Taşıyan Navlun Dışında Hangi Giderleri İsteyemez? TTK m.1196 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1196’ya göre taşıyan, navlun dışında pey akçesi, prim ve bahşiş gibi ek ödemeleri talep edemez. Aksi kararlaştırılmadıkça yolculuğa ve yüke ilişkin olağan veya olağanüstü deniz giderleri; pilotaj, liman, fener, römorkaj, karantina, buz kırdırma ve benzeri resim, ücret ve tedbir masrafları taşıyana aittir. Kanun müşterek avarya ile eşyanın korunması, emniyete alınması ve kurtarılması için yapılan giderleri bu genel kuralın dışında tutar.
M.1196 navlun fiyatının hangi masrafları kapsadığı konusunda temel kanuni dağılımı kurar. Taşıyanın kendi işletme ve sefer giderlerini sonradan ayrı kalemler hâlinde taşıtana aktarmasını sınırlarken, tarafların bazı giderler hakkında açıkça farklı anlaşma yapmasına da yer bırakır. Ancak müşterek avarya ve yükü koruma/kurtarma giderleri ayrı hukukî rejime tabidir.
Bu yazı, genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez. Yalnız TTK m.1196 hükmünün doğurduğu özel sonucu; alacağın doğumu, hesap yöntemi, taraflar, delil ve liman uygulaması bakımından inceler. Böylece aynı anahtar kelimeyi hedefleyen ikinci bir genel sayfa oluşturulmadan, tek bir long-tail arama niyeti cevaplanır.
Navlun dışında pey akçesi, prim ve bahşiş istenebilir mi?
Kanun taşıyana navlun dışında pey akçesi, prim, bahşiş veya benzeri isimlerle ek ücret isteme yetkisi vermez. Bir ödeme kaleminin adının ‘hizmet bedeli’ veya başka ticari ifadeyle değiştirilmesi, hukuken aynı nitelikteyse m.1196’daki yasağın dışına çıkarmaz. Önce kalemin gerçek ekonomik ve hukuki niteliği belirlenmelidir.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle charter party, fixture recap, booking teyidi, konişmento ve navlun faturası birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Olağan ve olağanüstü deniz giderleri kime aittir?
M.1196, aksi kararlaştırılmadıkça yolculuk ve yükle ilgili olağan ve olağanüstü deniz giderlerini taşıyana yükler. Taşıyanın başka bir hüküm gereği o gideri yapmak zorunda olup olmaması bu temel dağılımı değiştirmez. Bu nedenle seferin işletme maliyetleri navlun dışında otomatik ek alacağa dönüşmez.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle statement of facts, terminal kayıtları, acente yazışmaları, tartım ve teslim belgeleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Pilotaj ve liman giderlerini kim öder?
Pilotaj ve liman hizmetleri, maddenin açıkça saydığı giderler arasındadır. Taraflar bunların taşıtana ait olacağını açık şekilde kararlaştırmamışsa kanuni başlangıç noktası taşıyanın sorumluluğudur. Liman faturasında giderin kimin adına kesildiği, sözleşmesel borçlu sorununu tek başına çözmez.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle banka dekontları, ticari defter kayıtları, cari hesap ekstreleri ve fatura ekleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Fener ve seyir hizmeti ücretleri kime aittir?
Fener, seyir ve benzeri kamu/liman hizmeti ücretleri de kanunda sayılan sefer giderlerindendir. Taşıyanın rotayı gerçekleştirmek için katlandığı bu masrafların sonradan navlun dışı ek bedel olarak aktarılması, açık sözleşmesel dayanak yoksa m.1196’ya göre değerlendirilir.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle kaptan/acentenin bildirimleri, liman otoritesi kayıtları ve operasyon zaman çizelgesi birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Römorkaj gideri navluna eklenebilir mi?
Römorkaj bazı limanlarda yanaşma, ayrılma veya emniyet nedeniyle gerekli olabilir. M.1196 römorkajı açıkça örnek gider olarak sayar. Bu nedenle taşıtanın römorkörü fiilen kullanmış olmaması veya hizmetin liman kuralları gereği zorunlu olması, giderin kanuni dağılımını kendiliğinden değiştirmez.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle yükleme listesi, manifest, mate’s receipt, gümrük ve terminal kayıtları birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Karantina ve buz kırdırma giderlerinde kural nedir?
Karantina ve buz kırdırma giderleri de maddenin saydığı örneklerdendir. Olağan dışı veya yüksek tutarlı olmaları tek başına bu masrafları taşıtana geçirmez; kanun olağan ve olağanüstü deniz giderlerini birlikte kapsar. Farklı gider paylaşımı için sözleşme hükmü aranır.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle tarafların e-posta yazışmaları, broker mesajları, sözleşme ekleri ve sonradan yapılan değişiklikler birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Taraflar gider dağılımını sözleşmeyle değiştirebilir mi?
M.1196 ‘aksine sözleşme yoksa’ sistemi kurduğu için taraflar belirli giderleri açıkça farklı dağıtabilir. Ancak hangi giderin taşıtana geçirildiği belirlenebilir olmalıdır. Genel ve belirsiz bir ‘tüm masraflar taşıtana aittir’ kaydının kapsamı, sözleşmenin bütünü ve uygulanacak hukuk kurallarıyla yorumlanır.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle konişmento kayıtları, teslim emri, ambar makbuzu ve gönderilenin teslim belgeleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Müşterek avarya neden istisnadır?
Müşterek avarya giderleri m.1196’daki genel taşıyan gideri kuralının dışında tutulur. Müşterek avarya; gemi ve yükün ortak bir tehlikeden kurtarılması amacıyla bilinçli ve makul fedakârlık/giderlerin özel paylaştırma rejimine tabidir. Bu kalem navlun içindeki olağan sefer maliyeti gibi değerlendirilmez.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle bilirkişi incelemesine esas karşılaştırmalı piyasa kayıtları ve taşıma segmenti verileri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Eşyanın korunması, emniyete alınması ve kurtarılması giderleri
Eşyanın korunması, emniyete alınması ve kurtarılması için yapılan giderler de m.1196’nın açık istisnaları arasındadır. Bu masraflar somut olayda yükün menfaati için yapılmış olmalı ve dayanak belgelerle gösterilmelidir. Taşıyanın kendi kusurundan doğan genel işletme maliyetiyle aynı kategoriye konulmamalıdır.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle taşıyanın tahakkuk cetveli, taşıtanın itirazları ve ödeme/tahsilat belgeleri birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Navlun faturası hangi kalemler yönünden denetlenmelidir?
Navlun faturası incelenirken temel navlun, sürastarya, liman/terminal masrafları, römorkaj, pilotaj, resmi ücretler ve yük koruma giderleri ayrı satırlarda hukuki dayanakla değerlendirilmelidir. ‘Freight surcharge’ başlığı altında toplanan her kalemin sözleşme veya kanun dayanağı bulunmalıdır.
TTK m.1196 bakımından bu başlık değerlendirilirken önce kanundaki şartın gerçekleşip gerçekleşmediği, sonra sözleşmede aynı konuya ilişkin açık bir kayıt bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Deniz ticaretinde aynı ekonomik ilişki birden fazla belgeye dağıldığı için tek bir faturaya veya tek bir e-postaya bakılarak sonuç kurulması yeterli değildir. Hükmün uygulanma alanı, tarafların sıfatı ve taşımanın hangi aşamasında olunduğu ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İspat bakımından özellikle yükün türünü, miktarını, rotasını ve liman operasyonunu gösteren teknik/ticari kayıtlar birlikte okunmalıdır. Bu belgeler arasında çelişki varsa düzenlenme zamanı, düzenleyen kişinin sıfatı, belgenin hangi işlem için oluşturulduğu ve karşı tarafça kabul edilip edilmediği açıklanmalıdır. Hesap veya talep belgesi hazırlanırken kullanılan her veri kendi dayanak belgesine bağlanmalı; hukuki sonuç ile ticari kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
TTK m.1196 için uygulama ve dosya kontrol listesi
- Temel navlun bedelini belirleyin.
- Ek kalemlerin gerçek niteliğini tek tek yazın.
- Pey akçesi, prim ve bahşiş niteliğindeki talepleri ayırın.
- Pilotaj, liman, fener, römorkaj, karantina ve buz giderlerini tespit edin.
- Sözleşmede aksi gider paylaşımı olup olmadığını kontrol edin.
- Müşterek avarya kalemlerini normal sefer giderinden ayırın.
- Yük koruma ve kurtarma giderlerini belgelendirin.
- Her kalem için fatura ve ödeme belgesini inceleyin.
- Navlun muacceliyeti için m.1197’yi ayrıca kontrol edin.
- İtiraz veya talep yazısında her kalemin hukuki dayanağını ayrı gösterin.
Mersin Limanı ve uluslararası taşımalarda uygulama
Mersin Limanı’nda pilotaj, römorkaj, liman ve terminal operasyonları deniz taşımasının önemli maliyet kalemleridir. M.1196 bakımından liman işletmesinin veya hizmet sağlayıcının kime fatura kestiğinden önce, navlun sözleşmesinde bu giderin taşıtan/gönderilene geçirildiğine dair açık hüküm bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Mersin çıkışlı veya Mersin varışlı dosyalarda terminal, acente, taşıyan, taşıtan, yükleten ve gönderilen farklı kişiler olabilir. Bu nedenle liman operasyonunda oluşan bir ücret veya kayıt, doğru borçlu ve doğru kanuni sebep belirlenmeden doğrudan navlun hesabına eklenmemelidir. Uluslararası sözleşmede uygulanacak hukuk veya tahkim/yetki şartı varsa önce o kayıt denetlenir; Türk hukukunun uygulandığı ölçüde TTK m.1196 hükmü esas alınır.
Sık Sorulan Sorular
Taşıyan navluna ayrıca prim ekleyebilir mi?
TTK m.1196 pey akçesi, prim ve bahşiş gibi navlun dışı ödemelerin talep edilemeyeceğini düzenler.
Pilotaj gideri kime aittir?
Aksi kararlaştırılmadıkça taşıyana aittir.
Römorkaj masrafı taşıtana fatura edilebilir mi?
Ancak sözleşmesel dağılım ve m.1196 birlikte değerlendirilerek; kanuni başlangıç kuralı taşıyanın gideri olmasıdır.
Liman ücretleri navlun dışında istenebilir mi?
Aksi sözleşme yoksa m.1196 kapsamındaki liman giderleri taşıyana aittir.
Karantina gideri olağanüstü olduğu için taşıtana geçer mi?
Hayır; madde olağan ve olağanüstü deniz giderlerini birlikte düzenler.
Buz kırdırma masrafını kim öder?
Aksi kararlaştırılmadıkça taşıyanın gideridir.
Taraflar giderleri farklı paylaşabilir mi?
M.1196 aksi sözleşmeye izin verir; hangi giderin kime ait olduğu açık biçimde belirlenmelidir.
Müşterek avarya navluna dahil midir?
Müşterek avarya m.1196 genel kuralının açık istisnalarındandır ve özel paylaştırma rejimine tabidir.
Yükü kurtarma gideri taşıyanın normal gideri midir?
Eşyanın korunması, emniyete alınması ve kurtarılması giderleri m.1196’da istisna olarak düzenlenir.
Güncel madde nereden kontrol edilir?
Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1196’dan.
Resmî kaynak ve bağlantılı hükümler
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu güncel metni üzerinden TTK m.1196 ve bağlantılı hükümler kontrol edilebilir. Bu yazıda kanun maddesi metninin sonucu esas alınmış; doğrulanmamış Yargıtay kararına veya kaynağı belirsiz ikincil içeriğe dayanılmamıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
