Orman Köylüsünün Zati Yakacak ve Yapacak Odun Hakkı Nedir? 6831 m.31–32 (2026)
Kısa ve Net Cevap
6831 sayılı Orman Kanunu m.31 ve m.32 kapsamındaki köylerde hak sahibi hane reislerine, mevzuattaki şartlarla zati yakacak ve ihtiyaç hâlinde zati yapacak orman emvali verilebilir. 2 Eylül 2023 değişiklikleri işlenmiş uygulama yönetmeliğine göre; sınırları içinde Devlet ormanı bulunan köy nüfusuna kayıtlı ve köyde devamlı oturan hane reisleri hak sahibidir. Başka bir m.31/32 köyüne taşınanlar kesintisiz en az 1 yıl, bu kapsamdaki köye dışarıdan taşınanlar kesintisiz en az 5 yıl ikamet şartıyla hak kazanabilir; 5 yıllık grupta zati yapacak için ayrıca muhtaçlık aranır, zati yakacakta tamamı hak sahibidir. Yapacak ihtiyaçları her yıl Ocak–Haziran arasında mahallinde tespit edilir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Zati Yakacak ve Zati Yapacak Hakkı Nedir?
Orman köylülerine tanınan zati ihtiyaç sistemi, orman köyünde yaşayan hanelerin kendi konut, ahır, ambar, samanlık ve yakacak ihtiyaçlarını belirli şartlarla orman emvali üzerinden karşılamayı amaçlayan sosyal nitelikli özel bir düzendir. Bu hak, ormandan serbestçe ağaç kesme yetkisi değildir. Emval Orman Genel Müdürlüğünün üretim, tespit, tevzi ve bedel usulleriyle verilir.
“Zati yapacak” ev, ahır, ambar, samanlık gibi kişisel yapı ihtiyaçları için verilebilen yapacak nitelikte orman emvalini; “zati yakacak” ise hanenin yakıt ihtiyacına ayrılan emvali ifade eder. Hak sahibinin miktarı, ihtiyaç durumu, ormanın verimi ve ilgili yıllık programlar çerçevesinde tespit edilir.
Ormandan izinsiz odun kesmek ile zati ihtiyaç hakkından yararlanmak tamamen farklıdır. Hak sahibi dahi kendiliğinden ormana girip dilediği ağacı kesemez; ilgili orman işletme şefliğinin usul ve belgeleri uygulanır.
2026’da Kimler Zati İhtiyaç Hak Sahibi Sayılır?
2 Eylül 2023 değişiklikleri işlenmiş Yönetmelik m.5, hak sahiplerini ayrıntılı biçimde sayar. İlk grup, mülki hudutları içinde Devlet ormanı bulunan bir köy nüfusuna kayıtlı ve o köyde devamlı oturan hane reisleridir. Bu iki unsur birlikte aranır: kayıt ve devamlı ikamet.
İkinci grup, daha önce 31 veya 32. madde kapsamındaki bir köyde hak sahibiyken aynı kapsamdaki başka bir köye adresini taşıyan ve yeni köyde kesintisiz en az bir yıl oturan hane reisleridir.
Üçüncü grup, nüfusa kayıtlı olduğu yere bakılmaksızın m.31 veya m.32 kapsamındaki köye adresini taşıyıp aynı köyde kesintisiz en az beş yıl oturan hane reisleridir. Bu grupta zati yapacak ihtiyacı için muhtaçlık şartı aranırken zati yakacak bakımından hak sahipliğinin kapsamı daha geniştir.
Ayrıca m.32 kapsamında, sınırları içinde verimli Devlet ormanı bulunan ve nüfusu 2.500’den aşağı olan kasabalarda o yer nüfusuna kayıtlı ve devamlı oturan hane reisleri de Yönetmelikteki koşullarla hak sahibi olabilir.
Başka Orman Köyüne Taşınan Kişi İçin 1 Yıllık Kural Nedir?
Kişi zaten 6831 m.31 veya m.32 kapsamındaki bir köyde hak sahibi iken aynı kapsamda başka bir köye adres nakli yaparsa, yeni köyde kesintisiz en az bir yıl oturması ve oturmaya devam etmesi şartıyla zati ihtiyaç hakkına girebilir. Bu düzenleme, orman köyleri arasında taşınan mevcut hak sahipleri içindir.
Kesintisiz ikamet adrese dayalı nüfus kayıt sistemi ve köy muhtarlığından alınacak fiili oturma belgesiyle tevsik edilir. Yalnız nüfus kaydının taşınması yeterli görülmez; gerçek ve devam eden ikamet aranır.
Bir yıllık süre tamamlanmadan yapılan başvuru bakımından hak sahipliği şartı oluşmamıştır. Sürenin tamamlanma tarihi resmi adres kayıtlarıyla hesaplanmalıdır.
Orman Köyüne Dışarıdan Taşınanlar İçin 5 Yıllık Kural Nedir?
Daha önce hak sahibi olunan m.31/32 köyünden gelmeyen kişi, nüfusa kayıtlı olduğu yere bakılmaksızın bu kapsamdaki köye adres nakli yapıp aynı köyde kesintisiz en az beş yıl oturursa hak sahipliği kapsamına girebilir. Yönetmeliğin 2023 değişikliği bu süreyi açık biçimde düzenler.
Bu grupta zati yakacak yönünden bütün hane reisleri hak sahibi kabul edilirken, zati yapacak ihtiyacı için muhtaçlık aranır. Dolayısıyla beş yıllık ikamet tek başına yapacak kereste hakkı sağlamaz.
Beş yıllık ikamet de ADNKS ve muhtarlık belgesiyle ispatlanır. Geçici adres, yazlık kullanım veya sezonluk ikamet kesintisiz beş yıllık yerleşim yerine geçmez.
Zati Yapacak İçin Muhtaçlık Nasıl İspatlanır?
Yönetmelik m.5, belirli gruplarda zati yapacak ihtiyacı için muhtaçlık şartı arar. Muhtaçlık, 2022 sayılı Kanun kapsamında alınacak belge ile tevsik edilir. Bu nedenle yalnız “ev yapacak maddi gücüm yok” şeklindeki beyan yeterli değildir.
Muhtaçlık şartı bütün hak sahibi kategorilerinde aynı şekilde aranmaz. Hangi bent kapsamında başvurulduğu önce belirlenmelidir. Yanlış kategori üzerinden başvuru, gereksiz belge isteme veya hak kaybı tartışmasına yol açabilir.
İşletme şefliği hak sahipliği listesini oluştururken ikamet, kayıt ve gerektiğinde muhtaçlık belgelerini birlikte kontrol eder.
Hane Reisi Kim Sayılır?
Yönetmeliğe göre birkaç ailenin birlikte oturması hâlinde yalnız hane sahibi; reşit olan veya reşit olmamakla birlikte evli olup yeni hane açacak kişiler ile anne-babası ölmüş reşit olmayan çocukların ihtiyaçları için onları temsil eden vasiler hane reisi kabul edilebilir.
Bu düzenleme aynı evde yaşayan her yetişkinin ayrı ayrı zati yakacak hakkı kullanmasını önler. Esas, bağımsız hane ihtiyacıdır. Yeni hane kurulacaksa bunun gerçek ve belgelenebilir olması gerekir.
Hane yapısındaki değişiklikler muhtarlık ve nüfus kayıtlarına işlenmelidir. Yakacak hakkı hesabında hane ve nüfus sayıları önem taşır.
Zati İhtiyaçlar Hangi Tarihlerde Tespit Edilir?
Yönetmelik m.6’ya göre zati yapacak ihtiyaçları her yıl Ocak ayında başlayıp en geç Haziran ayı sonunda tamamlanmak üzere orman işletme şefi, ilgili orman muhafaza memuru ve köy ihtiyar heyeti tarafından mahallinde müştereken tespit edilir. Bütçe, isteklilerin ihtiyaçları, geçmiş yıllarda verilen emvalin nasıl kullanıldığı ve elde kalan miktarlar kontrol edilir.
Zati yakacak ihtiyaçları ise köyde mevcut hane ve nüfus sayıları esas alınarak bir defaya mahsus tespit edilir. Sonraki yıllarda hane ve nüfus sayısındaki değişiklikler köy ihtiyar heyetince beyanname ile işletme şefliğine bildirilir.
Başvuru sahibi yapacak talebini yıllık tespit takvimini kaçırmadan muhtarlık ve orman işletme şefliği nezdinde takip etmelidir.
Zati Yapacak Emvali Hangi Yapılar İçin Kullanılır?
6831 sayılı Kanunun 35. maddesiyle bağlantılı olarak zati yapacak emval, yeni ev, ahır, ambar ve samanlık gibi kişisel yapı ihtiyaçlarında kullanılabilir. Yapacak emval alanların ilgili yapı sistemlerine uygun inşaat yapma yükümlülüğü vardır.
Emvalin verildiği ihtiyaç dışında kullanılması, satılması veya üçüncü kişiye devredilmesi hak sisteminin amacına aykırıdır. Geçmiş yıllarda verilen yapacak emvalin kullanım durumu yeni yıl tespitlerinde özellikle kontrol edilir.
Yapı için ayrıca imar, ruhsat, köy yerleşik alanı, mera/orman statüsü ve diğer mevzuat izinleri gerekiyorsa zati yapacak tahsisi bu izinlerin yerine geçmez.
Zati Yakacak Hakkı Ne Anlama Gelir?
Zati yakacak, hak sahibi hanenin kendi yakıt ihtiyacını karşılamaya yöneliktir. Miktar, hane/nüfus ve orman idaresinin belirlediği usuller çerçevesinde tespit edilir. Hak sahibi olmak, ticari odun satış hakkı değildir.
Yakacak emvalin teslim, nakliye ve belgelendirme süreci Orman İdaresi kayıtlarıyla yürütülür. Usulsüz nakil veya ticari satış durumunda orman mevzuatının nakil ve ceza hükümleri gündeme gelebilir.
Doğalgaz veya başka yakıt kullanılması, yerel uygulamadaki ihtiyaç tespitini etkileyebilir; güncel işletme şefliği programı kontrol edilmelidir.
Zati İhtiyaç İçin Verilen Odun veya Kereste Satılabilir mi?
Zati ihtiyaç sistemi kişisel hane ihtiyacını karşılamak için getirilmiştir. Emvalin ticari amaçla başkasına satılması veya farklı kullanım yerine sevk edilmesi hak amacına aykırıdır ve orman mevzuatı yaptırımlarını gündeme getirebilir.
Nakliye sırasında resmi taşıma belgeleri ve damga/işaret sistemleri uygulanır. “Zati ihtiyacım için aldım, sonra vazgeçtim” gerekçesiyle serbest ticari satış yapılmamalıdır. Kullanılmayacak emval için işletme şefliğiyle işlem yapılmalıdır.
Hak Sahibi Olduğu Hâlde Zati İhtiyaç Verilmezse Ne Yapılır?
Önce yazılı ret veya hak sahipliği tespit belgesi alınmalıdır. Başvurunun hangi nedenle reddedildiği belirlenir: ikamet süresi, nüfus kaydı, muhtaçlık, önceki emvalin kullanım durumu, bütçe/orman verimi veya başka bir şart. Eksik belge varsa idari aşamada tamamlanabilir.
Hukuka aykırı ret iddiasında Orman İşletme Müdürlüğü/Bölge Müdürlüğü nezdindeki idari başvuru ve ardından idari yargı yolu değerlendirilebilir. Dava süresi yazılı işlemin tebliğine göre hesaplanmalıdır.
Başvuru Kontrol Listesi
- Köyün 6831 m.31 veya m.32 kapsamında olup olmadığını doğrulayın.
- Nüfus kaydı ve devamlı ikameti belgeleyin.
- Başka m.31/32 köyünden geldiyseniz 1 yıllık süreyi kontrol edin.
- Dışarıdan geldiyseniz 5 yıllık süreyi kontrol edin.
- Zati yapacakta muhtaçlık gerekiyorsa 2022 sayılı Kanun belgesini alın.
- Hane reisi statüsünü nüfus/ikamet belgeleriyle gösterin.
- Yapacak talebini Ocak–Haziran tespit döneminde bildirin.
- Geçmişte verilen emvalin kullanım belgelerini saklayın.
- Teslim ve nakil belgelerini kaybetmeyin.
- Ret varsa yazılı karar ve gerekçeyi isteyin.
Resmî Kaynaklar ve İç Bağlantılar
Orman Genel Müdürlüğü 6831 sayılı Kanunun 31, 32, 33 ve 35. maddelerinin uygulanmasına ilişkin güncel Yönetmeliği yayımlar. Kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi kullanılmalıdır.
Orman arazisinde izinsiz yapılaşma için m.17/2 rehberini inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1. Orman köylüsüne ücretsiz odun verilir mi?
Hak sahiplerine zati ihtiyaç emvali Kanun ve Yönetmelikteki bedel/masraf esaslarıyla verilir; “herkese sınırsız ücretsiz odun” şeklinde bir hak yoktur.
2. Kim zati yakacak hak sahibidir?
m.31–32 kapsamındaki köylerde Yönetmelik m.5’teki kayıt ve ikamet şartlarını sağlayan hane reisleri.
3. Başka orman köyüne taşınan kaç yıl sonra hak kazanır?
Daha önce hak sahibiyse yeni köyde kesintisiz en az 1 yıl ikamet şartı uygulanır.
4. Dışarıdan orman köyüne taşınan kaç yıl sonra hak kazanır?
Kesintisiz en az 5 yıl ikamet şartı uygulanır.
5. 5 yıllık grupta zati yapacak için muhtaçlık aranır mı?
Evet. Yönetmelik bu grupta zati yapacak için muhtaçlık şartı arar.
6. Muhtaçlık nasıl belgelenir?
2022 sayılı Kanun kapsamında alınacak belgeyle tevsik edilir.
7. Zati yapacak ihtiyaçları ne zaman tespit edilir?
Her yıl Ocak ayında başlayıp en geç Haziran sonunda tamamlanır.
8. Aynı evde yaşayan her yetişkin ayrı hak sahibi mi?
Hayır. Yönetmelikteki hane reisi kuralları uygulanır.
9. Zati yapacak kereste satılabilir mi?
Hayır. Emval kişisel ihtiyaç amacıyla verilir; ticari satış amaca aykırıdır.
10. Zati yakacak hakkı ormandan kendim ağaç kesme hakkı mı?
Hayır. Emval Orman İdaresinin usulüyle tespit ve teslim edilir.
11. Köyde kayıtlı olup şehirde yaşayan hak sahibi olur mu?
Kural olarak devamlı ikamet şartı da aranır; sadece nüfus kaydı yeterli değildir.
12. Hak talebi reddedilirse ne yapılır?
Yazılı ret gerekçesi alınarak idari başvuru ve şartlarına göre idari yargı yolu değerlendirilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat kontrolü: 11 Eylül 2026
İçerik 6831 sayılı Orman Kanunu m.31–32 ve 2 Eylül 2023 değişiklikleri işlenmiş uygulama Yönetmeliğinin özellikle m.5–6 hak sahipliği ve ihtiyaç tespiti hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · Tel: +90 552 224 43 66
Orman köylüsü hakları ve idari işlem uyuşmazlıkları Türkiye genelinde Mersin ofisinden takip edilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
