Mavi Kartlıların Üçüncü Dereceye Kadar Altsoyu Haklardan Nasıl Yararlanır? 5901 m.28 | 2026

Kısa ve net cevap: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 kapsamı yalnız Türk vatandaşlığından çıkma izni alan eski Türk vatandaşını değil, kanunda belirtilen şartlarla üçüncü dereceye kadar altsoyunu da kapsar. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün Mavi Kartlılar Kütüğü Yönergesi m.6’ya göre, Mavi Kartlılar Kütüğünde kayıtlı kişinin Türk vatandaşı olmayan üçüncü dereceye kadar altsoyu başvurması hâlinde Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilir ve bu kişiye on bir haneli yabancılar kimlik numarası verilir. Hakların fiilen kullanılabilmesi için altsoyun soy bağını ve 5901 m.28 kapsamını belgeleyerek kütük kaydını oluşturması gerekir; yalnız “dedem veya annem Mavi Kartlı” demek tek başına kamu kurumlarında işlem yapmak için yeterli değildir.

Üçüncü Dereceye Kadar Altsoy Kimleri Kapsar?

Altsoy, kişinin kendisinden aşağı doğru gelen soy hattıdır. Birinci derece altsoy çocuk, ikinci derece altsoy torun, üçüncü derece altsoy ise torunun çocuğudur. Mavi Kart düzenlemesinde amaç, yalnız vatandaşlıktan çıkan kişiyi değil, onun belirli dereceye kadar Türk vatandaşı olmayan altsoyunu da m.28’de tanınan hak sistemine bağlamaktır.

Bu kapsam üstsoy, kardeş, amca, hala, dayı, teyze, kuzen veya eş gibi yan ve üst hısımları içermez. Örneğin Mavi Kart sahibinin kardeşi sırf bu kardeşlik nedeniyle m.28’den hak kazanmaz. Aynı şekilde Mavi Kart sahibinin yabancı eşi de yalnız evlilik sebebiyle Mavi Kartlılar Kütüğüne altsoy sıfatıyla kaydedilemez.

Soy derecesi nüfus ve yabancı doğum kayıtları üzerinden kesintisiz biçimde ispatlanır. Çocuğun ebeveyni, torunun ebeveyni ve üçüncü derece altsoyun ebeveyni arasındaki bağ belgelerden açıkça anlaşılmalıdır.

5901 m.28 Altsoya Hangi Hukuki Statüyü Sağlar?

5901 sayılı Kanun m.28’in temel sistemi, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle vatandaşlığını kaybedenler ile kanunda belirtilen altsoylarının millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan, maddede sayılan istisnalar dışında aynen yararlanmaya devam etmesidir.

Bu düzenleme altsoyu otomatik olarak Türk vatandaşı yapmaz. Altsoy yabancı devlet vatandaşı olarak kalır; Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedildiğinde m.28’in özel hak statüsünden yararlanır. Dolayısıyla Mavi Kart bir “çifte vatandaşlık” veya “gizli vatandaşlık” belgesi değildir.

Hakların kaynağı fiziksel kartın kendisi değil 5901 m.28 kapsamındaki statüdür. Bununla birlikte kamu kurumlarında bu statünün ispatı için Mavi Kart veya Mavi Kartlılar Kütüğü kayıt örneği kullanılır.

Altsoy Mavi Kartlılar Kütüğüne Nasıl Kaydedilir?

NVI’nin güncel Mavi Kartlılar Kütüğü ve Nüfus Olaylarının Tutulması Hakkında Yönergesi m.6 açık hüküm içerir: Mavi Kartlılar Kütüğünde kayıtlı kişinin Türk vatandaşı olmayan üçüncü dereceye kadar altsoyu, başvurması hâlinde Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilir. Bu nedenle altsoy için kayıt işlemi önemlidir.

Vatandaşlıktan çıkma izniyle ayrılan asıl kişinin kaydı, MERNİS’teki T.C. kimlik numarası değiştirilmeden Mavi Kartlılar Kütüğüne taşınır. Türk vatandaşı olmayan altsoy ise başvuru üzerine kayda alınır ve yabancılar kimlik numarası verilir.

İşlemler Türkiye’de nüfus müdürlüklerince, yurt dışında Türk dış temsilciliklerince yürütülür. Yurt dışında yaşayan aile açısından konsolosluk üzerinden başvuru, soy bağı belgelerinin aynı dosyada sunulmasını sağlar.

Altsoya Hangi Kimlik Numarası Verilir?

NVI Yönergesi m.6/1’e göre Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilen Türk vatandaşı olmayan altsoya on bir rakamdan oluşan yabancılar kimlik numarası verilir. Maddenin ikinci fıkrası, kurumlar ile gerçek ve tüzel kişilerin her türlü kayıt ve işlemlerinde bu numaranın esas alınacağını düzenler.

Bu numara, altsoyun Türk vatandaşı olduğu anlamına gelmez. Kamu kurumları, banka, noter, vergi, sosyal güvenlik veya diğer işlemler açısından kişinin Mavi Kartlılar Kütüğündeki kimliğinin sistemler arasında eşleştirilmesini sağlar.

Kişinin daha önce başka bir yabancılar kimlik numarası bulunuyorsa mükerrer kayıt oluşturulmaması için başvuruda mevcut numara bildirilmelidir. Kimlik bilgilerinde farklı yazım veya eski-yeni soyadı varsa işlemden önce kayıtlar eşleştirilmelidir.

Altsoy Başvurusunda Hangi Belgeler Gerekir?

Başvurunun çekirdeği soy bağını ve yabancı kimliğini ispatlayan resmî belgelerdir. Yabancı pasaport veya kimlik belgesi, doğum kayıtları, ebeveyn bağlantısını gösteren nüfus belgeleri ve Mavi Kartlı üstsoyun kaydı birlikte değerlendirilir.

Yabancı devlet makamından alınan doğum veya aile kayıtları Türkiye’de kullanılacaksa belgenin düzenlendiği ülkeye göre apostil ya da konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme gerekebilir. Çok dilli uluslararası kişi hâli belgeleri, uygulanabilir uluslararası sözleşme gereğince ayrıca tasdik aranmadan kabul edilebilen durumlara sahiptir.

Yönerge m.10, Mavi Kartlılar Kütüğüne tescil edilecek yabancı karar ve idarî belgelerin usulüne uygun tasdik ve onay kurallarını düzenler. Bu nedenle yabancı belgenin sadece fotoğrafı veya ekran görüntüsüyle soy bağı kurulmaz. Apostil ve tercüme rehberi genel doğrulama sırasını açıklar.

Altsoy Hangi Haklardan Yararlanabilir?

Mavi Kartlılar Kütüğüne m.28 kapsamında kaydedilen altsoy, maddede sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Bu kapsamda özel hukuk işlemleri, taşınmaz edinme, miras, ikamet muafiyeti ve çalışma hakkı gibi alanlarda Mavi Kart statüsü önemli sonuç doğurur.

İkamet bakımından 6458 sayılı Kanun m.20/1-f, 5901 m.28 kapsamındakileri ikamet izninden muaf tutar. Çalışma bakımından 6735 sayılı Kanun m.6/4, m.28 kapsamındakilerin çalışma hakkını saklı tutar. Bu nedenle kütüğe kaydedilmiş altsoy açısından statünün doğru tanımlanması çok önemlidir.

Taşınmaz işlemlerinde de Mavi Kartlı kişi sıradan yabancı gerçek kişiyle aynı rejimde değerlendirilmez. Ayrıntılı tapu sonucu için Mavi Kartlıların taşınmaz hakkı rehberi incelenebilir.

Altsoyun Yararlanamayacağı Haklar Nelerdir?

5901 m.28/2’de açıkça sayılan istisnalar altsoy için de geçerlidir. Mavi Kart statüsündeki kişi seçme ve seçilme hakkına sahip değildir, muafen araç veya ev eşyası ithal edemez ve askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü bulunmaz.

Ayrıca asli ve sürekli kamu hizmeti niteliğindeki kadrolu kamu görevleri m.28’de sınırlanmıştır. Ancak işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalışma imkânı saklıdır.

Bu istisnalar “altsoy Türk vatandaşına eşittir” şeklindeki aşırı genellemeyi önler. Mavi Kart statüsü geniş haklar sağlasa da vatandaşlığın siyasal ve bazı kamu hukuku sonuçlarını vermez. Oy hakkı için Mavi Kart oy kullanma rehberi, askerlik için Mavi Kart askerlik rehberi kullanılabilir.

Mavi Kartlı Altsoy Nüfus Olaylarını Bildirmek Zorunda mı?

Evet. NVI’nin Mavi Kart sayfası ve Yönerge m.9, Mavi Kartlılar Kütüğünde kayıtlı kişilerin nüfus olaylarını yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında dış temsilciliklere bildirmesini öngörür. Doğum, evlenme, boşanma, ölüm, soyadı değişikliği ve yerleşim yeri adresindeki değişiklikler kayıt sistemini etkiler.

Bu bildirimler yapılmazsa kamu kurumlarındaki kimlik bilgileri eski kalabilir. Örneğin evlilik nedeniyle soyadı değişmiş ancak Mavi Kartlılar Kütüğü güncellenmemiş kişi bankada, tapuda veya e-Devlet erişiminde isim uyuşmazlığı yaşayabilir.

Yabancı ülkede meydana gelen nüfus olayı resmî belgeyle ispatlanır. Belgenin Türkiye’de kullanılabilirliği için ilgili uluslararası sözleşme, apostil veya tasdik kuralları uygulanır.

Altsoy Kaydı Yapılmazsa Hangi Yol İzlenir?

Önce ret gerekçesi belirlenmelidir. Soy bağının üçüncü derece sınırını aşması, m.28 kapsamındaki asıl kişiyle bağın ispatlanamaması, yabancı belgenin tasdiksiz veya tercümesiz olması ya da kimlik bilgilerindeki uyuşmazlık başlıca sorunlardır.

Eksik belge varsa düzeltilmiş resmî belge sunulur. Kayıt makamı m.28 kapsamının bulunmadığı görüşündeyse yazılı gerekçe istenmelidir. Nüfus idaresinin kesin işlemine karşı idarî başvuru ve yargı yolu, işlemin niteliğine göre değerlendirilebilir.

Yurt dışından yürütülen başvurularda dış temsilciliğe sunulacak soy bağı zincirinin baştan eksiksiz hazırlanması önemlidir. Üç kuşağa uzanan dosyada her doğum kaydı bir önceki kuşakla bağlantıyı göstermelidir.

Kayıt tamamlandıktan sonra kamu kurumunda Mavi Kart statüsü görülmüyorsa KPS yapılandırması kontrol ettirilmelidir. Dışişleri Bakanlığı, Mavi Kartlılar Kütüğündeki bilgilerin KPS üzerinden kurumlarla paylaşıldığını açıkça belirtir.

Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar

• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu – m.28
• NVI – Mavi Kartlılar Kütüğü Yönergesi, özellikle m.5-10
• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü – Mavi Kart
• Dışişleri Bakanlığı – Mavi Kart SSS

Sık Sorulan Sorular

Mavi Kart sahibinin çocuğu Mavi Kart alabilir mi?

5901 m.28 kapsamındaki şartları taşıyan Türk vatandaşı olmayan çocuk, başvuruyla Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilebilir.

Torun Mavi Kart haklarından yararlanabilir mi?

Evet. İkinci derece altsoy olan torun, m.28 kapsamı ve soy bağı ispatlanırsa kaydedilebilir.

Torunun çocuğu yararlanabilir mi?

Evet. Bu kişi üçüncü derece altsoydur ve kanundaki derece sınırı içindedir.

Dördüncü derece altsoy yararlanabilir mi?

5901 m.28’in üçüncü dereceye kadar altsoy sınırı nedeniyle aynı hak doğrudan uygulanmaz.

Altsoy otomatik Mavi Kartlı olur mu?

Hayır. NVI Yönergesi m.6 başvuru üzerine Mavi Kartlılar Kütüğüne kayıt yapılacağını düzenler.

Altsoya T.C. kimlik numarası mı verilir?

Türk vatandaşı olmayan altsoya on bir haneli yabancılar kimlik numarası verilir.

Altsoy oy kullanabilir mi?

Hayır. M.28/2 seçme ve seçilme hakkını istisna tutar.

Altsoy ikamet izni almak zorunda mı?

5901 m.28 kapsamında Mavi Kartlılar Kütüğüne kayıtlı kişi 6458 m.20/1-f kapsamında ikamet izninden muaftır.

Altsoy Türkiye’de çalışabilir mi?

5901 m.28 kapsamındaki çalışma hakkı 6735 m.6/4 ile korunur; özel meslek ve ruhsat koşulları ayrıca uygulanır.

Soy bağı yabancı belgeyle nasıl ispatlanır?

Yetkili yabancı makamın doğum/aile kayıtları kullanılır; gereken durumda apostil veya tasdik ve Türkçe tercüme tamamlanır.