Ölçü Aletlerinde Ulusal Tip Onay Belgesi: Başvuru ve Piyasaya Arz Şartları

Ölçü aletinde ulusal tip onay belgesi, üreticinin hazırladığı katalogdan veya ithalatta sunulan genel bir CE belgesinden ibaret değildir. Ölçü ve Ölçü Aletleri Tip Onay Yönetmeliği m.8–11 uyarınca ürünün kapsamı belirlenir; modele özgü teknik dosya, uygunluk raporu, damga planı ve servis şartı incelenir. Bakanlığın belgeyi vermesi, gerekli muayene ve damgalama işlemleri tamamlanmadan ürünün piyasaya sunulmasına izin vermez.

Bu süreçte ilk soru hangi belgenin alınacağıdır. Ölçü Aletleri Yönetmeliği kapsamındaki ürün, otomatik olmayan tartı aleti, özel yönetmeliğe tabi cihaz ve ulusal tip onayına konu bütünleşik sistem aynı başvuru yoluna tabi değildir. Başvuru yanlış hukuki kategoriye kurulursa teknik açıdan ayrıntılı bir dosya bile doğru belgelendirme sonucunu sağlamaz. Aşağıdaki açıklamalar, ulusal tip onayının kendi başvuru ve piyasaya arz rejimine odaklanır.

Ulusal tip onayı bütün ölçü aletleri için mi?

Yönetmelik m.8, ulusal tip onayı verilecek ürün gruplarını belirtir. Bütün olarak ürüne özgü uyumlaştırılmış düzenleme dışında kalıp bir bölümü bu düzenlemeye giren sistemler, ulusal veya uluslararası standardı ya da teknik dokümanı bulunan ölçü aletleri ve AB üyesi ülkeden ulusal tip onayı alınmış ölçü aletleri maddede sayılmıştır. Bu liste, aynı yönetmeliğin özel ürün düzenlemelerine ilişkin m.4 ve m.12 hükümleriyle birlikte okunmalıdır. Ürün üzerinde bir sensör bulunması, kendiliğinden ulusal başvuru yolunu belirlemez.

M.12, 2014/31/AB, 2014/32/AB veya kendi münferit yönetmeliğine göre belgelendirilen cihazların ilgili teknik düzenlemeye göre işlem göreceğini belirtir. Dolayısıyla ürünün teknik kapsamı, ölçtüğü büyüklük ve ticari kullanım amacı netleştirilmeden yalnızca daha kolay görülen belge yolunun seçilmesi mümkün değildir. Ticaret Bakanlığının ürün kuralları rehberi, otomatik olmayan tartılar ve ölçü aletleri için ayrı kapsam ve uygunluk yollarını gösterir. Başvuru stratejisinin ilk belgesi bu kapsam değerlendirmesidir.

AT tip onayı ile ulusal tip onayı nasıl ayrılır?

M.4’teki AT tip onay yolu; 2014/31/AB ve 2014/32/AB kapsamında belgelendirilenler ile kendi münferit düzenlemesine göre tip onayı verilenler dışında kalan, maddede tanımlanan ölçü aletleri için öngörülmüştür. İşlemler 2009/34/AT çerçevesinde yürür. Ulusal tip onay ise üçüncü bölümdeki m.8–11’e dayanır. İki belge adının birbirine yakın olması, rapor ve başvuru koşullarının aynı olduğu anlamına gelmez. Dosyanın kapak yazısında talep edilen belge türü doğru belirtilmelidir.

AB tip inceleme belgesi, ulusal tip onay belgesi ve üreticinin uygunluk beyanı farklı hukuki belgelerdir. Bunların hepsini CE sertifikası adı altında toplamak, hangi işlemin tamamlandığını belirsizleştirir. Bir satıcıdan belge istenirken belgenin tam adı, düzenleyen kuruluş, ürün tipi, kapsamı ve geçerlilik bilgisi sorulmalıdır. Uygunluk değerlendirme kuruluşunun rolünü anlamak için onaylanmış kuruluş ve uygunluk değerlendirme açıklaması tamamlayıcıdır. Kuruluşun teknik raporu ile Bakanlığın ulusal tip onay kararı aynı işlem değildir.

Her model için ayrı teknik dosya ne demektir?

M.9/1-a ve b, firmanın adını ve adresini; ürünün ticari markasını, modelini, tipini ve her model ile tip için ayrı katalog, şema ve teknik resimleri ister. Tek sayfalık ürün reklamı bu teknik tanımı karşılamaz. Ölçüm kapasitesi, kullanılan bileşenler, bağlantılar ve model farkları rapordaki sistemle eşleştirilebilmelidir. Dosyada bir model adı yazarken cihaz etiketinde başka kod bulunması, belgenin gerçekten sunulan ürünü kapsayıp kapsamadığı sorusunu doğurur.

Ürün ailesi içindeki farklar görünür kılınmalıdır. Aynı ticari isim altında farklı ölçüm aralığı, gösterge veya bağlantı düzeni kullanılması teknik inceleme bakımından önem taşır. Bir modelin raporunu başka modele ait dosyaya ekleyip aradaki ilişkiyi açıklamamak yeterli değildir. Konunun genel belge boyutu için başka modele ait uygunluk beyanı rehberi incelenebilir. Ulusal tip onay başvurusunda ise özel dayanak doğrudan m.9’daki model ve tip bazında belgelendirme şartıdır.

Damga planı neden başvuru belgesidir?

M.9/1-c, damgalanacak ölçü aletinin damga planını ve damgaya ait ölçeklendirilmiş çizim ile kodlamaları ister. Bu plan, hangi bölümlerin müdahaleye karşı korunduğunu ve damganın cihazda nasıl uygulanacağını gösterir. Yalnızca kapalı kutu fotoğrafı veya genel montaj resmi, damga yerlerini ve teknik bağlantıyı açıklamadığında aynı işlevi görmez. Başvuru sahibi planı katalogdan bağımsız düşünmemeli; çizimdeki parçaların üründeki parçalarla eşleşmesini sağlamalıdır.

Damga planının amacı yalnızca kâğıt üzerindeki başvuruyu tamamlamak değildir. Ürün piyasaya sunulduğunda ve ileride muayeneye girdiğinde belgelendirilen düzenin korunup korunmadığı bu bilgilerle karşılaştırılır. Çizimin sürümü, damga kodu ve cihazın teknik sürümü birbirine bağlanmalıdır. Teknik değişikliklerin eski planla görünmez hale getirilmesi uygun değildir. Hangi değişikliğin belgenin kapsamını etkilediği ilgili teknik düzenleme ve onay dosyası üzerinden belirlenir; üretici kendi değerlendirmesiyle her değişikliğin önemsiz olduğunu ilan edemez.

Uygunluk raporu için üç temel durum

M.9/1-ç, ürünün hukuki ve teknik durumuna göre farklı belge yollarını düzenler. Tamamı uyumlaştırılmış ürün yönetmelikleri dışında kalan, fakat standardı veya teknik dokümanı bulunan ölçü aletinde, ilgili standarda veya dokümana uygunluk raporu aranır. Raporun muayene kuruluşu veya onaylanmış kuruluş tarafından düzenlenmesi gerekir. Başvuruda standardın adı kadar hangi ürün ve sürüm için uygulandığı da anlaşılmalıdır. Genel bir kalite yönetim sistemi belgesi, cihazın ölçüm standardına uygunluk raporunun yerine konulamaz.

İkinci durumda sistemin bazı bölümleri belirli düzenleme veya standartlara tabidir; hem bu bölümlerin uygunluk belgeleri hem bütün sistemin doğru ve uyumlu çalıştığını gösteren rapor istenir. Üçüncü yol, AB üyesi ülkede verilmiş ulusal tip onay belgesidir. Bu üç durum ürünün niteliği belirlenerek değerlendirilir. Başvuru sahibinin elinde en kolay bulunan belge, hangi yolun uygulanacağını tek başına belirlemez. Teknik inceleme ile hukukî kapsam değerlendirmesi aynı ürünü esas almalıdır.

Parçaların belgeli olması bütün sistemi onaylar mı?

M.9/1-ç-2, bütünleşik ölçüm sistemleri bakımından açık bir ayrım yapar. Kapsama giren parçaların uygunluk belgeleri sunulmalıdır; fakat bunlara ilave olarak sistemin bütün ilave ve bağlantılarıyla uyumlu ve doğru çalıştığı raporlanmalıdır. Sensörün, göstergenin veya ayrı bir modülün belgesi tek başına sonradan oluşturulan bütün düzenin ölçüm performansını kanıtlamaz. Bu nedenle başvuru dosyası, hangi parçaların hangi bağlantılarla çalıştığını açıkça tanımlamalıdır.

Teknik raporda sınanan yapı ile satışa sunulacak yapı aynı olmalıdır. Kurulum sırasında kullanılan ek bağlantı veya yazılımın ölçüm sonucuyla ilişkisi varsa bunun dosyadaki sistem tanımı içinde değerlendirilmesi gerekir. Raporu yalnızca parçaların seri numaralarını içeren bir liste gibi okumak eksik kalır. Başvuru sahibi, bütünlük raporunun kapsamına giren düzeni ürün dokümantasyonu ve damga planıyla eşleştirerek sunmalıdır. Böylece bir bileşen belgesinin bütün sisteme sınırsız uygunluk sağladığı yönündeki yanlış sonuç önlenir.

Üreticinin tamir ve ayar servisi şartı

M.9/1-d, üreticinin kendisinin kurduğu ve Bakanlığın belgelendirdiği en az bir tamir ve ayar istasyonuna veya servisine ilişkin belge numarası ile tarihini içeren beyanı arar. Alternatif olarak böyle bir istasyon veya servis kurulacağına dair beyan sunulabilir. Maddenin kullandığı üreticiye ilişkin şart, herhangi bir teknik firmadan alınan genel destek mektubuyla aynı değildir. Dosyada taahhüdü veren taraf ve kurulacak hizmetin hukuki niteliği açıkça gösterilmelidir.

Kurma beyanı başvuru aşamasında kabul edilen bir yol olmakla birlikte piyasaya arz koşulunu ortadan kaldırmaz. M.11/3, bu beyan yerine getirilmeden cihazın piyasaya sunulamayacağını açıkça söyler. Dolayısıyla tip onay belgesinin düzenlenmesi ile servis taahhüdünün yerine getirilmesi ayrı kontrol noktalarıdır. İthalatçı veya satış ekibi, belge alındığı için bütün süreçlerin bittiğini varsaymamalıdır. Ürünün müşteriye sunulma takviminde servis belgesinin tamamlanması somut bir teslim koşulu olarak izlenmelidir.

Servis şartı hangi hallerde aranmaz?

M.9/2, bakım, onarım ve yedek parça gerektirmeyen ölçü aletleri için servis şartı aranmayacağını belirtir. İstisna, ürünün gerçek teknik özelliklerine dayanır. Satış sözleşmesine tamir yapılmaz yazılması veya üreticinin yedek parça sağlamayı tercih etmemesi ürünü otomatik biçimde bu kategoriye taşımaz. Cihazın bakım ihtiyacı ve teknik tasarımı, dosyada sunulan dokümanlarla tutarlı biçimde açıklanmalıdır. İstisnanın dayanağı servis kurmanın maliyeti değil, ürünün niteliğidir.

M.9/3 farklı bir durumu düzenler: kullanım yeri, özelliği veya niteliği nedeniyle servis kurulması mümkün olmayan cihazlarda yapılacak işlemleri Bakanlık belirler. Başvuranın kendi yazısıyla servis yükümlülüğünü kaldırması bu hükmün sonucu değildir. Bu tür bir dosyada teknik engelin açıklanması ve Bakanlığın belirlediği işlemlerin izlenmesi gerekir. İki istisna da somut koşula bağlıdır; bütün ithal cihazlar, tek adet üretilen sistemler veya çok pahalı cihazlar için genel muafiyet oluşturmaz.

Yabancı teknik belgelerin tercümesi ve onayı

M.9/4, yabancı dilde düzenlenen belgelerin yeminli tercüme büroları tarafından Türkçeye çevrilmesini düzenler. Hem tercüme metinlerinin hem yabancı dildeki metinlerin imalatçı veya ithalatçı firma tarafından imzalanıp kaşelenmesi gerekir. Yabancı sertifikanın yalnızca özetini Türkçe yazmak, teknik raporun zorunlu parçalarını eksiksiz sunmakla aynı değildir. Model, tip, ölçüm aralığı ve belge numarası gibi bilgiler tercümede özgün metinle birebir ilişkilendirilebilmelidir.

Tercüme, belgenin kapsamını genişletmez. Yabancı rapor yalnızca belirli bir bileşeni kapsıyorsa Türkçe dosyada bütün sistem raporu gibi sunulamaz. Eklere yapılan atıflar, çizim numaraları ve sürüm bilgileri korunmalıdır. Farklı tarihlerde hazırlanmış belgeler arasında teknik değişiklik varsa bu değişiklik saklanmadan açıklanmalıdır. Dosya incelemesinde amaç yalnızca Türkçe bir metin bulunması değil, inceleyen makamın ürünün hangi teknik özelliklerle değerlendirildiğini anlayabilmesidir. Ticari broşürün tercümesi, bağımsız uygunluk raporunun eksikliğini gidermez.

Bakanlık incelemesi ve gerekçeli ret

M.10, ulusal tip onay başvurusunun Bakanlıkça incelenmesini ve uygun bulunursa belgenin verilmesini düzenler. Uygun bulunmayan başvurunun sonucu gerekçeleriyle başvurana bildirilir. Bu nedenle ret yazısında teknik rapor, model eşleşmesi, damga planı veya servis koşulu bakımından hangi eksikliğin gösterildiği ayrıştırılmalıdır. Gerekçe teknik bir uyumsuzluksa yalnızca dilekçeyi yeniden imzalamak, belge eksikliyse yalnızca ürünü yeniden test etmek her durumda aynı sorunu çözmez.

Başvuru dosyasında gönderilen belgelerin sürümü ve teslim tarihi korunmalıdır. Sonradan tamamlanan bir raporun hangi eksikliği giderdiği cevap yazısında açıklanır. Bakanlığın hizmet standartları sayfası, ulusal tip onay başvurusunu m.9 belgeleriyle ilişkilendirir. Hizmet standardındaki dosya listesi, başvuru sahibine teknik şartlardan muafiyet vermez. İnceleme süresini sonucu garanti eden bir vaat gibi kullanmak da doğru değildir; somut eksikliklerin tamamlanması ve ürünün uygunluğu belirleyicidir.

Belge alındıktan sonra piyasaya arz için ne eksik kalır?

M.11/1, ulusal tip onayı alınan ölçü aletinin ilgili mevzuatına göre muayene, muayene işareti ve damgalama işlemleri tamamlanmış şekilde piyasaya sunulmasını ister. Tip onayı modelin teknik düzenine ilişkin belgeyi, muayene ise ilgili ürünün kendisi bakımından gereken işlemi gösterir. Bu iki aşamayı tek belge altında eritmek, müşteriye eksik hukuki durumda cihaz teslim edilmesine yol açar. Servis taahhüdünün tamamlanması da üçüncü fıkra uyarınca ayrıca aranır.

Gümrük işlemleri ile piyasaya arz şartlarının aynı işlem olmadığı da korunmalıdır. Gümrükten geçen ürünün uygunluğu başlıklı açıklama, ithalat sürecinin teknik sorumluluğu kendiliğinden kaldırmadığını ele alır. Ulusal tip onay dosyasında ise somut kontrol şudur: doğru ürün için belge mevcut mu, gereken tekil muayene tamam mı, işaret ve damgalar doğru mu, servis koşulu yerine getirildi mi? Satış faturasının hazırlanması bu soruların yerine geçmez.

AB ülkesinin ulusal belgesi tekrar muayeneyi kaldırır mı?

M.11/2, AB üyesi ülkeden alınan ulusal tip onay belgesine dayanılarak Türkiye’de tip onayı verilmiş cihazlarda özel bir hüküm içerir. Üretildiği ülkenin mevzuatına göre gerekli muayene ve işaret veya damgalama işlemleri tamamlanmışsa bu işlemler yeniden yapılmaz. İstisnanın koşulları birlikte bulunmalıdır. Yalnızca yabancı bir sertifikanın varlığı, o ülkede tekil muayenenin de yapıldığını göstermez. İlgili belgeler ve ürün üzerindeki işaretler bu nedenle birlikte kontrol edilir.

Bu hüküm, her üçüncü ülkede verilen her belgenin aynı sonucu doğurması anlamına gelmez. Belgenin düzenlendiği ülke, belge türü, Türkiye’deki tip onay bağlantısı ve tamamlanan muayene işlemi dosyada açıklanmalıdır. Başka bir belgelendirme yolunun koşulları buraya taşınmamalıdır. Aynı modelden ithal edilen her cihaz için ürün kimliğinin mevcut belgelere bağlanması önemlidir. Belge dışındaki teknik değişiklik veya farklı model, sırf aynı markaya ait olduğu için bu muafiyetten yararlanmış kabul edilemez.

Ticari olmayan kullanım ve eski belgeler

M.15, ticarette kullanılmayan ölçü aletleri için tip onay şartı aramaz; buna rağmen 3516 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını açıkça korur. Bu nedenle tip onayı aranmaması, bütün ölçü mevzuatından serbestlik olarak yorumlanamaz. Cihazın kullanım amacı dosyada doğru belirlenmelidir. Ticari işlemde kullanılan aleti yalnızca şirket içi cihaz olarak adlandırmak yeterli değildir. Teknik kullanım ile alım satımda ölçüm işlevi arasındaki gerçek ilişki incelenmelidir.

M.16 ise daha önce verilen belgeler ve kullanımda bulunan cihazları düzenler. Tarihsel geçiş hükümleri, yeni ürünün bugünkü belgelendirme yolunu atlamak için kullanılamaz. Özellikle Ölçü Aletleri Yönetmeliği kapsamındaki bazı eski Bakanlık belgeleri için 29 Ekim 2016 üst sınırı getirilmiştir. Eski sertifikanın üzerinde daha ileri bir tarih bulunması tek başına yeterli sayılmaz. Üretici ve ithalatçı, eski modelin kullanım devamlılığı ile aynı belgenin yeni piyasaya arz için kullanılmasını ayrı değerlendirmelidir.

Başvuru öncesi teknik ve hukuki eşleştirme

Ulusal tip onay dosyasının son kontrolü, belgelerin sayılmasıyla bitmez. Marka, model, tip, rapor, şema, damga planı ve servis beyanı aynı ürünü göstermelidir. Bir belgede kullanılan sistem adı başka belgede ticari ürün ailesi adıyla değiştirildiyse bu ilişkinin açıklanması gerekir. Test edilmiş düzenin bütün bağlantıları ile satışa çıkarılacak düzen karşılaştırılır. Bakanlığa sunulan dosyanın kopyası, daha sonra üretilecek cihazlarla karşılaştırma yapılabilecek biçimde korunur.

Satış ve dağıtım sözleşmelerinde belge numarası, ürün kapsamı ve piyasaya arz öncesi tamamlanacak işler açık yazılmalıdır. Bu kayıtlar, tip onayını ticari bir pazarlama ifadesinden çıkarıp somut teslim koşuluna dönüştürür. Yönetmelikte veya başka teknik düzenlemede açıklanmayan hususlarda m.14 uyarınca Bakanlığın belirlemesi gerekir. Böyle bir boşlukta başvuranın kendi oluşturduğu sertifika adını kullanması hukuki dayanak sağlamaz. Doğru işlem, belgelendirme kapsamını ve tamamlanması gereken teknik adımları resmî dosyada belirginleştirmektir.

Ulusal tip onayı hakkında sık sorulanlar

Ulusal tip onayını kim verir?

Ölçü ve Ölçü Aletleri Tip Onay Yönetmeliği m.9–10 uyarınca başvuru Bakanlığa yapılır ve Bakanlık inceler. Muayene kuruluşunun teknik raporu, Bakanlığın ulusal tip onay belgesi yerine geçmez; başvurunun dayanak belgelerinden biridir.

CE işareti varsa ulusal tip onayı gereksiz mi?

Ürün önce hangi teknik düzenlemeye tabi olduğu yönünden sınıflandırılır. M.4, 8 ve 12 farklı yolları ayırır. Cihaz üzerinde CE işareti bulunması, kapsam incelemesinin veya ulusal başvuru koşullarının otomatik olarak ortadan kalktığını göstermez.

Tek katalog bütün modeller için yeterli olur mu?

M.9, her model ve tip için ayrı hazırlanmış katalog, şema ve teknik resimleri ister. Bir katalog birden çok ürünü içeriyorsa her modelin teknik kapsamı ayrı belirlenebilmelidir. Belgenin hangi modeli kapsadığı belirsiz bırakılamaz.

Damga planı zorunlu mu?

Damgalanacak ölçü aletleri için m.9/1-c uyarınca damga planı, ölçeklendirilmiş çizim ve kodlamalar istenir. Bu bilgiler ürünün müdahaleye karşı korunan noktalarını gösterir. Genel ürün fotoğrafı, gerekli teknik açıklamanın yerine her durumda geçmez.

Bütün parçalar belgeli ise sistem raporu gerekir mi?

M.9/1-ç-2 kapsamındaki bütünleşik sistemlerde parça belgelerine ek olarak sistemin tüm ilave ve bağlantılarıyla uyumlu ve doğru çalıştığını gösteren rapor gerekir. Parça uygunluğu ile tamamlanmış sistemin uygunluğu aynı inceleme değildir.

Servis kurma taahhüdü verilebilir mi?

M.9/1-d buna izin verir. Ancak m.11/3 gereğince taahhüt yerine getirilmeden ürün piyasaya arz edilemez. Başvuru aşamasında beyan sunulması, satış aşamasındaki fiilî servis koşulunu kaldırmaz.

Her ölçü aletine servis kurulması şart mı?

M.9/2 bakım, onarım ve yedek parça gerektirmeyen cihazları istisna tutar. M.9/3’teki kullanım yeri veya niteliği nedeniyle servis kurulamayan cihazlarda işlemi Bakanlık belirler. Her iki durum da ürünün gerçek teknik koşullarına dayanmalıdır.

Yabancı raporun tercümesi nasıl hazırlanır?

M.9/4, yeminli tercüme bürosunca Türkçe çeviri ister. Türkçe ve yabancı dildeki metinler imalatçı veya ithalatçı tarafından imzalanıp kaşelenir. Çeviri, belgenin model kapsamını genişletemez ve eksik sistem raporunu tamamlamış sayılmaz.

Tip onayı alınınca hemen satış yapılabilir mi?

M.11 uyarınca gerekli muayene, işaret ve damgalama işlemleri tamamlanmalıdır. Servis kurma beyanı verilmişse bu da yerine getirilmelidir. Tip onay belgesi, bu ayrı piyasaya arz koşullarının tümünü tek başına karşılamaz.

Ticarette kullanılmayan alet tamamen kapsam dışı mı?

Hayır. M.15, ticarette kullanılmayan ölçü aletlerinde tip onay şartını kaldırırken 3516 sayılı Kanunun uygulanmasını korur. Cihazın gerçek kullanım amacı belirlenmeli; tip onayı istisnası bütün ölçü kurallarından muafiyet olarak sunulmamalıdır.

İstanbul ve Mersin’de üretici ve ithalatçı dosyaları

İstanbul veya Mersin’de faaliyet gösteren üretici ve ithalatçılar için ulusal tip onayının mevzuat şartları aynıdır. Dosyada üretici, ithalatçı, teknik raporu düzenleyen kuruluş ve servis ilişkisinin doğru kurulması gerekir. Limandan çekilen ürünün gümrük evrakı ile piyasaya arz için gereken teknik belgeleri ayrı takip edilir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →