Ölçü Aleti Tamir ve Ayar Yetki Belgesi: İşyeri, Vize ve İptal Kuralları

3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu m.10’a dayanan yetkilendirme düzeninde, ölçü aletinin tamirini yapacak kişinin belgesi ile işyerinin belgesi ayrı ayrı aranır. Yetki belgesi, işyeri uygunluk belgesi veya sicil ve muayene kartı üç yıl geçerlidir; vize yapılmazsa belge geçersiz olur. Teknik bilgiye sahip olmak, cihaz üreticisinin ticari bayisi olmak veya belediye ruhsatı almak tek başına bu belgelerin yerine geçmez.

Ölçü ve Ölçü Aletlerinin Tamir ve Ayarını Yapacak Kişilere Verilecek Yetki Belgesi Hakkında Yönetmelik; eğitimi, başvuru beyanlarını, etalonları, kayıt defterini, işyeri değişikliğini ve belgenin askıya alınmasını düzenler. Bu rehber, ölçü bakım işletmesinin faaliyete başlamasından belge sürekliliğine kadar yerine getirmesi gereken hukuki işlemleri açıklamaktadır. Cihazın kendisine özgü ayrı servis mevzuatı bulunan durumlarda o düzenleme ayrıca incelenir.

Kişinin yetkisi ile işyerinin uygunluğu neden ayrı?

Yönetmelik m.5, tamir ve ayar hizmetini yapacak kişiye işyerinin bulunduğu il müdürlüğünden yetki belgesi alma zorunluluğu getirir. M.8 ise hizmetin verildiği yerin uygunluk belgesi veya sicil ve muayene kartı taşımasını ister. Dolayısıyla işyerinin teknik şartları sağladığına ilişkin belge, orada çalışan herkesin ölçü aletine müdahale yetkisi bulunduğunu göstermez. Aynı şekilde kişinin başka işyerinde edindiği yetki, yeni adres bakımından bütün koşulların karşılandığı anlamına gelmez.

M.4’e göre elektrik, su ve gaz sayaçlarının tamir istasyonları için sicil ve muayene kartı; bunların dışındaki ölçü aletlerinin tamir yerleri için işyeri uygunluk belgesi düzenlenir. Başvuru dosyası bu ayrımı doğru kullanmalıdır. Faaliyet konusu elektrik sayacı olduğu halde yalnızca genel bakım atölyesi belgesi üzerinden çalışılması yeterli değildir. Yapılacak cihaz grubu, kişinin eğitim kapsamı, etalonlar ve işyerinin belgesi aynı hizmeti desteklemelidir. Bu eşleşme ilk başvuruda olduğu kadar denetimde de belirleyicidir.

Belediye ruhsatı veya üretici bayiliği yeterli mi?

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı, tamir yetkisinin yerine geçen bir teknik personel belgesi değildir. Üreticiyle yapılan bayilik veya servis sözleşmesi de kamu hukuku bakımından gereken yetkilendirmeyi kendiliğinden sağlamaz. Belediye ruhsatında bakım hizmeti yazması ile Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğünün ölçü mevzuatı kapsamında uygunluk vermesi farklı işlemlerdir. İşletmenin ticari kuruluşu, vergi kaydı ve mesleki yetkilendirmesi ayrı ayrı tamamlanmalıdır.

Bu nedenle kuruluş dosyasında işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusu ile ölçü tamir yetki dosyası birbirini tamamlar. Birinin verilmesi, diğerinin incelenmesine gerek bulunmadığı sonucu doğurmaz. Ayrıca takograf veya ısı sayacı gibi özel servis düzenlemesi olan cihazlarda genel yönetmeliğin belgesini bütün özel yetkileri kapsayan sınırsız bir izin gibi sunmak doğru değildir. Faaliyete alınacak her cihaz grubu için ilgili mevzuattaki yetkili servis ve personel şartları ayrıca belirlenmelidir.

Eğitim ve teknik öğrenim şartı

Yönetmelik m.9, yetki istenen her ölçü aleti için en az iki ay teorik ve pratik eğitim alınmasını ve bunun belgelenmesini arar. Eğitim, maddede belirtilen yurt içi imalatçı veya uygun belgeli işyeri ya da tamir istasyonunda yapılır. Eğitimin yalnızca cihazın satış tanıtımını kapsaması yeterli değildir; tamir ve ayar hizmetine ilişkin teorik ve uygulamalı içeriği bulunmalıdır. Belgedeki cihaz grubu, talep edilen yetkinin kapsamıyla örtüşmelidir.

M.10/1-b, yönetmeliğin yayımından önce belge alanlar dışındaki başvuranlar için lise, yüksekokul veya üniversitenin teknik eğitim veren bölümünden mezuniyet şartını düzenler. Bir kurs sertifikası bu öğrenim koşulunun yerine geçmez. Yurt dışında alınan eğitimde de öğrenim şartı korunur; m.9/2 gereğince yeminli tercüme bürosunda hazırlanmış Türkçe tercüme dosyaya eklenir. Eski belge sahipleri ve ölçüler ve ayar işlerinde belirli süre çalışan kamu personeli için öngörülen istisnalar, dayandıkları özel hükmün sınırları içinde uygulanır; bütün başvuranlara yayılmaz.

Başvuruda hangi bilgiler beyan edilir?

M.10; kimlik numarası, teknik öğrenim belgesinin tarih ve sayısı, eğitim sertifikası, etalonların aidiyeti ve işyeri belgesine ilişkin bilgilerin beyanını düzenler. Son altı ay içinde çekilmiş iki renkli vesikalık fotoğraf da belirtilen unsurlar arasındadır. Başvuranın gerekli eğitim ve işyeri ilişkisini aynı dosyada göstermesi gerekir. İşyerinin kendi adına olması ile başkasına ait işyerinde çalışması durumları için ilgili belgenin tarih ve numarası doğru belirtilmelidir.

M.10/1-f’deki adli durum beyanı, maddede sayılan mahkûmiyet engellerini kapsar. Bu beyan, her tür adli olayın otomatik ret nedeni olduğu biçiminde genişletilemez; düzenlemenin kapsamı esas alınır. Beyan usulü, doğrulama yapılmayacağı anlamına gelmez. İkinci fıkra il müdürlüğünün bilgileri ilgili kurum veri tabanlarından sorgulamasını, doğrulanamayan hallerde belge aslının ibrazını öngörür. Bu nedenle elektronik başvuru yapılmış olsa da dayanak diploma, eğitim ve işyeri belgeleri doğrulanabilir ve tutarlı biçimde hazır tutulmalıdır.

Etalonların kalibrasyonu ve aidiyeti

M.6 uyarınca işyerinde, hizmet verilen ölçü aletleriyle ilgili yeterli miktarda etalon ve ekipman bulunmalı; bunların işyerine ait olduğu belgelenmelidir. Etalon, doğruluğun karşılaştırıldığı referans ölçü aracıdır. Bir cihazın çalışıyor olması veya yeni satın alınmış bulunması kalibrasyon belgesi gereğini kaldırmaz. Kalibrasyon sertifikası, yönetmelikte tanımlanan laboratuvarlardan alınmalıdır. TSE tarafından uygunluğu raporlanan laboratuvar kullanıldığında ilgili TSE raporunun da sertifikayla birlikte sunulması gerekir.

M.6/3’te genel üst sınır, sertifikada aksi belirtilmedikçe üç yıldır. Bu ifade her sertifikanın koşulsuz üç yıl geçerli olduğu anlamına gelmez; sertifikadaki süre ayrıca okunur. Gaz sayacı istasyonlarındaki bazı kararlı etalonlarda Bakanlığın uygun görmesiyle uzatma düzenlenmiştir ve bu süre on yılı aşamaz. Bu istisna bütün etalonlara uygulanamaz. Kalibrasyon belgesinin, cihazın ilgili doğruluk sınıfı bakımından izin verilen hata sınırları içinde olduğunu göstermesi de m.6/5’in açık şartıdır.

Yerinde inceleme ve ret kararının kapsamı

İşyeri belgesi m.8’e göre yerinde inceleme ve değerlendirmeyle verilir. Elektrik, su ve gaz sayaçları tamir istasyonlarının teknik şartları, maddede gösterilen ÖSG/2005/20 sayılı Tebliğ çerçevesinde ele alınır. Dolayısıyla başvuru formunun tamamlanması, fiziksel atölye koşullarının veya etalonların denetlenmesini ortadan kaldırmaz. Dosyadaki ekipman ile sahadaki ekipman eşleşmeli; seri numaraları ve kalibrasyon belgeleri aynı araçları göstermelidir.

M.11’de kişi yetkisi başvurusunun değerlendirilmesi de düzenlenmiştir. İşyeri belgesi ve başvuru belgeleri uygun bulunduğunda yetki belgesi düzenlenir. Uygun olmayan başvuruda eksiklikler başvurana bildirilerek ret işlemi yapılır. Tekrarlanan başvuru ilk başvuru esaslarına tabidir. Bu nedenle ret yazısının hangi teknik veya belgesel koşula dayandığı belirlenmeden yalnızca aynı evrakın yeniden gönderilmesi sorunu çözmez. Eksik unsurun giderildiği belge, eski dosyadaki bulguyla karşılaştırılabilir biçimde hazırlanmalıdır.

Tamir defterinde neler tutulur?

M.7, işyerine ait ve il müdürlüğünce tasdik edilmiş bir kayıt defteri zorunluluğu getirir. Ölçü aleti sahibinin adı ve adresi; cihazın seri numarası, markası, cinsi, sınıfı, tipi ve kapasitesi; yapılan işlemin kısa açıklaması; tarih ve işlemi yapan kişinin adı ile soyadı kaydedilir. Sadece fatura kesmek bu teknik kayıt yükümlülüğünü yerine getirmez. Fatura bedeli gösterirken defter, hangi cihaz üzerinde kimin hangi işlemi yaptığını izlenebilir kılar.

Kayıt açıklaması, işlemi ayırt edebilecek somutlukta olmalıdır. Her satıra yalnızca bakım yapıldı yazılması, değişen parça veya yapılan ayarın sonradan belirlenmesini güçleştirir. Servis kabul formu, etalon kaydı ve teslim belgesiyle aynı seri numarasının kullanılması önemlidir. Parça tedarikindeki ayıp ile servis işleminin kusuru da birbirinden ayrılmalıdır; tacirler arasındaki parça satışlarında ticari satışta ayıp ihbarı ayrıca gündeme gelir. Defter, farklı sözleşmelerin ve teknik işlemlerin tarihini saptamak için temel kaynaktır.

Üç yıllık vize hangi tarihe göre hesaplanır?

M.12/1 gereğince hem kişinin yetki belgesi hem işyerinin uygunluk belgesi veya sicil ve muayene kartı üç yıl geçerlidir. Vize üç yıllık dönemlerle yapılır ve belgenin veriliş tarihi esas alınır. İşletmenin mali yılının, takvim yılı başlangıcının veya şirket kuruluş tarihinin kendiliğinden vize başlangıcı sayılması doğru değildir. Belgelerin farklı tarihlerde verilmiş olması, farklı takip tarihleri doğurur; tek bir şirket takvimi bütün belgeleri aynı tarihte geçerli kılamaz.

Vize yapılmayan belge geçersizdir. Vizesi tamamlanınca yeniden geçerli hale gelir; aradaki dönemin belgenin kesintisiz geçerli olduğu dönem sayılması sonucu çıkmaz. M.12/2’ye göre ilk verilişteki şartların devamı kontrol edilir. Bu yüzden vize yalnızca harç veya dosya bedeli ödeme işlemi gibi ele alınmamalıdır. Personel ilişkisi, işyeri kapsamı, etalon kalibrasyonları ve zorunlu kayıtlar güncel tutulmalıdır. Resmî başvuru hizmeti Dijital Bakanlık vize sayfasından takip edilebilir.

Personel başka işyerine geçerse ne olur?

M.12/3, yetki belgeli kişinin çalıştığı işyerini değiştirmesi halinde belgesinin geçersiz sayılacağını düzenler. Yeni belge düzenlendiğinde ilk verilişteki mevzuat hükümleri esas alınır. Bu kural, kişinin eğitimini bütünüyle yok saymakla aynı şey değildir; yeni işyeriyle kurulan yetki ilişkisinin mevzuata uygun biçimde kurulmasını gerektirir. Önceki işyerine bağlı belgeyi yeni atölyede değişikliksiz kullanmak, belgenin üzerindeki sürenin henüz dolmamış olmasına dayanılarak savunulamaz.

Ayrıca m.13, belge bilgi ve belgelerindeki değişiklik, işyeri kapanması veya kişinin ayrılması halinde işyeri belge sahibine en geç bir ay içinde bildirim yükler. Bildirim yapılmazsa işyeri belgesi kendiliğinden geçersiz hale gelir. Personelin ayrılma tarihini bordroda göstermek ile il müdürlüğüne gerekli bildirimi yapmak farklı işlemlerdir. Süresinde bildirilen ve yeniden belge düzenlenmesini gerektiren değişikliklerde yeni belge düzenlenir. Dosyada ayrılma bildirimi, yeni personelin yetkisi ve faaliyetin kesintisiz hangi tarihlerde yetkili kişilerce yürütüldüğü açıkça görünmelidir.

Tamir sonrası geçici damga ve 15 gün

M.14, sabit ve sökülüp taşınması güç ölçü aletlerinin tamir sonrası hemen muayene ettirilip damgalatılmasının mümkün olmadığı durumda geçici damga düzenini kurar. Yetkili kişi kendisine ait geçici damgayı uygular; damgada kişinin yetki belgesi numarası ile işyeri uygunluk belgesi numarası bulunur. Geçici damga sınırsız kullanım izni değildir. Son muayenenin yapıldığını veya cihazın kalıcı damgasının yenilendiğini göstermez; tamir sonrası geçiş aşamasını belgelendirir.

Kullanıcı, geçici damganın yapıldığı tarihten itibaren en geç on beş gün içinde yetki kapsamına göre servise veya il müdürlüğüne usulüne uygun başvurmalıdır. Bu süre içinde müracaat etmeyen kullanıcıya damga süresi dolmuş ölçü aleti kullanma fiili üzerinden işlem yapılır. Servisin teslim belgesinde geçici damga tarihi ve başvuru gereğinin anlaşılır biçimde gösterilmesi gerekir. Damganın şekline ait belge sureti de cihazın bulunduğu il müdürlüğüne gönderilir. Tamir hizmeti bedelinin ödenmiş olması, kullanıcının bu sonraki başvuru yükümlülüğünü kaldırmaz.

Eksik etalon veya defter nedeniyle askıya alma

M.15/1; etalon, defter ve ilgili aidiyet şartlarındaki aykırılık için yazılı uyarı ve üç aya kadar giderim süresi öngörür. Bu süre içinde belge askıya alınır. Üç aylık ifade, her dosyada tam üç ay boyunca çalışılabileceği anlamına gelmez; verilen süre eksikliğin giderilmesine yöneliktir. M.15/3, askı döneminde hiçbir ölçü aletinin tamir ve ayarının yapılamayacağını açıkça belirtir. Yeni belge alarak askının etrafından dolaşılmasına da izin vermez.

Bu aşamada belirleyici belgeler, denetim tutanağı, eksikliğin bildirimi, verilen sürenin başlangıcı ve tamamlama kanıtıdır. Kalibrasyon belgesi eksikse yalnızca yeni cihaz satın alma faturası sunmak her zaman aynı eksikliği gidermiş sayılmaz; doğru teknik belge tamamlanmalıdır. Defter eksikliği, işlem geçmişini kanıtlamak için ayrıca delil sorunu yaratır. Somut teknik durumun kaybolması riski bulunan uyuşmazlıklarda delil tespiti değerlendirilir. Bununla birlikte delil tespiti kararı mesleki belgeyi yeniden yürürlüğe koyan idari işlem değildir.

Belge iptali ve yeniden başvuru yasakları

M.15/4’e göre verilen süre içinde eksiklerini tamamlayıp başvurmayanların belgesi iptal edilir. Bu sebeple iptalden sonra bir yıl belge talep edilemez; tekrar iptal halinde yasak üç yıldır. Yasak süresi dolduktan sonraki başvuru ilk müracaat olarak değerlendirilir. Bu nedenle askı, geçersiz sayılma ve iptal aynı sonuç değildir. Vizesiz belgenin vizeyle yeniden geçerlilik kazanması kuralı, iptal edilmiş belgeye doğrudan uygulanamaz.

Belge kapsamındaki işlemlerde suç şüphesi bulunması m.15/2’de ayrıca düzenlenir; durum adli makamlara bildirilir ve soruşturma ile kovuşturma boyunca belge askıya alınır. M.15/5, kararın belge sahibi aleyhine kesinleşmesinde iptal ve beş yıllık başvuru yasağı; lehe sonuçta kararın il müdürlüğüne ulaşmasını izleyen askının kaldırılması esasını kurar. Burada suç isnadıyla kesinleşmiş karar aynı aşama değildir. İşletmenin hukuki dosyası, idari belge işlemi ile adli soruşturmanın hangi evrede olduğunu ayrı belgelerle göstermelidir.

Müşteri sözleşmesinde yetki kapsamı nasıl gösterilir?

Tamir hizmeti sözleşmesi, işyerinin ve personelin gerçek yetki kapsamını açıkça göstermelidir. Belge numarası ile geçerlilik dönemi, yapılacak cihaz grubu ve tamir sonrası gereken muayene işlemleri hizmet tanımında belirlenir. Yetki belgesinin bulunması, her ölçü cihazının her parçasına veya yazılımına sınırsız müdahale hakkı olarak sunulmamalıdır. Cihazın özel teknik düzenlemesine aykırı değişiklik, sıradan parça yenilemesi gibi gösterilemez. Müşteriye verilen teslim evrakı, yapılan işlemi doğrulanabilir kılmalıdır.

İşletmenin iç denetimi de bu ayrımdan başlar: Belge geçerli mi, personel doğru işyerine bağlı mı, kullanılan etalonun sertifikası uygun mu, işlem deftere işlendi mi ve sonraki muayene gereği yerine getirildi mi? Bunların her biri ayrı kanıt ister. 23 Kasım 2023 değişikliği, kişi ve işyeri belgesi ile sicil ve muayene kartı bağlantısını güncellemiştir. Eski formlar bu yeni terimler ve yükümlülükler kontrol edilmeden kullanılmamalıdır.

Ölçü tamir yetkisi hakkında sık sorulanlar

Tamir yetki belgesini hangi makam verir?

Genel başvuru, işyerinin bulunduğu Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğüne yapılır. M.5, 10 ve 11 kişi yetkisini düzenler. Ölçüler ve ayar hizmetlerinde çalışmış belirli kamu personeli için m.11/2’deki özel makam ve koşullar ayrıca uygulanır.

İşyeri belgesi olan atölyede herkes tamir yapabilir mi?

Hayır. M.5 uyarınca işi yapan kişinin de yetki belgesi gerekir. İşyerinin uygunluğu, bireysel mesleki yetki yerine geçmez. Eğitim, yetki kapsamı ve çalışılan işyeri ilişkisinin birlikte uygun olması zorunludur.

Her ölçü aleti için eğitim gerekir mi?

M.9, yetki istenen her ölçü aleti için en az iki ay teorik ve pratik eğitim öngörür. Eğitimin yönetmelikte belirtilen uygun kuruluşta alınması ve belgelendirilmesi gerekir. Tek bir ürün tanıtımı bütün ölçü aletleri için eğitim sayılmaz.

Yetki belgesi kaç yıl geçerlidir?

M.12’ye göre kişi yetki belgesi ve işyeri belgesi veya sicil ve muayene kartı üç yıl geçerlidir. Vize üç yıllık dönemlerle yapılır. Hesaplamada her belgenin veriliş tarihi dikkate alınır.

Vize unutulursa belge iptal mi olur?

M.12 vize yapılmayan belgenin geçersiz olduğunu belirtir. Vize tamamlandığında belge yeniden geçerli hale gelir. Bu durum m.15’teki iptal ve başvuru yasaklarından farklıdır; geçersiz dönemin yetkili çalışma dönemi olduğu kabul edilemez.

Etalonların kalibrasyonu her zaman üç yıl mı?

Hayır. M.6/3, sertifikada aksine bir ifade yoksa en fazla üç yıl kuralını koyar. Sertifikadaki koşul ayrıca incelenir. Gaz sayacı istasyonlarındaki belirli kararlı etalonlara ilişkin Bakanlıkça kabul edilen özel uzatma bütün cihazlara genellenemez.

İşyeri değiştiren teknisyen eski belgeyi kullanır mı?

M.12/3’e göre işyeri değişikliğinde belge geçersiz sayılır ve yeni belge düzenlenmesi gerekir. Belgenin üzerindeki üç yıllık sürenin henüz bitmemiş olması bu kuralı kaldırmaz. Değişiklik bildirimi de m.13 çerçevesinde yapılmalıdır.

Personel ayrılışı kaç gün içinde bildirilir?

M.13, değişiklik tarihinden itibaren en geç bir ay içinde il müdürlüğüne bildirim yapılmasını ister. Yükümlü işyeri uygunluk belgesi veya sicil ve muayene kartı sahibidir. Bildirim yapılmazsa işyeri belgesi kendiliğinden geçersiz hale gelir.

Askıya alınan belgeyle çalışmaya devam edilir mi?

Hayır. M.15/3, askı süresinde hiçbir ölçü aletinin tamir ve ayarının yapılamayacağını düzenler. Eksikliği giderme süresi, faaliyeti sürdürme izni değildir. Yeni belge talebi de maddede belirtilen dönem boyunca engellenmiştir.

Geçici damga kalıcı muayene yerine geçer mi?

Hayır. M.14 uyarınca kullanıcı geçici damga tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde yetkili servise veya il müdürlüğüne muayene ve damga başvurusu yapmalıdır. Geçici damga, tamir sonrası bu başvuruyu ortadan kaldırmaz.

İstanbul ve Mersin’de servis kuruluşu ve belge takibi

İstanbul ve Mersin’deki ölçü bakım işletmeleri, işyerinin bulunduğu Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü nezdinde yürütülen belge sürecini işyeri ruhsatından ayrı izlemelidir. Birden çok yerde faaliyet gösteren işletmelerde çalışan personel, etalon ve belge kapsamının doğru işyeriyle eşleştirilmesi gerekir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →