknik ve mali belgeler ile bu belgelerin hazırlanmasına esas kayıtlar birlikte değerlendirilir. İşletme projesinin fiilen uygulanıp uygulanmadığı, üretim yöntemi, üretim miktarı, çıkarılan madenin kullanım alanı, sevk fişleri, faturalar ve satış belgeleri denetimin temel başlıklarıdır.
Bu liste denetimin yalnız belge kontrolü olmadığını gösterir. Onaylı projede açık işletme öngörülmüşse basamak, şev ve üretim cephesi; yeraltı işletmesinde galeri, üretim yöntemi ve güvenlik düzeni; sevkiyatta ise stok, kantar ve ticari kayıtlar sahadaki durumla karşılaştırılır. Teknik ve mali kayıtların aynı üretim zincirini göstermesi gerekir.
Çevreyle uyum planı her denetimde kontrol edilir mi?
Evet. M.75/1, her türlü denetimde çevreyle uyum planına uygun çalışılıp çalışılmadığının kontrol edileceğini açıkça düzenler. Bu nedenle rehabilitasyon yalnız ruhsat terkinde gündeme gelen bir kapanış işi değildir. İşletme devam ederken projede öngörülen kademeli rehabilitasyon, üst toprak yönetimi, pasa düzeni ve benzeri tedbirlerin uygulanması incelenebilir.
Ruhsat sahibi çevreyle uyum planını dosyada bulundurmakla yetinmemeli; sahadaki uygulamanın planla uyumunu fotoğraf, harita, ölçüm ve çalışma kayıtlarıyla gösterebilmelidir. Plan revize edilmişse MAPEG kayıtlarındaki onaylı sürüm ile sahadaki uygulama aynı olmalıdır.
Üretim yöntemi neden denetlenir?
İşletme ruhsatı, onaylı işletme projesindeki üretim yöntemi ve teknik şartlarla birlikte yürütülür. Açık işletmeden yeraltına geçiş, üretim cephesinin önemli ölçüde değiştirilmesi veya proje dışı bir yöntem kullanılması teknik ve güvenlik sonuçları doğurabilir. Denetim heyeti fiilî yöntemin onaylı projeyle uyumunu kontrol eder.
Yöntem değişikliği mevzuatın öngördüğü proje ve izin süreci tamamlanmadan uygulanmamalıdır. Ruhsat sahibinin ‘daha verimli olduğu için değiştirdik’ açıklaması, idari onay gerektiren değişikliği hukuka uygun hâle getirmez. Proje güncellemeleri denetimden önce değil, değişiklik yapılmadan önce tamamlanmalıdır.
Üretim miktarı hangi kayıtlarla karşılaştırılır?
İmalat haritası, saha ölçümü, kantar kayıtları, sevk fişleri, stok hareketleri, faturalar ve yıllık faaliyet raporu birbirini doğrulamalıdır. Açık ocakta hacim ve yoğunluk hesabı, yeraltında üretim panoları ve sevkiyat kayıtları teknik ölçümün parçası olabilir. Denetim heyeti beyan edilen miktarın fiziksel üretimle uyumunu inceler.
Stok artışı veya azalışı, tüvenan ile zenginleştirilmiş ürün arasındaki fark ve nem/tenör gibi teknik unsurlar açıklanabilir; ancak farkın kaynağı belgeyle gösterilmelidir. Ölçülemeyen, izlenemeyen veya ticari kayıtlarla uyuşmayan üretim miktarı yanlış beyan ve Devlet hakkı yönünden risk doğurur.
Sevk fişi, fatura ve satış belgesi neden birlikte incelenir?
Sevk fişi madenin ruhsat sahasından hangi miktarda ve hangi tarihte çıktığını, kantar ağırlığı fiziksel miktarı, fatura ve satış belgesi ise ticari işlemi gösterir. Bu belgelerin aynı sevkiyat zincirinde tutarlı olması beklenir. Denetimde bir belgenin bulunması diğer kayıtların incelenmesini engellemez.
Örneğin sevk fişinde 100 ton görünen malzemenin kantar ve fatura kayıtlarında sistematik biçimde farklı miktarda olması, açıklanması gereken uyumsuzluktur. İdare üretim, sevkiyat ve satış beyanının doğruluğunu bu çapraz kontrolle test eder.
Denetim tutanağı nasıl düzenlenir?
Denetim sonunda heyet sahada mevcut durumu gösteren bir tutanak düzenler. Tutanakta ayrıntılı raporun daha sonra hazırlanacağı belirtilir. Tespit edilen üretim alanları, belge durumu, ölçüm, eksiklik, aykırılık veya önemli teknik gözlemler mümkün olduğunca açık ve somut yazılmalıdır. ‘Mevzuata aykırı’ gibi genel ifade yerine hangi fiilin hangi somut durumda görüldüğü kayda geçirilmelidir.
Tutanak heyet üyeleri ile ruhsat sahibi veya vekili tarafından imzalanır. Yetkili temsilci imza atmadan önce sayfa ve ekleri, tarih, ruhsat numarası, koordinat, miktar ve belge adlarını kontrol etmelidir. Maddi hata varsa tutanak kapanmadan düzeltilmeli veya şerh konulmalıdır.
Maden denetim tutanağına şerh nasıl konur?
M.75 ruhsat sahibi veya vekiline katılmadığı hususlara şerh koyma hakkı verir. Şerhin etkili olabilmesi için soyut ‘kabul etmiyoruz’ cümlesi yerine tartışılan tespitin neden yanlış olduğu açıkça yazılmalıdır. Örneğin heyet koordinat dışında üretim tespit etmişse doğru olduğu ileri sürülen koordinat ve ölçüm yöntemi; üretim miktarı tartışılıyorsa kantar/imalat kaydı belirtilmelidir.
Şerh kısa tutulmak zorundaysa ‘ayrıntılı teknik açıklama ve ek belgeler ayrıca sunulacaktır’ denilerek temel itiraz tutanağa yazılabilir. Ancak temel maddi itirazın tamamen sonraya bırakılması doğru değildir. Sahada görülen durumun hangi noktada tartışmalı olduğu o anda kayıt altına alınmalıdır.
Şerh koymak tutanağı geçersiz hâle getirir mi?
Hayır. Şerh, tutanağın tümünü reddetmek değil, belirli tespitlere katılmadığını kayıt altına almaktır. Heyet tutanağı ve şerh birlikte değerlendirilir; ayrıntılı raporda itirazın teknik karşılığı incelenebilir. Sonraki idari işlemde idare, ruhsat sahibinin sunduğu somut belgeyi dikkate almalıdır.
Şerh her tespitte kullanılmamalıdır. Tartışmasız maddi olgulara gereksiz şerh koymak, gerçek uyuşmazlık noktalarını görünmez hâle getirebilir. Hukuki strateji; hatalı ölçüm, yanlış miktar, eksik belge değerlendirmesi veya mevzuat yorumu gibi somut başlıkları ayırmaktır.
Tutanağı imzalamaktan kaçınılırsa ne olur?
M.75 açık kural getirir: ruhsat sahibi veya vekili imzadan imtina ederse bu durum tutanakta belirtilir. İmzadan kaçınmak tutanağın düzenlenmesini veya denetimin sonuç doğurmasını engellemez. Bu nedenle sırf tespiti kabul etmemek amacıyla imzadan kaçınmak çoğu durumda ruhsat sahibine ek koruma sağlamaz.
Daha etkili yöntem, tutanağı okuyup doğru olan kısmı kabul etmek, tartışılan hususlara açık şerh koymak ve bir örneğini almaktır. İmza, şerh varsa şerhin varlığıyla birlikte değerlendirilir; her tespitin hukuki olarak kabul edildiği anlamına gelmez.
Tutanakta yazılan hususlar tebliğ edilmiş sayılır mı?
Evet. M.75/2 uyarınca tutanakta belirtilen hususlar ruhsat sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu kural çok önemlidir çünkü ruhsat sahibinin ‘ayrıca resmi yazı bekliyordum’ yaklaşımı süre ve yükümlülük yönetiminde hata doğurabilir. Tutanakta bir eksiklik veya yerine getirilmesi gereken işlem belirtilmişse hukuk ve teknik birim aynı gün dosyayı değerlendirmelidir.
Ancak tutanağın tebliğ sayılması, daha sonra tesis edilecek her idari yaptırım kararının ayrıca tebliğ edilmeyeceği anlamına gelmez. Tutanak saha tespitlerini bildirir; idari para cezası, durdurma veya başka karar ilgili mevzuatın usulüne göre ayrıca tesis ve tebliğ edilir.
Tutanağın bir örneği ruhsat sahibine verilmek zorunda mı?
Evet. Yönetmelik tutanağın bir örneğinin ilgiliye verileceğini açıkça düzenler. Ruhsat sahibi sahadan ayrılmadan önce okunabilir ve ekleriyle birlikte aynı tutanağın kopyasını almalıdır. Dijital veya fiziksel kopyanın bütün sayfaları, ek ölçümler ve şerhler dahil olması önemlidir.
Kopya daha sonra detay raporla karşılaştırılır. Raporda tutanakta bulunmayan yeni teknik yorumlar yer alabilir; ancak maddi olayın dayanağı saha tespiti ve belgeler olmalıdır. Ruhsat sahibinin kendi arşivinde tutanak sürümünü koruması yargısal denetim açısından kritiktir.
Detay rapor ne zaman ve neden hazırlanır?
Saha tutanağı denetim günündeki mevcut durumu özetler; m.75/3 ise ruhsat sahasında yapılan tetkiklere ilişkin ayrıntılı bilgileri içeren rapor hazırlanacağını düzenler. Raporda ölçümler, teknik değerlendirme, belge karşılaştırmaları, mevzuat dayanakları ve önerilen idari işlem ayrıntılandırılabilir.
Detay rapor, tutanağın yerine geçen bambaşka bir saha tespiti yaratmamalıdır. Rapordaki sonuçlar tutanak, saha ölçümü ve dosya belgeleriyle desteklenmelidir. Ruhsat sahibi rapora dayalı bir yaptırım tebliğ aldığında raporun maddi temelini ve hesaplamaları incelemelidir.
Maden Kanunu m.7 izinleri için detay rapor örneği alınabilir mi?
M.75/3, Kanunun 7. maddesi gereği alınması zorunlu izinlere başvurmak üzere ruhsat sahibinin talepte bulunması hâlinde raporun bir örneğinin verilebileceğini düzenler. Bu rapor, ilgili kamu kurumuna yapılacak izin başvurularında sahadaki madencilik durumunu gösteren idari-teknik belge olarak kullanılabilir.
Rapor örneğinin verilmesi diğer kurumun izin vereceği anlamına gelmez. Her kurum kendi mevzuatı uyarınca değerlendirme yapar. Ruhsat sahibi rapordaki koordinat ve proje bilgilerini izin başvurusundaki diğer belgelerle uyumlu tutmalıdır.
Denetim tutanağı idari davada neden önemlidir?
İdari para cezası, faaliyet durdurma veya başka yaptırım çoğunlukla denetimde tespit edilen maddi olgulara dayanır. Tutanak; olayın tarihi, yeri, ölçümü, görülen belgeler ve ruhsat sahibinin şerhini aynı anda kayda geçirdiği için güçlü bir delildir. Sonradan yapılacak teknik açıklama tutanaktaki somut veriyi hedeflemelidir.
Örneğin koordinat hatası iddia ediliyorsa bağımsız ölçüm veya resmi harita, miktar hatası iddia ediliyorsa kantar ve topoğrafik hesap, belge ibraz edildiği hâlde ‘sunulmadı’ yazılmışsa teslim kaydı kullanılmalıdır. Genel hukuki itiraz, maddi tespiti tek başına çürütmez.
Denetim sonrası idari işleme karşı ne yapılır?
Önce tutanak ve detay rapor birlikte incelenir; ardından tesis edilen işlemin özel kanuni dayanağı, tebliğ tarihi ve başvuru süresi belirlenir. Bazı maden idari para cezalarında Maden Kanunu ve Yönetmelik özel hükümleri uygulanırken genel idari yargı süreleri de işlem türüne göre dikkate alınır. Her karar için aynı süre varsayımı yapılmamalıdır.
Dava açılması idari işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. Faaliyet durdurma kararı varsa üretim yeniden başlamadan önce yürütmenin durdurulması kararı veya idarenin izin vermesi gerekir. Teknik eksikliğin giderilmesi ile hukuki başvuru paralel yürütülebilir.
Denetim günü için tutanak kontrol listesi
- Ruhsat ve saha bilgileri doğru mu?
- Denetim tarihi ve saatleri doğru mu?
- Heyet üyeleri ve temsilci bilgileri yazılı mı?
- Koordinat ve ölçüm değerleri eklerle uyumlu mu?
- Üretim ve stok miktarı hangi yöntemle belirlenmiş?
- İbraz edilen belgeler tutanakta sayılmış mı?
- Eksik olduğu ileri sürülen belge gerçekten sunulmamış mı?
- Fotoğraf/ölçüm ekleri numaralandırılmış mı?
- Katılınmayan hususlara somut şerh yazıldı mı?
- Tutanağın aynı örneği teslim alındı mı?
Sık Sorulan Sorular
1. Denetim tutanağına şerh koymak mümkün mü?
Evet. Ruhsat sahibi veya vekili katılmadığı hususlara tutanakta şerh koyabilir.
2. Şerh için ayrı dilekçe yeterli midir?
Sonradan dilekçe verilebilir; ancak temel itirazın denetim anında tutanağa yazılması daha güçlü kayıt sağlar.
3. İmzadan kaçınmak tutanağı geçersiz yapar mı?
Hayır. İmtina tutanağa yazılır ve işlem devam eder.
4. Tutanak tebliğ edilmiş sayılır mı?
Evet. M.75, tutanakta belirtilen hususların ruhsat sahibine tebliğ edilmiş sayılacağını düzenler.
5. Tutanak kopyası verilmek zorunda mı?
Evet. Bir örneği ilgiliye verilir.
6. Detay rapor aynı gün hazırlanır mı?
Tutanak detay raporun daha sonra düzenleneceğini belirtir; ayrıntılı rapor saha tetkiki sonrasında hazırlanır.
7. MAPEG faturaları inceleyebilir mi?
Evet. M.75 fatura ve satış belgelerini denetim kapsamına açıkça dahil eder.
8. Çevreyle uyum planı denetlenir mi?
Evet. Her türlü denetimde plana uygun çalışma kontrol edilir.
9. m.7 izin başvurusu için rapor alınabilir mi?
Ruhsat sahibinin talebi üzerine, zorunlu izin başvurularında kullanılmak üzere rapor örneği verilebilir.
10. Şerh idari para cezasını otomatik kaldırır mı?
Hayır. Şerh itirazı kayda geçirir; idari işlemin hukuka uygunluğu somut delil ve mevzuata göre değerlendirilir.
Tutanak ile detay rapor arasında çelişki çıkarsa ne yapılmalıdır?
Saha tutanağı denetim anındaki maddi tespitin ilk kaydıdır; detay rapor ise bu tespitin teknik ve hukuki analizini genişletir. Raporda tutanakta bulunmayan farklı bir koordinat, üretim miktarı veya sahada hiç görülmemiş yeni bir maddi olay yazılırsa, bu farkın hangi belge veya sonradan yapılan ölçüme dayandığı açıklanmalıdır. Detay rapor, saha tutanağının maddi temelini belirsiz biçimde değiştiren bir belge olarak kullanılmamalıdır.
Ruhsat sahibi yaptırım tebliğ edildiğinde tutanak, ekleri, detay rapor ve karar metnini satır satır karşılaştırmalıdır. Ölçüm yöntemi değişmişse bunun gerekçesi, yeni belge kullanılmışsa belgenin kaynağı ve ruhsat sahibine savunma imkânı verilip verilmediği incelenir. Çelişkinin idari işlemin sonucuna etkisi varsa bu husus başvuru ve dava dilekçesinde somutlaştırılmalıdır.
Şerhte hukuki yorum mu, teknik veri mi önceliklidir?
Denetim anında en değerli şerh maddi ve teknik hatayı gösteren şerhtir. Örneğin “bu alan ruhsat dışıdır” tespitine karşı “ölçüm yanlıştır” denilecekse doğru koordinatlar, kullanılan datum ve mevcut ruhsat haritası belirtilmelidir. “Bu üretim 12.000 tondur” tespitine karşı doğru olduğu ileri sürülen miktar ve kantar/harita kaydı yazılmalıdır. Hukuki nitelendirme daha sonra ayrıntılı dilekçeyle geliştirilebilir.
Şerhte uzun mevzuat alıntısı yapmak yerine uyuşmazlığın çekirdeği kayıt altına alınmalıdır. Saha koşullarında ayrıntılı teknik rapor hazırlamak mümkün değilse, temel itiraz açıkça yazılarak belirli ek belgenin kısa sürede sunulacağı belirtilir. Böylece sonradan verilen rapor, denetim anındaki itirazın devamı niteliğinde olur.
Denetim tutanağının ekleri nasıl korunmalıdır?
Koordinat ölçüm listesi, fotoğraflar, numune tutanakları, imalat krokileri ve teslim alınan belge listeleri tutanağın ayrılmaz eki olarak numaralandırılmalıdır. Ruhsat sahibine verilen kopyada da bu eklerin hangileri bulunduğu görünmelidir. Yalnız ana tutanağın alınması, sonraki raporda kullanılan ölçüm veya fotoğrafın hangi gün ve hangi noktada oluşturulduğunu denetlemeyi zorlaştırır.
Dijital ek varsa dosya adı, tarih ve mümkünse hash/elektronik imza bilgisi korunmalıdır. Fotoğrafların sonradan bağlamından kopuk kullanılmaması için çekim noktası ve yönü kaydedilebilir. Bu belge disiplini hem MAPEG’in hem ruhsat sahibinin sonraki incelemede aynı veri üzerinden hareket etmesini sağlar.
Denetim sonrası ilk 48 saatte yapılacaklar
- Tutanak ve bütün eklerin eksiksiz kopyası arşivlenir.
- Şerh konulan her madde için teknik sorumlu atanır.
- Eksik olduğu söylenen belgeler gerçekten mevcutsa teslim kayıtları bulunur.
- Koordinat veya miktar tartışması varsa karşı ölçüm gecikmeden yapılır.
- Detay rapor ve idari işlem tebligatı için KEP/UETS takibi başlatılır.
- Faaliyet durdurma veya emniyet tedbiri varsa üretim ekibine yazılı talimat verilir.
- Kanuni süreler ayrı hukuk takvimine işlenir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- Maden Yönetmeliği
- 3213 sayılı Maden Kanunu
- MAPEG
- Maden Yönetmeliği m.74 MAPEG denetimi
- Maden Hukuku rehberleri
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
MAPEG denetimleri, idari para cezaları ve maden ruhsat uyuşmazlıkları.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
