Mersin İşletme Defteri ve E-Postalara El Koyma
Kısa cevap: Mersin işletme defteri ve e-postalara el koyma işleminde kâğıt belge, bilgisayar, sunucu ve elektronik hesap aynı hukuki nesne gibi değerlendirilmez. İşyerinde arama için CMK m.119, belge inceleme yetkisi için m.122, genel el koyma için m.123 ve 127, dijital arama ve kopyalama için m.134 uygulanır. Şirketin bütün ticari geçmişini gerekçesiz inceleme yetkisi doğmaz; kararın kapsamı, delille bağlantı ve veri bütünlüğü denetlenir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Aramanın devam ettiği sırada yapılacak işlem ile sonradan hazırlanacak iade veya itiraz dilekçesi farklıdır. İlk aşamada karar ve alınan eşyanın doğru kaydı; ikinci aşamada inceleme yetkisi, yedek, kopya teslimi, kapsam dışı belgeler ve cihazın tutulma ihtiyacı önem taşır. İş sürekliliğini koruma talebi, delillerin silinmesi veya soruşturma makamından gizlenmesi anlamına gelmez.
İşyerinde arama için hangi karar gerekir?
CMK m.119/1, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda aramayı hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emrine bağlar. Genel arama yetkileri için öngörülen kolluk amiri emri, bu alanlarda savcının yazılı emrinin yerine geçirilmemelidir. Kararın kim tarafından verildiği ve aranan yerin karardaki adresle eşleşip eşleşmediği kontrol edilir. Bir şirketin farklı depoları, bağımsız ofisleri veya başka tüzel kişilere ait bölümleri otomatik olarak tek adres sayılmaz.
CMK m.119/2’ye göre karar veya emirde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi yahut yer veya eşya ve kararın geçerli olacağı zaman açıkça gösterilir. Bu bilgiler, arama tutanağıyla karşılaştırılmalıdır. Kararda bulunmayan bir sınırlamanın varmış gibi ileri sürülmesi kadar, yazılı sınırların hiç yokmuş gibi değerlendirilmesi de yanlıştır. Aranan belge veya veriyle isnat edilen fiil arasındaki bağlantı somut olarak açıklanmalıdır.
Şirketin kendisinin veya bütün çalışanlarının şüpheli olduğu varsayılmamalıdır. CMK m.117, başka kişiye ait yerlerde aramayı da belirli koşullarla düzenler. Şüphelinin kullandığı bilgisayarın şirkete ait olması, şirketin bütün kullanıcılarının aynı soruşturma statüsünde olduğunu göstermez. Temsilci, çalışan, tanık ve şüpheli sıfatları tutanaklarda doğru kullanılmalı; bir kişiden diğerlerinin eylemleri adına toplu kabul beyanı alınmamalıdır.
Aramada kimler bulunur ve hangi belgeler alınır?
CMK m.120, yer sahibinin veya eşya zilyedinin aramada hazır bulunmasına ilişkin kuralları içerir; kişinin avukatının aramada bulunmasına engel olunamaz. Savcı hazır olmadan konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerin aranmasında CMK m.119/4’teki iki arama tanığı şartı ayrıca gözetilir. Hazır bulunanların kimlikleri, sıfatları ve işlem saatleri tutanakta yer almalıdır. Yalnız imza sayısına bakmak yerine kişilerin hangi amaçla hazır bulundurulduğu okunur.
CMK m.121 uyarınca istenen arama belgesi ve el konulan eşya listesi alınır. Mülkiyet iddiası, seri numarası hatası, başka şirkete ait cihaz veya dosyayla ilgisiz olduğu ileri sürülen klasör konusunda açıklama tutanağa geçirilir. İtiraz, aramayı fiilen engelleme biçiminde değil, somut kaydı ve hukuki başvuruyu koruyacak şekilde yapılmalıdır. “Bir adet bilgisayar” kaydı yerine cihazı ayıran marka, model ve seri bilgisi, sonra yapılacak iade bakımından önem taşır.
İşletme defteri ve kâğıt belgeler nasıl ele alınır?
CMK m.122, arama uygulanan kişinin belge ve kâğıtlarını inceleme yetkisini savcı ile hâkime verir. Kâğıtların toplanması ve muhafazasıyla içeriklerinin yetkili makamca incelenmesi aynı işlem değildir. Zilyet veya temsilci kendi mührünü koyabilir ya da imzasını atabilir. Mührün açılıp belgelerin incelenmesine karar verildiğinde kanunda sayılan ilgililer hazır bulunmak üzere çağrılır; çağrıya uyulmaması işlemi durdurmaz.
İnceleme sonunda soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgili olmadığı anlaşılan belge ve kâğıtlar m.122/3 gereğince ilgilisine geri verilir. Bu hüküm, şirketin bütün evrakının dosya bitene kadar tutulması gerektiği şeklindeki genel kabulü önler. Hangi klasörün, dönemin veya işlem grubunun ilgisiz olduğu açıkça gösterilmelidir. Başka suça ilişkin delille karşılaşılması hâlinde ise CMK m.138’deki özel bildirim ve muhafaza hükümleri göz ardı edilmez.
Defterler için tür, hesap dönemi, sayfa aralığı ve ayırt edici onay bilgileri kaydedilir. Faturalar için tarih ve numara aralığı, sözleşmeler için taraf ve işlem konusu belirtilir. Elektronik defterin basılı çıktısı, elektronik dosyanın kendisi ve ilgili doğrulama kayıtları birbirinden ayrılır. Sadece bir çıktı üzerinden elektronik kaydın bütünlüğünün kesin olarak anlaşıldığı ileri sürülmemelidir. Bilirkişiye yöneltilecek teknik sorular, incelemenin amacına göre belirlenir.
Genel el koymada hâkim onayı
CMK m.127/3’e göre hâkim kararı olmadan gerçekleştirilen el koyma yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim, el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde kararını açıklar. Aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar. Bu takvim, el koyma tutanağının gerçek tarih ve saatinden izlenir. Dijital aramanın savcı kararıyla yapılması hâlindeki m.134/1 onay süreleri ise ayrıca kontrol edilir; iki işlemin aynı dosyada bulunması süre kurallarını birleştirmez.
E-posta arşivinde ve sunucuda CMK m.134 güvenceleri
CMK m.134/1, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ile başka surette delil elde edilememesi koşullarını arar. Şüphelinin kullandığı bilgisayar, program ve kütüklerde arama, kopya çıkarma ve metne dönüştürme bakımından hâkim kararı; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı kararı gerekir. Savcının kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya aksi karar hâlinde kopyalar ve çözülmüş metinler derhâl imha edilir.
Sunucunun şirketin bütün faaliyetlerine hizmet etmesi, içindeki her klasörün isnatla ilişkili olduğunu göstermez. Hangi kullanıcı hesabı, hangi işlem dönemi ve hangi veri grubu üzerinde inceleme yapılacağı karar ve teknik uygulamayla eşleştirilir. İşletme tarafından sonradan hazırlanmış özet liste, kaynak e-posta arşivinin veya muhasebe kaydının yerine geçirilmemelidir. Özet yardımcı açıklamadır; temel verinin nerede olduğu ve nasıl korunduğu belirtilmelidir.
Yerel e-posta, bulut ve devam eden iletişim ayrımı
Bilgisayarda saklanan geçmiş yazışma, şirketin uzak sunucusundaki posta kutusu ve yeni gelen mesajların sürekli izlenmesi aynı kapsamda değildir. Hesabın nerede tutulduğu, kimin kullandığı ve hangi yöntemle erişildiği kayda alınır. Devam eden haberleşmenin denetlenmesi CMK m.135’teki kendi koşullarına tabidir. Bir işyeri arama kararı, gelecekteki bütün haberleşmenin süresiz kaydedilmesine kendiliğinden izin vermez.
E-postanın teknik kaydında gönderen ve alıcı adresi, başlık bilgileri, gönderim ve teslim zamanları, ekler ve konuşmanın devamı birlikte değerlendirilir. Yönlendirilmiş bir ileti ile ilk gönderilen mesaj aynı içerik geçmişine sahip olmayabilir. Saat dilimi, sunucu zamanı ve çalışan cihazındaki saat farkları yanlış kronolojiye yol açmamalıdır. Bu teknik kontroller delilin ne söylediğini anlamaya yarar; kanunda yazılı karar güvencelerinin yerine geçmez.
| Veri veya eşya | Kaydedilecek ayırt edici bilgi | İnceleme bakımından temel soru |
|---|---|---|
| Fiziksel defter | Tür, dönem, sayfa ve onay bilgisi | İsnat edilen işlemin hangi kayıtta bulunduğu |
| Çalışan bilgisayarı | Seri numarası, kullanıcı ve teslim durumu | İlgili tarihte cihazı kimin kullandığı |
| E-posta arşivi | Hesap, tarih aralığı, ileti başlıkları ve ekler | Yazışmanın tam bağlamının korunup korunmadığı |
| Ortak sunucu | Dizin, yetki, erişim ve işlem kayıtları | Ortak parola veya kullanıcıyla kişisel fiilin karıştırılıp karıştırılmadığı |
| Adli kopya | Kaynak, tarih, teknik yöntem ve bütünlük bilgileri | Kopyanın hangi kaynaktan alındığı ve sonradan değişiklik iddiasının denetlenmesi |
Yedek ve kopyanın teslimi yalnız bir nezaket işlemi değildir
CMK m.134/3, el koyma sırasında bütün verilerin yedeklenmesini; m.134/4 ise yedekten bir kopyanın şüpheliye veya vekiline verilmesini ve bunun tutanakla imza altına alınmasını düzenler. Bu güvence, işletmenin sıradan operasyonel yedeğiyle karıştırılmaz. Teknik incelemede kullanılan adli kopyanın kaynağı ve bütünlüğü ile şirketin çalışmaya devam etmek için istediği kayıt örneği ayrı amaçlar taşır.
Hash değeri, kopyaların bütünlüğünü karşılaştırmaya yardımcı teknik bilgidir; kullanıcı kimliği, kast veya hukuka uygunluk hakkında tek başına sonuç üretmez. Ortak hesabın parolasını birden fazla çalışanın bilmesi durumunda, yalnız hesabın adı kişisel sorumluluğu kanıtlamaz. Fiilî kullanım; görev, erişim kaydı ve işlem zamanıyla birlikte incelenir. Bu ayrım gümrük dosyasında şirket yetkilisinin ceza sorumluluğu bakımından da önemlidir.
Ticari sır ve savunma yazışmaları nasıl korunur?
Ticari sır bulunduğunu söylemek, bütün evrakı ceza soruşturmasından muaf hâle getirmez. Buna karşılık müşteri listesi, fiyatlandırma, üretim bilgisi ve personele ait özel veriler gereksiz biçimde yayılmamalıdır. Anayasa m.20 ve 22 çerçevesinde, delil ihtiyacına uygun kapsam ve erişim değerlendirilir. Koruma istemi, hangi veri grubunun neden hassas olduğunu ve hangi ayırma yönteminin incelemeyi engellemeden uygulanacağını açıklamalıdır.
Şirket bilgisayarında kişisel hesap bulunması da bütün cihazın ya tamamen özel ya tamamen ticari olduğu anlamına gelmez. Kullanıcı ve veri gruplarına göre sınıflandırma yapılması istenir. İlgisiz kişisel belgeler, müşteri sırları ve ceza isnadına ilişkin kayıtlar tek dosya etiketiyle değerlendirilmemelidir. Ancak mahkeme kararı veya hukuka uygun muhafaza işlemi varken veri sahiplerinin kendiliğinden dosya silmesi, erişim kayıtlarını değiştirmesi veya cihazı sıfırlaması doğru koruma yöntemi değildir.
Avukatla her e-posta otomatik dokunulmaz mı?
Türk hukukundaki koruma, her yazışmaya soyut bir “hukuki ayrıcalık” etiketi konulmasıyla doğmaz. CMK m.46 meslek nedeniyle tanıklıktan çekinmeyi, m.126 ise şüpheli veya sanıkla tanıklıktan çekinebilecek kişiler arasındaki mektup ve belgelerin, bu kişilerin nezdinde bulunması koşuluyla el konulamamasını düzenler. Belgenin konusu, tarafları ve kimde bulunduğu ayrı önem taşır. Avukatın adresine kopya gönderilmiş her ticari yazışmanın bütün şartlardan bağımsız biçimde korunduğu ileri sürülmemelidir.
Avukat bürosunun aranması söz konusuysa CMK m.130’da mahkeme kararı, savcı denetimi ve baro temsilcisinin bulunması gibi özel usul güvenceleri vardır. Şirketin normal arşiv odası, sırf içinde avukat yazışması bulunduğu için kendiliğinden avukat bürosu sayılmaz. Savunma ilişkisine ait olduğu ileri sürülen belgeler bakımından koruma istemi, ilgili madde ve somut belge gösterilerek yapılmalıdır. Böylece genel ticari sır iddiasıyla özel savunma güvencesi birbirine karışmaz.
Cihaz iadesi ve şirketin çalışmaya devam etmesi
CMK m.134/2, şifre çözümü yapılıp gerekli kopyalar alındığında cihazın gecikmeksizin iadesini düzenler. Beşinci fıkra, cihazı almadan verinin tamamının veya bir bölümünün kopyalanmasına da imkân tanır. Bu hükümler sunucu, muhasebe bilgisayarı veya üretimle bağlantılı cihazların tutulma ihtiyacının somut değerlendirilmesini gerektirir. Kanuni inceleme kopyadan sürdürülebiliyorsa, fiziksel cihazın işletmeden uzak tutulmasının hangi ek delil ihtiyacına dayandığı açıklanmalıdır.
İş sürekliliği talebi teknik olarak hazırlanır. Hangi uygulama durmuştur, hangi işlem başka cihazdan yürütülememektedir, kayıtların erişilebilir kopyasıyla işlerin sürdürülmesi yeterli midir soruları cevaplanır. Genel ciro kaybı ifadesi yerine, kesintiye uğrayan iş akışı ve gereken kayıt seti belirtilir. Kararın kapsamına aykırı erişim sağlamak veya yetkisiz kopya oluşturmak önerilmez; izin ve teslim süreci dosya üzerinden yürütülür.
İade istemi, itiraz ve delilin değerlendirilmesi farklıdır
CMK m.131/1, muhafazaya gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâllerinde iade kararı verilmesini düzenler. Ret kararına itiraz mümkündür. Güncel kararlar yönünden CMK m.268/1’deki genel süre, özel hüküm bulunmadıkça kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır; 1 Haziran 2024 öncesi kararlar için geçiş hükmü ayrıca kontrol edilir. Mersin’de şirketin merkezinin bulunması değil, işlemin bağlı olduğu ceza dosyası ve karar mercii esas alınır.
Arama veya dijital incelemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa, cihazın iadesi talebine ek olarak delilin değerlendirilmesine ilişkin itiraz da somutlaştırılır. CMK m.206/2-a hukuka aykırı elde edilen delilin reddini, m.217/2 suçun hukuka uygun elde edilmiş delillerle ispatını düzenler. Teknik kopya eksikliği, karar kapsamının aşılması ve kullanıcı aidiyeti birbirinden ayrı itiraz sebepleridir; hepsi tek bir “rapora itiraz ediyorum” cümlesiyle geçiştirilmemelidir.
İade sırasında cihaz seri numarası ve defter listesi ilk tutanakla karşılaştırılır. Eksik belge, farklı cihaz veya fiziksel hasar varsa durum kayda geçirilir. Teslimin kim tarafından, hangi yetkiyle ve hangi karar üzerine yapıldığı saklanır. Şirket çalışanının kişisel telefonu ayrıca alınmışsa el konulan telefonun iadesi başlığındaki sahiplik ve kullanım ayrımı uygulanır. Malın geri verilmesi, ceza sorumluluğu konusunda beraat veya dosyanın kapanması anlamına gelmez.
İşletme aramasında ayrıca karşılaşılan üç hukuki mesele
İşyerinin gece açık olması, gece aramasını her durumda hukuka uygun kılar mı?
CMK m.118, işyeri ve diğer kapalı yerlerde gece aramasını kural olarak yasaklar. Suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâl veya yakalanmış, gözaltında, tutuklu ya da hükümlüyken firar eden kişinin yeniden yakalanması için yapılan aramalarda istisna uygulanır. İşletmenin vardiyalı çalışması, bu gerekçelerden birinin varlığını tek başına kanıtlamaz. Saat ve istisnanın somut nedeni arama kaydıyla denetlenir; özel kanuni yetki varsa ayrıca belirtilir.
İstenen belgeyi vermeyen her yöneticiye disiplin hapsi uygulanır mı?
CMK m.124/1, ispat veya müsadere konusu eşyayı elinde bulunduran kişinin istem üzerine göstermesini ve teslim etmesini düzenler. İkinci fıkradaki disiplin hapsi, şüpheli, sanık veya tanıklıktan çekinebilecek kişi hakkında uygulanmaz. Kişinin dosyadaki sıfatı bu nedenle belirlenmelidir. Bu istisna arama veya hukuka uygun el koymayı engelleme, defterleri yok etme ya da vergi incelemesindeki ayrı ibraz kurallarını genel olarak ortadan kaldırma izni değildir.
Sunucu muhafaza edilmek üzere işletmeye bırakılırsa el koyma bitmiş sayılır mı?
Hayır. CMK m.132/5, bakım ve gözetim tedbirleri alınması ve istendiğinde derhâl geri verilmesi koşuluyla eşyanın şüpheli, sanık veya başka bir kişiye muhafaza için teslimini kabul eder; teminat da istenebilir. Bu, CMK m.131 kapsamındaki kesin iade kararıyla aynı işlem değildir. Sunucu üzerinde hangi kullanım ve koruma koşullarının sürdüğü teslim kararından okunur; kayıtları silme veya inceleme verisini değiştirme yetkisi doğmaz.
Resmî mevzuat kaynakları
5271 sayılı CMK m.46, 117, 119-123, 126-127, 130-131, 134-135, 138, 206, 217 ve 268; 5237 sayılı TCK m.20-21; Anayasa m.20 ve 22. Her başvuruda karar metni, alınan eşya listesi ve güncel inceleme aşaması birlikte okunmalıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Fiziksel ofislerimiz İstanbul ve Mersin’dedir.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.