Maden Ruhsatı Terkinde Hangi Belgeler ve Tedbirler Zorunlu? | Maden Yönetmeliği m.82 (2026)
Maden ruhsatının terki hukuken ne anlama gelir?
Ruhsat terki, ruhsat sahibinin Maden Kanunu ve Yönetmelik kapsamında sahip olduğu arama veya işletme hakkından usulüne uygun şekilde vazgeçmesidir. Fiilen üretimi durdurmak, iş makinelerini sahadan çekmek veya şirketin faaliyetine son vermek tek başına terk işlemini tamamlamaz. Ruhsat sahibinin MAPEG’e başvurması, gerekli teknik ve mali belgeleri sunması ve sahanın kapanış yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekir.
Terk işleminin iki yönü vardır. Birincisi idari ruhsat hakkının sona erdirilmesidir. İkincisi ise geçmiş madencilik faaliyetinin arazide bıraktığı teknik, çevresel ve güvenlik etkilerinin kapatılmasıdır. M.82 özellikle ikinci yönü ayrıntılandırır. Çünkü ruhsat sona erse dahi açık ocak şevi, yeraltı galerisi, kuyu, pasa, su birikimi veya terk edilmiş tesis gibi tehlikeler devam edebilir.
Terk ile ruhsat iptali aynı şey midir?
Hayır. Terk ruhsat sahibinin iradi başvurusu üzerine yürütülen sona erme işlemidir. Ruhsat iptali ise kanuni yükümlülüklerin ihlali veya Maden Kanununda belirtilen diğer nedenlerle idarenin tesis ettiği yaptırım/sona erme işlemidir. Bununla birlikte saha güvenliği, çevreyle uyum ve geçmiş sorumluluklar bakımından her iki durumda da kapanış tedbirleri gündeme gelebilir.
Ruhsat sahibi, iptal süreci başladığı için artık rehabilitasyon yapmasına gerek olmadığını ileri süremez. Maden Kanunu m.32 ve m.82’nin amacı sahayı tehlikeli biçimde sahipsiz bırakmamaktır. İdari sona erme nedeni değişse bile can ve mal güvenliğine ilişkin tedbirler yerine getirilmelidir.
Terk başvurusunda hangi belgeler sunulur?
Sunulacak belgeler ruhsatın türüne, sahada fiilî madencilik yapılıp yapılmadığına ve işletme yöntemine göre değişir. Genel olarak terk dilekçesi, son faaliyet durumunu gösteren teknik rapor, güncel imalat/son durum haritası, üretim ve stok bilgileri, çevreyle uyum çalışmalarının durumu, güvenlik tedbirleri ve gerekirse tesis/yeraltı açıklıklarıyla ilgili teknik kayıtlar hazırlanır. MAPEG ruhsat dosyasındaki önceki proje ve denetim verilerini de dikkate alır.
Belge setinin amacı son kez bürokratik dosya oluşturmak değil, sahanın hangi durumda bırakıldığını geleceğe dönük ispatlamaktır. Yıllar sonra çökme, su baskını, üçüncü kişi kazası veya çevre zararı ortaya çıkarsa kapanış dosyası hangi tedbirlerin alındığını gösteren temel belge olur. Bu nedenle harita, fotoğraf, ölçüm ve teslim kayıtları tarihli ve doğrulanabilir biçimde arşivlenmelidir.
Terk tarihi itibarıyla stok bilgisi neden önemlidir?
Sahada çıkarılmış fakat sevk edilmemiş tüvenan maden, zenginleştirilmiş ürün, pasa veya başka malzeme bulunabilir. Terk dosyasında stokun türü, miktarı ve konumu açıkça gösterilmelidir. Ruhsatın sona ermesi, stokun serbestçe satılabileceği veya kayıt dışı taşınabileceği anlamına gelmez. Sevkiyat ve satış, Maden Kanunu ile ruhsatın sona erme koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.
Stok miktarının imalat ve sevk kayıtlarıyla uyumlu olması Devlet hakkı ve üretim beyanı bakımından da önemlidir. Terk öncesinde son kantar/stok ölçümü yapılarak tutanağa bağlanması, geçmiş dönem üretim miktarı uyuşmazlığını azaltır.
Açık işletme sahası terk edilirken hangi teknik hususlar gösterilmelidir?
Açık işletmede son ocak sınırı, basamaklar, şevler, kotlar, pasa ve stok alanları, yollar, drenaj yapıları, tesisler ve varsa su birikimleri güncel haritada gösterilmelidir. Şev stabilitesi ve düşme riskleri değerlendirilerek insan ve hayvan girişini önleyecek gerekli fiziksel tedbirler alınır. Tehlikeli yüksek duvar veya kontrolsüz ocak çukuru ‘ruhsat bitti’ denilerek bırakılmaz.
Üst toprak stokları, rehabilite edilen alanlar ve devam eden çevreyle uyum çalışmaları haritada ayrılmalıdır. Pasa döküm alanının stabilitesi, erozyon ve yüzey suyu yönetimi kontrol edilir. Açık ocak suyla dolacaksa suyun çevreye ve üçüncü kişilere oluşturacağı risk ayrıca değerlendirilmelidir.
Açık ocakta yalnız levha asmak yeterli midir?
Hayır. Uyarı levhası tamamlayıcı tedbirdir; fiilî tehlike fiziksel olarak devam ediyorsa tek başına yeterli sayılmaz. Şev kenarında bariyer, güvenli mesafe, giriş kontrolü, yol kapatma, drenaj veya şev düzenleme gibi saha koşuluna uygun teknik önlem gerekir. Tedbirin amacı riskin gerçek kaynağını yönetmektir.
Yerleşim, tarım alanı veya kamu yoluna yakın sahalarda erişim riski daha yüksektir. Kapanış projesi ve denetim tutanağı, hangi risk için hangi tedbirin alındığını somut biçimde göstermelidir.
Yeraltı işletmesinde terk nasıl yapılır?
Yeraltı işletmesinde kuyu, galeri, desandre, havalandırma bağlantıları, üretim panoları ve yerüstü giriş ağızları son durum planında gösterilir. Girişlerin kontrolsüz erişime kapatılması, çökme ve gaz/su risklerinin değerlendirilmesi, gerekli emniyet dolgusu veya kapatma yapısının teknik projeye uygun yapılması gerekir. Sadece kapıya kilit vurmak her yeraltı açıklığı için yeterli değildir.
Su basma ihtimali, eski imalatların komşu ruhsat veya yerleşime etkisi ve yüzey tasmanı riski ayrıca incelenir. Yeraltı açıklığının ileride kamu yararı veya başka madencilik faaliyeti için kullanılması düşünülüyorsa bu durum MAPEG’in bilgisi ve mevzuat çerçevesinde planlanmalıdır. Ruhsat sahibinin tek taraflı kararıyla terk edilmiş galeri üzerinde başka ticari kullanım oluşturulamaz.
Patlayıcı madde ve tehlikeli ekipman terk öncesinde nasıl yönetilir?
Patlayıcı maddeler, detonatörler, tehlikeli kimyasallar, yakıt ve basınçlı ekipmanlar ilgili özel mevzuata uygun şekilde sahadan çıkarılmalı veya yetkili mercilerin talimatına göre devredilmelidir. Ruhsatın sona ermesi, bu malzemelerin sahada kontrolsüz bırakılmasına izin vermez. Patlayıcı kayıtları ve teslim/imha belgeleri kapanış dosyasında saklanmalıdır.
Elektrik tesisatı, kompresör, kaldırma sistemi, havalandırma ekipmanı ve makineler sökülürken iş güvenliği tedbirleri devam eder. Kapanış çalışması da işyeri faaliyeti niteliğindedir; çalışan güvenliği yükümlülükleri terk dilekçesi verildi diye sona ermez.
Hiç madencilik faaliyeti yapılmamış ruhsat nasıl terk edilir?
Ruhsat sahasında fiilî kazı, sondaj, yol, tesis veya topoğrafya değişikliği yapılmamışsa terk dosyasının kapsamı daha sınırlı olabilir. Ancak ‘faaliyet yapılmadı’ beyanı mevcut ruhsat kayıtları ve gerektiğinde saha kontrolüyle uyumlu olmalıdır. Arama sondajı, numune çukuru, geçici yol veya platform yapılmışsa bunlar da fiziksel müdahaledir ve kapanışta ele alınır.
Topografyayı değiştirmeyen haritalama veya jeofizik gibi çalışmaların yapılmış olması ayrı değerlendirilir. Saha üzerinde rehabilitasyon gerektiren iz yoksa bu durum teknik raporla belirtilir. Yanlış ‘hiç faaliyet yok’ beyanı, denetimde sondaj sahası veya kazı görülmesi hâlinde Maden Kanununun beyan hükümlerini gündeme getirir.
Terkte can ve mal güvenliği bakımından temel yükümlülükler nelerdir?
Ruhsat sahibi tehlikeli açıklıkları kapatmalı, şev ve pasa stabilitesini sağlamalı, su ve drenaj riskini yönetmeli, üçüncü kişilerin kontrolsüz girişini önlemeli ve sahada bulunan tesisleri güvenli hâle getirmelidir. Gerekli tedbirler saha ve işletme yöntemine göre teknik raporla belirlenir. Standart tek bir kapatma biçimi bütün ocaklara uygulanamaz.
Maden Kanunu m.32, terk edilen veya sona eren sahalarda emniyet ve çevreyle uyum yükümlülüklerinin yerine getirilmesini zorunlu tutar. Bu yükümlülüğün ihlali hâlinde idare süre vererek tedbirlerin tamamlanmasını ister; tamamlanmaması hâlinde kamu tarafından yapılacak işlerin bedeli sorumludan tahsil edilebilir.
Komşu ruhsat veya taşınmaz etkileniyorsa ne yapılmalıdır?
Yeraltı imalatı komşu ruhsat sınırına yaklaşmış, yüzey drenajı başka taşınmaza akıyor veya pasa sahası üçüncü kişinin kullanımını etkiliyorsa terk işlemi yalnız ruhsat poligonu içinden bakılarak kapatılamaz. Mevcut riskin komşu alan üzerindeki etkisi teknik olarak değerlendirilmelidir. Gerekirse diğer ruhsat sahibi veya arazi malikiyle koordinasyon sağlanır.
Terk işlemi geçmişte verilmiş zararı ortadan kaldırmaz. Komşu taşınmaza çökme, su, toz veya arazi kaybı gibi zarar verilmişse özel hukuk ve diğer mevzuat sorumlulukları ayrıca devam edebilir.
Çevreyle uyum ve rehabilitasyon nasıl tamamlanır?
Rehabilitasyon; saha güvenliği, arazi stabilitesi, üst toprak, erozyon, drenaj, pasa düzeni, gereksiz tesislerin kaldırılması ve mümkün olan kullanım biçimine dönüş gibi unsurları içerir. Onaylı çevreyle uyum planı ve diğer çevresel izinler hangi kapanış çalışmalarının yapılacağını belirleyen temel belgelerdir. Terk dosyasında planın uygulanma durumu gösterilmelidir.
Rehabilitasyon yalnız ağaç dikmek değildir. Tehlikeli şev dururken yüzeyde bitkilendirme yapılması, güvenlik yükümlülüğünü yerine getirmez. Önce jeoteknik ve fiziksel riskler giderilir, ardından toprak ve ekolojik düzenleme tamamlanır.
Rehabilitasyon başka bir kamu kurumu tarafından yapılırsa ruhsat sahibinin sorumluluğu biter mi?
İdarenin veya başka kamu kurumunun acil güvenlik amacıyla sahada iş yapması, ruhsat sahibinin geçmiş yükümlülüğünü kendiliğinden sona erdirmez. Mevzuatın öngördüğü hâllerde kamu tarafından yapılan masraflar sorumludan tahsil edilebilir. Özel yükleniciyle yapılan sözleşme de idareye karşı asli sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Ruhsat sahibi rehabilitasyonu yükleniciye yaptırıyorsa işin gerçekten tamamlandığını ölçüm, fotoğraf ve kabul tutanağıyla doğrulamalıdır. Sözleşmede ‘rehabilitasyon yükleniciye aittir’ yazması saha riskinin hukuken ortadan kalktığını göstermez.
Terk yükümlülükleri yapılmazsa masraf nasıl tahsil edilir?
Maden Kanunu m.32 sistemi kapsamında gerekli çevreyle uyum ve emniyet tedbirleri süresinde alınmazsa idare bu işleri yaptırabilir. Yapılan giderler kamu alacağı niteliğinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre sorumludan takip ve tahsil edilebilir. Böylece tehlikeli sahanın eski ruhsat sahibi işlem yapmadığı için süresiz bırakılması önlenir.
Tahsil edilecek tutarın hangi işe dayandığı belirli olmalıdır. Kamu tarafından yaptırılan şev düzenleme, kapatma, dolgu, drenaj veya diğer işlerin ölçüm ve maliyet kayıtları dosyada tutulur. Ruhsat sahibi tahsil işlemine karşı hukuki itiraz yapacaksa hem yükümlülüğün varlığını hem de masrafın kapsam/miktarını ayrı değerlendirmelidir.
Ruhsatın ihale edilmesi kapanış tedbirlerini erteler mi?
Hayır. Bir ruhsatın iptal sonrası ihaleye çıkarılması veya yeni hak sahibine geçme ihtimali, mevcut tehlikenin giderilmesini erteleme gerekçesi değildir. Can ve mal güvenliği için zorunlu tedbirler derhâl alınmalıdır. Yeni ruhsat sahibinin ileride aynı galeriyi veya ocağı kullanabileceği ihtimali, tehlikeli açıklığın kontrolsüz bırakılmasına izin vermez.
Ancak teknik olarak muhafaza edilmesi kamu yararına olan bazı tesis veya açıklıklar için MAPEG farklı bir değerlendirme yapabilir. Bu karar ruhsat sahibinin tek taraflı ticari tercihine değil, idarenin mevzuata uygun teknik değerlendirmesine dayanmalıdır.
Terk geçmiş idari ve mali borçları siler mi?
Hayır. Ruhsatın terk edilmesi geçmiş dönemde doğmuş Devlet hakkı, ruhsat bedeli, idari para cezası, çevresel yükümlülük, çalışan veya üçüncü kişi alacağı gibi sorumlulukları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her borcun doğduğu dönem ve kanuni takip usulü ayrı değerlendirilir.
Terk dosyası hazırlanırken mali kapanış yapılmalı; üretim, stok, satış, Devlet hakkı ve ruhsat bedeli kayıtları karşılaştırılmalıdır. Şirketin ticaret sicilinden kapanması dahi kamu alacaklarının ve sorumlu kişiler bakımından özel kanuni takip hükümlerinin uygulanmasını engellemez.
Terkten sonra sahada başka ticari faaliyet yapılabilir mi?
Maden ruhsatı sona ermiş sahadaki kuyu, galeri, tesis veya arazi kullanımının başka ticari amaçla devam etmesi otomatik değildir. Yönetmelik, madencilik faaliyetleri dışındaki kullanım için Bakanlığın veya yetkili idarelerin değerlendirmesini gerektiren durumlar öngörür. Ruhsat sahibinin terk ettiği alanı depo, turizm, atık veya başka ticari faaliyet için kendiliğinden kullanma hakkı doğmaz.
Arazi özel mülkiyette olsa bile madencilikten kalan yapıların güvenliği ve yeni kullanımın imar, çevre ve diğer izinleri ayrıca değerlendirilir. Devlete intikal eden tesis veya açıklıklar bakımından m.83 hükümleri de dikkate alınmalıdır.
Terk dosyası için 15 maddelik kontrol listesi
- Terk dilekçesi yetkili kişi tarafından imzalandı mı?
- Ruhsat ve işletme izin durumu güncel mi?
- Son faaliyet/üretim kayıtları tamam mı?
- Son imalat veya durum haritası hazır mı?
- Stok ve pasa miktarları ölçüldü mü?
- Açık ocak şevleri güvenli mi?
- Yeraltı girişleri ve kuyular emniyete alındı mı?
- Drenaj ve su riskleri giderildi mi?
- Patlayıcı ve tehlikeli maddeler sahadan çıkarıldı mı?
- Gereksiz tesis ve ekipmanların durumu belirlendi mi?
- Çevreyle uyum/rehabilitasyon tamamlandı mı?
- Fotoğraf ve ölçümler kapanış dosyasına alındı mı?
- Devlet hakkı ve diğer mali yükümlülükler kontrol edildi mi?
- Komşu ruhsat/taşınmaz etkileri giderildi mi?
- MAPEG’in son denetim ve kabul işlemleri takip edildi mi?
Sık Sorulan Sorular
1. Maden ruhsatını terk etmek için sadece dilekçe yeterli mi?
Hayır. Sahanın durumuna göre teknik belge, harita, emniyet ve çevreyle uyum yükümlülükleri tamamlanmalıdır.
2. Üretim yapılmamışsa son imalat haritası gerekir mi?
Fiilî durum ve topoğrafya değişikliği esas alınır; üretim yapılmadığı teknik olarak beyan edilir ve varsa sondaj/yol gibi müdahaleler gösterilir.
3. Yeraltı galerisi açık bırakılabilir mi?
Kontrolsüz can ve mal güvenliği riski yaratacak şekilde bırakılamaz; teknik emniyet tedbiri alınır.
4. Terk Devlet hakkı borcunu siler mi?
Hayır. Geçmiş dönem mali yükümlülükleri ayrı takip edilir.
5. Rehabilitasyon yapılmazsa ne olur?
Maden Kanunu m.32 kapsamında idare gerekli işleri yaptırabilir ve masrafları 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edebilir.
6. Ruhsat iptal edilirse güvenlik tedbiri gerekmez mi?
Gerekir. İptal, sahadaki tehlikeyi ortadan kaldırmaz.
7. Terk edilen stok satılabilir mi?
Stokun hukuki durumu ve sevkiyat yetkisi ilgili maden mevzuatına göre ayrıca belirlenmelidir.
8. Yüklenici rehabilitasyonu yapmazsa ruhsat sahibi sorumlu olur mu?
Özel sözleşme idareye karşı mevzuattan doğan sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz.
9. Kapanışta fotoğraf yeterli mi?
Hayır. Harita, ölçüm, teknik rapor ve gerekli resmi kayıtlarla birlikte kullanılmalıdır.
10. Terkten sonra kuyu ve galerilerin mülkiyeti ne olur?
Maden Yönetmeliği m.83’te belirlenen kuyu, galeri ve muhafaza tesislerinin Devlete intikali kuralları ayrıca uygulanır.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- Maden Yönetmeliği
- 3213 sayılı Maden Kanunu
- 6183 sayılı Kanun
- MAPEG
- Hammadde üretim izni terk ve rehabilitasyon
- Maden Hukuku rehberleri
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Maden ruhsatı terk, rehabilitasyon, MAPEG kapanış ve idari sorumluluk işlemleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
