Birden Fazla Borç Varsa Ödeme Hangi Borca Sayılır? TBK 101-102 Rehberi 2026
Birden fazla borçta mahsup sorunu ne zaman ortaya çıkar?
Aynı borçlunun aynı alacaklıya birden fazla borcu bulunduğunda yapılan ödemenin hangi borcu sona erdirdiği belirlenmelidir. Bu sorun kira dönemlerinde, birden fazla faturada, taksitli borçlarda, farklı sözleşmelerde ve aynı taraflar arasındaki birden çok icra dosyasında sık görülür.
Ödeme tutarı bütün borçları kapatıyorsa mahsup tartışması kalmaz. Ancak ödeme yalnız borçların bir kısmını karşılıyorsa hangi borcun azaldığı; buna bağlı olarak hangi borç için faiz işlemeye devam edeceği, hangisinin icraya konulabileceği ve zamanaşımı savunmasının hangi alacak yönünden yapılacağı önem kazanır.
TBK m.101 ve 102 bu sıralamayı açık bir sistemle düzenler. Öncelik borçlunun ödeme anındaki bildirimindedir. Borçlu bildirim yapmazsa alacaklının makbuz kaydı; o da yoksa kanuni mahsup sırası devreye girer.
Borçlu ödemenin hangi borca ait olduğunu seçebilir mi?
Evet. TBK m.101/1, birden çok borcu bulunan borçluya ödeme gününde hangi borcu ödemek istediğini alacaklıya bildirme hakkı verir. Bu bildirim, ödeme ile aynı anda veya ödemenin niteliğini belirleyecek biçimde yapılmalıdır.
Banka havalesinde açıklama bölümü bu amaçla kullanılabilir. “2026 Temmuz kira bedeli”, “15.03.2026 tarihli fatura borcu”, “Mersin … İcra Müdürlüğü … E. dosyası ödemesi” gibi açık ifadeler, ödemenin hangi borca mahsup edileceğini gösterir.
Borçlu seçim hakkını kullanırken gerçekte bulunmayan bir borcu gösteremez veya alacaklının kabul etmediği farklı bir sözleşme ilişkisini tek taraflı yaratamaz. Ancak mevcut birden çok borç arasında ödeme hedefini belirleyebilir.
Ödeme açıklamasının sonradan değiştirilmesi mümkün değildir. Uyuşmazlık çıktıktan sonra “aslında başka borç içindi” biçimindeki açıklama, ödeme anındaki banka kaydıyla çelişiyorsa ispat bakımından zayıf kalır.
Borçlu açıklama yapmazsa alacaklının makbuz kaydı geçerli olur mu?
TBK m.101/2’ye göre borçlu ödeme sırasında hangi borcu ödediğini bildirmemişse yapılan ödeme, borçlu tarafından derhâl itiraz edilmediği takdirde alacaklının makbuzda gösterdiği borç için yapılmış sayılır.
Bu hüküm alacaklıya sınırsız bir seçim yetkisi vermez. Alacaklının belirlemesi makbuzda açıkça yer almalı ve borçlu bu belirlemeye karşı derhâl itiraz etme imkânına sahip olmalıdır. Makbuzda “Ocak 2026 kira borcuna mahsuben” yazıyorsa ve borçlu bunu itirazsız kabul ederse mahsup o döneme yapılır.
Banka ödemesinde ayrıca fiziki makbuz düzenlenmemişse banka dekontu, alacaklının sonradan verdiği hesap ekstresi ve tarafların yazışmaları birlikte değerlendirilir. Alacaklının tek taraflı iç muhasebe kaydı, borçlunun bildirimini ortadan kaldırmaz.
Makbuzdaki mahsup kaydına “derhâl itiraz” ne anlama gelir?
Kanun belirli bir gün sayısı yazmamıştır; “derhâl” ifadesi kullanılmıştır. Borçlu makbuzda ödemenin kendi iradesinden farklı bir borca yazıldığını görür görmez gecikmeden itiraz etmelidir.
İtirazın yazılı yapılması ispat bakımından en güvenli yöntemdir. E-posta, KEP, noter ihtarı veya alındığı kanıtlanabilen yazılı bildirim kullanılabilir. “Bu ödeme 2026 Haziran kirasına ilişkin olup eski borca mahsup edilmesini kabul etmiyorum” gibi açık ifade tercih edilmelidir.
Uzun süre sessiz kalındıktan sonra yapılan itiraz, m.101/2’nin aradığı derhâl itiraz niteliğini taşımayabilir. Bu nedenle makbuz veya hesap ekstresi alındığında mahsup bilgisi aynı gün kontrol edilmelidir.
Borçlu ve alacaklı açıklama yapmazsa TBK m.102 nasıl uygulanır?
Geçerli bir açıklama yoksa veya makbuzda açıklık bulunmuyorsa kanuni sıra uygulanır. TBK m.102 uyarınca ödeme ilk olarak muaccel borca mahsup edilir. Muaccel olmamış borç, muaccel borç varken önce kapatılmaz.
Birden çok borç muaccelse ödeme ilk olarak borçlu aleyhine takip edilen borca mahsup edilir. Birden çok takip varsa takibin önce başladığı borç önceliklidir.
Takip yoksa ödeme vadesi önce gelmiş borca mahsup edilir. Birden çok borcun vadesi aynı tarihte gelmişse ödeme borçlara orantılı biçimde dağıtılır.
Borçların hiçbiri muaccel değilse ödeme, güvencesi en az olan borca mahsup edilir. Kanuni sıra böylece tarafların herhangi bir belirleme yapmadığı durumda objektif bir çözüm sağlar.
Birden fazla icra takibi varsa ödeme hangi dosyaya sayılır?
Borçlu ödeme sırasında dosya numarasını açıkça belirtmişse öncelikle bu bildirim esas alınır. Bildirim yoksa ve birden çok muaccel borç için takip başlatılmışsa TBK m.102’deki “ilk takip edilen borç” kuralı uygulanır.
Ödeme doğrudan bir icra dosyasının veznesine veya dosya hesabına yapılmışsa hangi takibe ait olduğu zaten belirgindir. Alacaklının banka hesabına yapılan harici ödemede ise açıklama alanına icra dairesi ve esas numarası yazılmalıdır.
Harici tahsilatın icra dosyasına bildirilmemesi hâlinde dosya borcu sistemde devam edebilir. Borçlu ödeme belgesini icra müdürlüğüne sunmalı; alacaklının tahsil bildirimini ve kalan dosya hesabını kontrol etmelidir.
Kısmi ödeme önce anaparadan mı, faizden mi düşer?
Birden çok borca mahsup ile aynı borcun anapara-faiz-gider kalemleri arasındaki mahsup farklıdır. TBK m.100’e göre borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir ve aksine anlaşma yapılamaz.
Borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmişse genel mahsup sistemi buna göre uygulanır. Bu nedenle önce ödemenin hangi borca ait olduğu m.101-102 ile, sonra o borcun hangi kalemine mahsup edileceği m.100 ve varsa özel hükümlerle belirlenmelidir.
İcra dosyalarında tahsilatın harç, masraf, faiz ve asıl alacağa nasıl mahsup edileceği icra hukuku kurallarıyla birlikte değerlendirilir. Sadece banka dekontundaki anapara ifadesi her zaman dosya hesabını tek başına belirlemez.
Banka dekontunda açıklama yoksa ne olur?
Açıklamasız banka havalesi ödeme olgusunu gösterebilir; fakat hangi borca ilişkin olduğunda uyuşmazlık yaratır. Borçlunun aynı kişiye tek borcu varsa sorun genellikle sınırlıdır. Birden fazla borç varsa m.101-102 devreye girer.
Bu nedenle banka açıklaması ödeme ispatının parçası olarak görülmelidir. Borcun türü, dönem, sözleşme veya fatura numarası yazılmalı; mümkünse alacaklının hesap ekstresiyle de uyum sağlanmalıdır.
Ödeme üçüncü kişi hesabından yapılıyorsa borçlunun adı ayrıca yazılmalıdır. Aksi hâlde alacaklı ödemenin kimin borcuna ilişkin olduğunu tespit etmekte güçlük yaşayabilir.
Kira ödemelerinde mahsup nasıl yapılır?
Kiracının birden fazla aylık kira borcu varsa her havalede hangi aya ait ödeme yapıldığı açıkça yazılmalıdır. “Eylül 2026 kira bedeli” açıklaması kiracının m.101’deki seçim iradesini gösterir.
Kiracı hiçbir açıklama yapmaz ve kiraya veren makbuzda ödemenin eski aya ait olduğunu gösterirse kiracı buna derhâl itiraz etmezse makbuz kaydı sonuç doğurabilir. Tarafların hiçbir açıklaması yoksa vadesi önce gelen kira borcu m.102 uyarınca öncelikli olur.
Bu ayrım temerrüt ve tahliye bakımından önemlidir. Hangi ayın ödenmediği doğru belirlenmeden temerrüt ihtarı veya icra takibi kurulması hatalı sonuca yol açabilir.
Ticari ilişkilerde cari hesap varsa aynı kurallar mı uygulanır?
Taraflar arasında Türk Ticaret Kanununa uygun cari hesap sözleşmesi varsa cari hesaba ilişkin özel hükümler uygulanır. TBK m.102 de ticari ilişki ve özel sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Cari hesap bulunmayan fakat sürekli mal veya hizmet ilişkisi olan işletmelerde her fatura ayrı borç oluşturabilir. Ödemelerin fatura numarasıyla eşleştirilmesi hem hukuki hem muhasebesel açıdan önemlidir.
Tarafların yıllardır uyguladığı düzenli mahsup yöntemi de sözleşmenin yorumunda dikkate alınabilir; ancak açık banka açıklaması veya yazılı mutabakat bulunduğunda bu belgeler öncelikli ispat değerine sahiptir.
Mahsup uyuşmazlığında hangi deliller kullanılır?
Banka dekontları, makbuzlar, sözleşmeler, faturalar, hesap ekstreleri, icra dosyaları, e-posta ve mesajlar temel delillerdir. Ödeme tarihindeki açıklama özellikle önemlidir.
Alacaklının ticari defter ve muhasebe kayıtları, tacirler arasındaki uyuşmazlıkta HMK ve TTK hükümleri çerçevesinde incelenebilir. Ancak tek taraflı muhasebe kaydı, borçlunun açık ödeme bildirimini kendiliğinden değiştirmez.
Borçlu mahsup iradesini telefon görüşmesiyle bildirdiğini ileri sürüyorsa ispat güçlüğü doğabilir. Yüksek tutarlı veya çoklu borç ilişkilerinde yazılı bildirim kullanılmalıdır.
Ödeme sonrası bakiye nasıl kontrol edilir?
Her ödeme sonrasında alacaklıdan güncel bakiye ve hangi borç kalemine mahsup yapıldığını gösteren hesap dökümü istenmelidir. Borçlu kendi kaydıyla alacaklı kaydını düzenli karşılaştırmalıdır.
Uyuşmazlık fark edildiğinde aylarca beklenmemeli; yazılı itiraz yapılmalıdır. Özellikle kira, kredi, aidat ve ticari fatura borçlarında yanlış mahsup, gecikme faizi ve takip masrafını büyütebilir.
Son ödeme yapıldığında TBK m.103 uyarınca makbuz ve varsa borç senedinin iadesi de talep edilmelidir. Böylece borcun sona erdiğine ilişkin ispat zinciri tamamlanır.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
TBK m.101-102 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’deki kira, ticaret, alacak ve icra uyuşmazlıklarında da aynı mahsup sırası geçerlidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerinden alacak ve borç ilişkisi dosyalarını görev ve yetki kuralları çerçevesinde takip eder.
Ödemenin hangi borca sayılacağı hakkında sık sorulan sorular
Borçlu hangi borcu ödediğini seçebilir mi?
Evet. TBK m.101 uyarınca ödeme anında bildirebilir.
Dekont açıklaması seçim sayılır mı?
Borcu açıkça belirliyorsa ödeme iradesinin güçlü yazılı delilidir.
Borçlu açıklama yapmazsa ne olur?
Derhâl itiraz edilmezse alacaklının makbuzdaki belirlemesi esas alınır.
Makbuzda da açıklama yoksa?
TBK m.102’deki kanuni mahsup sırası uygulanır.
Önce hangi borç kapanır?
Kural olarak muaccel borç; birden çok muaccel borçta takip ve vade sırası belirleyicidir.
Aynı vadeli borçlarda ne olur?
Ödeme orantılı mahsup edilir.
İcra takibi varsa öncelik değişir mi?
Taraf açıklaması yoksa takip edilen borç, birden çok takipte önce başlatılan takip önceliklidir.
Kira ödemesinde ay yazılmalı mı?
Evet; dönem açıkça belirtilmelidir.
Kısmi ödeme anaparaya mı gider?
Bu mesele TBK m.100’deki faiz ve gider mahsup kuralıyla ayrıca belirlenir.
Yanlış mahsup fark edilirse ne yapılmalı?
Gecikmeden yazılı itiraz edilmeli ve hesap dökümü istenmelidir.
Ödeme Yaparken Borçlu Hangi Borca Mahsup Edileceğini Seçebilir mi?
TBK m.101, aynı alacaklıya karşı birden fazla borcu bulunan borçluya ödeme sırasında hangi borcu ifa ettiğini bildirme imkânı verir. Borçlu açıklamasını ödeme anında veya ödeme ile bağlantılı biçimde açıkça yaparsa mahsup kural olarak bu iradeye göre belirlenir. Bu nedenle banka havalesinin açıklama kısmı yalnız muhasebe ayrıntısı değil, borç ilişkisinin hangi kaleminin kapatıldığını gösteren önemli delildir.
Örneğin aynı kişiye hem kira hem ayrı bir ödünç borcu bulunan borçlu, havale açıklamasına “Eylül 2026 kira bedeli” yazarsa ödemenin kira borcuna mahsup edilmesi yönünde açık irade ortaya koyar. “Borç ödemesi” şeklindeki genel açıklama ise birden fazla borç olduğunda uyuşmazlık yaratabilir.
Borçlu Açıklama Yapmazsa Alacaklının Makbuzu Neden Önemlidir?
Borçlu hangi borca ödeme yaptığını belirtmemişse TBK m.101, alacaklının makbuzda hangi borca mahsup yaptığını göstermesine sonuç bağlar. Borçlu makbuzdaki mahsup kaydına hemen itiraz etmezse ödeme kural olarak alacaklının gösterdiği borca sayılır.
Bu nedenle borçlu makbuzu aldığı anda kontrol etmelidir. Örneğin borçlu 50.000 TL’yi faizsiz ödünç borcuna verdiğini düşünürken alacaklı makbuzda bu tutarı temerrüt faizi ve eski ticari borca mahsup etmişse, sessiz kalınması sonradan ispat sorununa yol açabilir. İtiraz yazılı ve gecikmeksizin yapılmalıdır.
Hiçbir Açıklama Yoksa TBK 102 Sıralaması Nasıl Çalışır?
Taraflardan hiçbiri kanunen geçerli bir mahsup açıklaması yapmamışsa TBK m.102 devreye girer. Ödeme önce muaccel olan borca sayılır. Birden fazla borç muaccelse, ödeme ilk takip edilen borca; takip yoksa vadesi daha önce gelmiş olan borca mahsup edilir. Birden fazla borcun vadesi aynı anda gelmişse ödeme bu borçlara orantılı olarak dağıtılır.
Bu sistem, tarafların iradesi bulunmadığında objektif bir sıralama kurar. Mahkeme “en yüksek borca mahsup edilir” veya “alacaklının istediğine gider” şeklinde serbest bir tercih yapmaz; TBK m.102’deki sıra izlenir.
İcra Takibine Konulmuş Borç Neden Önceliklidir?
Birden fazla muaccel borçtan biri için alacaklı icra takibi başlatmışsa ve geçerli başka mahsup açıklaması yoksa m.102 bu takip edilen borca öncelik verir. Bunun nedeni, alacaklının tahsil iradesini somut hukuki takip işlemiyle göstermiş olmasıdır.
Ancak borçlu ödeme sırasında açıkça başka borca mahsup açıklaması yapmışsa önce m.101 değerlendirilir. M.102, tarafların geçerli mahsup iradesi bulunmadığı durumda tamamlayıcı kural olarak uygulanır.
Ödeme Önce Faize mi Ana Paraya mı Mahsup Edilir?
Aynı borç içindeki anapara, faiz ve gider sıralaması TBK m.100 ile bağlantılıdır. Borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmemiş olmadıkça yaptığı kısmi ödemeyi ana paradan düşme hakkına sahip değildir; ödeme önce işlemiş faiz ve giderlere mahsup edilebilir. Bu konu, “hangi borç?” sorusundan farklı olarak seçilen borcun içindeki kalem sırasını ilgilendirir.
Örneğin iki ayrı kredi borcundan hangisinin ödendiği m.101-102 ile belirlenirken, seçilen kredi borcunda ödemenin faiz mi anapara mı kapattığı m.100 ve sözleşme hükümleriyle incelenir. Bu iki hesap aşaması birbirine karıştırılmamalıdır.
Banka Açıklaması ile Makbuz Birbirine Aykırıysa Ne Olur?
Borçlu havalede açıkça “B borcu ödemesi” yazmış, alacaklı daha sonra makbuzda “A borcuna mahsup” demişse ödeme anındaki borçlu açıklamasının TBK m.101 bakımından önceliği değerlendirilir. Alacaklı tek taraflı olarak açık ödeme iradesini sonradan değiştiremez.
Uyuşmazlıkta banka dekontu, ödeme talimatı, makbuz, taraf yazışmaları ve borçların vadeleri birlikte incelenir. Nakit ödemede bu nedenle borçlunun hangi borcu ödediğinin makbuzda açıkça yazılması özellikle önemlidir.
Mahsup Hesabı İçin Pratik Sıra
- Borçlunun ödeme anında açık mahsup beyanı var mı?
- Yoksa alacaklının makbuzda gösterdiği borç ve borçlunun buna hemen itirazı var mı?
- İkisi de yoksa hangi borçlar muaccel?
- Bir muaccel borç için takip başlatılmış mı?
- Takip yoksa vadeler hangi sırada?
- Vadeler aynıysa tutarların orantılı dağılımı nasıl yapılacak?
- Seçilen borç içinde faiz, gider ve anapara sıralaması TBK m.100’e göre nasıl kurulacak?
Bu sıra, bir ödemenin aynı anda iki borca yazılması veya tarafların sonradan keyfî mahsup hesabı yapması riskini azaltır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
