Hammadde Üretim İzni Bitince Terk ve Rehabilitasyon: 1 Yıl Kuralı | Maden Yönetmeliği m.66 (2026)
Hammadde üretim izninin sona ermesi hangi sonuçları doğurur?
Hammadde üretim izni süre bitimi, kamu yatırımının tamamlanması, idari iptal veya izin sahibinin açık terk talebi gibi nedenlerle sona erebilir. İzin hukukunun sona ermesiyle yeni üretim yetkisi biter; fakat daha önce yapılan kazının çevresel ve güvenlik sonuçları devam eder. M.66 bu nedenle izin bitişini sadece belge üzerindeki bir tarih olarak değil, sahanın güvenli biçimde kapatılması gereken bir geçiş aşaması olarak düzenler.
Sahada açık şevler, su birikimi, gevşek malzeme, patlayıcı madde artığı, kontrolsüz giriş, atık, stok veya altyapı bulunuyorsa bunların izin sona erdi diye terk edilmesi mümkün değildir. Çevreyle uyum çalışmaları ve can-mal güvenliği tedbirleri tamamlanmalı, saha son durumu teknik belgelerle kayıt altına alınmalıdır. Bu yükümlülük kamu yatırımının sözleşmesel olarak bitmiş olmasından bağımsızdır.
Hammadde üretim izni sahibi sahayı nasıl terk eder?
Terk iradesi açık biçimde idareye bildirilmelidir. Fiilen üretimi bırakmak, makineleri sahadan çekmek veya yüklenici sözleşmesini sona erdirmek hukuken terk işlemini tamamlamaz. Yönetmelik uyarınca gerekli faaliyet raporu ve son imalat haritası hazırlanarak izin sahasının son durumu gösterilir. Üretim yapılmamışsa bu durum da terkin parçası olarak açıkça beyan edilir.
Terk dosyası, sahanın başlangıçtaki ve son durumunu karşılaştırmaya imkân vermelidir. Üretim yapılan basamaklar, ocak sınırı, pasa ve stok alanları, yollar, tesisler ve rehabilite edilen bölümler haritada gösterilmelidir. İzin sahibi yükümlülüklerini başka bir kamu birimine veya yükleniciye devrettiğini ileri sürüyorsa, bu durum mevzuattaki asli sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Son imalat haritasında hangi bilgiler bulunmalıdır?
Son imalat haritası, terk tarihindeki fiilî madencilik durumunun teknik kaydıdır. Üretim sınırları, basamaklar, şevler, kotlar, stok ve pasa alanları, giriş yolları, yapı ve tesisler ile gerektiğinde yeraltı açıklıkları koordinatlı biçimde gösterilmelidir. Haritanın sahadaki gerçek durumla uyumlu olması gerekir; eski bir yıllık haritanın tarih değiştirilerek sunulması mevzuata uygun değildir.
Harita rehabilitasyon yükümlülüğünün ölçülmesi bakımından da önemlidir. Hangi alanın kazıldığı, ne kadar yüzey bozulduğu, hangi bölümün doldurulduğu veya düzenlendiği bu belge üzerinden kontrol edilir. Denetimde harita ile fiilî topoğrafya arasında fark tespit edilirse izin sahibinden açıklama ve düzeltme istenir; yanlış beyan ayrıca Maden Kanununun beyan hükümleri bakımından sonuç doğurur.
Çevreyle uyum ve rehabilitasyon yükümlülüğü nasıl yerine getirilir?
Rehabilitasyonun amacı sahayı üretim öncesi hâline birebir döndürmek şeklinde soyut bir beklenti değildir. Onaylı proje, çevreyle uyum planı, arazi kullanım şekli ve güvenlik gerekliliklerine göre şev stabilitesi sağlanmalı, tehlikeli boşluklar emniyete alınmalı, atık ve gereksiz yapı kaldırılmalı, drenaj düzenlenmeli ve gerekli toprak düzenleme çalışmaları yapılmalıdır. Yetkili idarenin izin aşamasında öngördüğü özel şartlar da yerine getirilir.
Hammadde izin sahasında rehabilitasyon yalnızca görsel peyzaj çalışması değildir. Özellikle su dolan ocaklar, yüksek şevler ve kontrolsüz girişler can güvenliği riski doğurabilir. Bu nedenle m.66 ile Maden Kanunu m.32 birlikte uygulanır. Faaliyet sona erdikten sonra dahi tehlikenin devam ettiği alanlarda izin sahibinin sorumluluğu sürer.
Bir yıllık süre hangi durumda verilir?
İzin sona erdiğinde gerekli çevreyle uyum ve emniyet tedbirlerinin alınmadığı tespit edilirse Maden Kanunu m.32 kapsamında bir yıllık tamamlama süreci gündeme gelir. Bu süre yeni üretim yapma hakkı değildir. Amaç, kapanış ve rehabilitasyon yükümlülüklerinin tamamlanmasıdır. Üretim ancak ayrıca geçerli bir hukuki yetki varsa yapılabilir.
Bir yıllık sürenin başlangıcı ve yapılması gereken işler idari yazı ve tespitlerle izlenmelidir. İzin sahibi hangi şevin düzenleneceğini, hangi açıklığın kapatılacağını, hangi malzemenin kaldırılacağını ve rehabilitasyonun hangi takvimde tamamlanacağını teknik programla göstermelidir. Sürenin son gününü beklemek, özellikle mevsim koşullarına bağlı toprak ve bitkilendirme çalışmalarında ciddi risk yaratır.
Bir yıllık sürede yalnızca rehabilitasyon mu yapılır?
Evet, verilen süre kapanış yükümlülüklerinin yerine getirilmesine yöneliktir; sona ermiş hammadde üretim iznini canlandırmaz. Saha güvenliğini sağlamak amacıyla zorunlu kazı, dolgu veya düzenleme gerekiyorsa bunlar rehabilitasyon projesi kapsamında ve idarenin bilgisi dâhilinde yürütülmelidir. Bu çalışmalar sırasında çıkan malzeme üzerinde serbest satış hakkı doğmaz.
Güvenlik amacıyla yapılan işlem ile ekonomik üretim birbirinden ayrılmalıdır. Örneğin tehlikeli bir şevin yatırılması için malzeme hareketi teknik olarak gerekli olabilir; ancak aynı gerekçeyle yeni bir üretim cephesi açılması hukuken kabul edilemez. Günlük saha kayıtları bu ayrımı göstermelidir.
Rehabilitasyon yapılmazsa masraflar nasıl tahsil edilir?
Bir yıllık sürede yükümlülükler yerine getirilmezse kamu idaresi çevreyle uyum ve güvenlik için gereken işleri yaptırabilir. Yapılan masraflar sorumludan 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Bu sistem, idarenin tehlikeli sahayı süresiz biçimde kapatılmamış bırakmak zorunda olmadığını gösterir.
6183’e göre takip, yapılan masrafın kamu alacağı olarak tahsil sürecine girmesi anlamına gelir. İzin sahibinin rehabilitasyon maliyetini özel yükleniciye sözleşmeyle yüklemiş olması kamu idaresine karşı borçluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İdare muhatabını mevzuattaki sorumluluk rejimine göre belirler; özel sözleşmeden doğan rücu ilişkisi taraflar arasında ayrıca değerlendirilir.
Terk edilen sahada hangi güvenlik tedbirleri zorunludur?
Saha koşullarına göre ocak girişlerinin kontrolü, tehlikeli şevlerin düzenlenmesi, çökme ve düşme risklerinin giderilmesi, yeraltı girişlerinin emniyete alınması, su drenajının sağlanması, patlayıcı ve tehlikeli maddelerin uzaklaştırılması, makine ve tesislerin güvenli sökümü ile gerekli uyarı ve fiziksel engeller uygulanmalıdır. Alınacak tedbir, onaylı projeye ve fiilî tehlikeye göre belirlenir.
Sadece uyarı levhası asılması, fiziksel tehlikenin devam ettiği durumda yeterli değildir. Kamuya açık veya yerleşime yakın bir sahada erişimin gerçekten engellenmesi gerekir. Hayvanların, çocukların veya araçların girebileceği açıklıkların bırakılması, izin sona erdikten sonra da sorumluluk doğurabilir.
Üretim yapılmamışsa rehabilitasyon gerekir mi?
İzin sahasında hiçbir madencilik faaliyeti yapılmamış ve topoğrafya değiştirilmemişse bu durum terk dosyasında açıkça bildirilir. Fiilen bozulma yoksa kazı kaynaklı rehabilitasyon yükümlülüğünün kapsamı da buna göre belirlenir. Ancak yol açma, sondaj, stoklama veya saha tesisi gibi müdahaleler yapılmışsa yalnızca üretim olmadığı gerekçesiyle bunlar göz ardı edilemez.
İdare, beyanın doğruluğunu saha kayıtları ve gerektiğinde mahallinde incelemeyle kontrol eder. Bu nedenle üretim yapılmadığına ilişkin beyan; sevk kaydı, imalat haritası ve saha görüntüleriyle tutarlı olmalıdır.
İzin sona erince hukuki ve cezai sorumluluk da biter mi?
Hayır. M.66 açık biçimde, izin sona erse de daha önceki faaliyetten kaynaklanan hukuki ve cezai sorumlulukların devam edeceği bir sistem kurar. Çevre zararı, iş güvenliği ihlali, üçüncü kişiye verilen zarar, izinsiz üretim veya yanlış beyan gibi fiiller sonradan tespit edildiğinde izin belgesinin artık yürürlükte olmaması sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Aynı ilke idari para cezaları ve kamu alacakları bakımından da geçerlidir. Terk işlemi geçmiş dönem borçlarının silinmesi anlamına gelmez. Devlet hakkı, çevreyle uyum bedeli veya diğer mali yükümlülükler doğmuşsa ilgili mevzuat uyarınca takip edilir. M.61 kapsamındaki mali yükümlülükler kapanış dosyasında ayrıca kontrol edilmelidir.
M.66 ile genel ruhsat terk hükümleri arasındaki ilişki
Hammadde üretim izinleri için m.66 özel düzenlemedir; ancak Yönetmeliğin ruhsatların hükümden düşmesi, terk ve saha tedbirlerine ilişkin genel hükümleri de tamamlayıcı rol oynar. M.66’nın atıf yaptığı durumlarda genel terk rejimi dikkate alınır. Bu nedenle kapanış dosyası yalnızca tek maddeye göre değil, Maden Kanunu m.32 ve ilgili Yönetmelik hükümleri birlikte okunarak hazırlanmalıdır.
Özellikle sahada yeraltı açıklığı, tesis, stok veya çevre güvenliği riski varsa genel terk hükümleri daha ayrıntılı belge ve tedbir gerektirebilir. Kapanışın hukuken tamamlandığı, yalnızca üretimin fiilen durmuş olmasına göre değil, idari dosyanın ve saha tedbirlerinin tamamlanmasına göre belirlenir.
Terk dosyası için kontrol listesi
- Terk veya sona erme tarihini gösteren idari kayıt.
- Son faaliyet raporu.
- Güncel son imalat haritası.
- Üretim yapılmadıysa açık üretimsizlik beyanı.
- Stok, pasa ve tesislerin son durumu.
- Şev ve ocak güvenliği tedbirleri.
- Drenaj ve su güvenliği düzenlemeleri.
- Çevreyle uyum ve rehabilitasyon çalışmalarının fotoğraf ve ölçümleri.
- Kalan sevk ve mali yükümlülüklerin kapatılması.
- Yükleniciye verilen kapanış talimatları ve teslim tutanakları.
Sık Sorulan Sorular
1. İzin süresi bitince saha olduğu gibi bırakılabilir mi?
Hayır. Çevreyle uyum ve emniyet tedbirleri tamamlanmalıdır.
2. Terk için son imalat haritası gerekir mi?
Evet. Faaliyet yapılan sahanın son durumu haritayla gösterilir.
3. Hiç üretim yapılmadıysa ne yapılır?
Üretim yapılmadığı açıkça beyan edilir; fiilî müdahale varsa bunların durumu ayrıca gösterilir.
4. Bir yıllık süre yeni üretim hakkı verir mi?
Hayır. Süre rehabilitasyon ve emniyet yükümlülüklerinin tamamlanması içindir.
5. Bir yılda rehabilitasyon yapılmazsa ne olur?
İlgili idare gerekli işleri yaptırabilir ve masrafları 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edebilir.
6. Yüklenici rehabilitasyonu yapmazsa izin sahibi sorumluluktan çıkar mı?
Hayır. Özel sözleşme, idari mevzuattan doğan asli sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz.
7. İzin iptal edilince geçmiş cezalar silinir mi?
Hayır. Daha önce doğan idari, hukuki, mali ve cezai sorumluluklar devam eder.
8. Tehlikeli ocak için levha koymak yeterli midir?
Fiilî tehlike devam ediyorsa etkili fiziksel ve teknik güvenlik tedbirleri gerekir.
9. Stoktaki malzeme izin bitince satılabilir mi?
İzin amacı ve sevkiyat hükümleri sona erme nedeniyle kendiliğinden serbest satış hakkına dönüşmez.
10. Rehabilitasyon tamamlanınca hangi kayıt saklanmalıdır?
Harita, fotoğraf, ölçüm, teslim ve idari yazışmalar kapanış dosyasında saklanmalıdır.
Kapanışta stok, pasa ve tesisler nasıl yönetilmelidir?
Terk işlemi yalnızca kazı alanının rehabilitasyonundan ibaret değildir. Sahada kalan hammadde stoku, pasa, hurda, yakıt tankı, kırma-eleme tesisi, kantar, elektrik hattı ve geçici yapılar ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Hammadde stokunun hangi hukuki rejime göre sevk edileceği netleştirilmeden saha dışına çıkarılmaması gerekir. Pasa alanı stabil hâle getirilmeli; yüzey suyu akışı erozyon veya heyelan doğurmayacak şekilde düzenlenmelidir. Sökülecek tesislerde atık ve tehlikeli madde yönetimi ilgili çevre mevzuatına uygun yürütülür.
İzin sahibinin tesisi başka projede kullanacak olması, sahadaki altyapıyı olduğu gibi bırakmasına gerekçe oluşturmaz. Tesisin kaldırılacağı tarih, temel ve platform alanlarının nasıl düzenleneceği ve elektrik-su bağlantılarının güvenli biçimde nasıl kapatılacağı kapanış planında gösterilmelidir. Sahada kalmasına yetkili idarece izin verilen bir yapı varsa bunun hukuki dayanağı dosyada bulunmalıdır.
Terk öncesi ve sonrası arazi ölçümü neden gereklidir?
Rehabilitasyonun tamamlandığını göstermek için son topoğrafik durum ölçülmelidir. Başlangıç verileriyle karşılaştırılan ölçüm; kazı hacmini, dolgu alanını, şev geometrisini ve son arazi kotlarını gösterir. Bu veri, son imalat haritasının doğruluğunu ve çevreyle uyum çalışmalarının gerçekten hangi alanda yapıldığını ispatlar. Özellikle geniş açık işletmelerde yalnızca fotoğrafla kapanış yapılması teknik olarak yeterli değildir.
Ölçüm tarihi, kullanılan koordinat sistemi ve ölçümü yapan teknik kişinin bilgisi kayıt altına alınmalıdır. Daha sonra kamu idaresi tarafından iş yaptırılması veya masraf tahsili gündeme gelirse hangi işlerin izin sahibi tarafından tamamlanmadığı bu başlangıç ve son durum verisi üzerinden belirlenebilir. Böylece 6183’e göre tahsil edilecek maliyetin dayanağı da denetlenebilir hâle gelir.
Bir yıllık tamamlama süresinde idare hangi işlemleri izlemelidir?
Maden Kanunu m.32 kapsamındaki bir yıllık süre verildiğinde eksiklikler belirsiz bırakılmamalıdır. İdari yazıda hangi şevin güvenli hâle getirileceği, hangi açıklığın kapatılacağı, hangi atığın kaldırılacağı ve hangi rehabilitasyon çalışmasının tamamlanacağı gösterilmelidir. İzin sahibi de bu kalemleri tarihli iş programına bağlamalıdır. Ara kontrol tutanakları, sürenin sonunda yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğini objektif biçimde ortaya koyar.
Süre içinde bazı işler tamamlanıp bazıları bırakılmışsa kalan işlerin niteliği ve maliyeti ayrıca tespit edilmelidir. Kamu idaresinin müdahalesi gerektiğinde yapılan işin kapsamı, yüklenici bedeli, ölçüm ve hakedişleri dosyada saklanmalıdır. 6183’e göre tahsil aşamasında yalnızca toplam tutar değil, kamu tarafından hangi zorunlu işin hangi bedelle yaptırıldığı gösterilebilir olmalıdır.
Çevreyle uyum tedbiri ile özel mülkiyet sorumluluğu birlikte nasıl ele alınır?
Hammadde izin sahasının özel mülkiyette veya başka bir idarenin tasarrufundaki alanda bulunması, m.66 yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Arazi sahibine teslim şartları, mülkiyet izni ve kullanım protokolü ayrıca yerine getirilir. İzin sahibinin idareye karşı rehabilitasyon borcu ile arazi sahibine karşı özel hukuk veya sözleşme borcu aynı olayda birlikte bulunabilir. Birinin ifası diğerini otomatik olarak sona erdirmez.
Arazi tesliminde son durum tutanağı hazırlanması önemlidir. Tutanakta rehabilite edilen alanlar, kalan yapılar, yollar, su drenajı ve varsa arazi sahibinin kabul ettiği özel düzenlemeler yazılmalıdır. Bu kayıt daha sonra zeminin bozuk bırakıldığı veya tesislerin kaldırılmadığı iddiasında temel delil olur.
Kapanış dosyasının saklama mantığı
Terk onaylandıktan sonra dosyanın kapatılması, belgelerin artık önem taşımadığı anlamına gelmez. İdari para cezası, çevre zararı, üçüncü kişi kazası veya kamu alacağı daha sonra gündeme gelebilir. Bu nedenle izin belgesi, üretim raporları, sevk kayıtları, son imalat haritası, rehabilitasyon fotoğrafları, topoğrafik ölçüm, kurum yazıları ve teslim tutanakları birbirine bağlı şekilde arşivlenmelidir. Dijital dosyada belgenin tarihi ve sürümü korunmalıdır.
Özellikle yüklenici eliyle yürütülen kamu yatırımlarında kurum ile yüklenicinin arşivleri ayrışabilir. İzin sahibi, mevzuattan doğan sorumluluğunu ispatlayacak belgelerin yalnızca yüklenicide kalmasına izin vermemelidir. Kapanış dosyasının tam kopyası izin sahibi kurumda bulunmalıdır.
Resmî Kaynaklar
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Maden sahası terk, rehabilitasyon ve MAPEG işlemleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
