Ormana Bitişik Tarım Arazisinde Yanıcı Madde Temizliği ve Sürüm Zorunluluğu 2026 | Yönetmelik m.23/4
Kısa ve net cevap: Orman içinde veya ormana bitişik tarım arazilerinin ormana sınır olan kısımlarındaki yanıcı maddeler arazi kullanıcıları tarafından temizlenmeli ve/veya arazi sürülerek mineral toprak açığa çıkarılmalıdır. Bu zorunluluk 5 Eylül 2026 tarihli Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmeliğin 23/4. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Yükümlülüğün muhatabı yalnız tapu maliki değil, düzenlemenin lafzına göre fiilen araziyi kullanan kişidir. Amaç tarla, bağ, bahçe ve benzeri alanlarda başlayan yangının ormana geçmesini ve ormandaki yangının tarım alanına hızla yayılmasını önleyecek yanıcı madde kesintisi oluşturmaktır.
Hukuki dayanak nedir?
Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmeliğin 23. maddesi “Yerleşim yerleri ve tarımsal alanların korunması” başlığını taşır. Maddenin dördüncü fıkrası, orman içi veya bitişiğinde bulunan tarım arazilerinin ormana sınır kısımlarında yanıcı maddelerin arazi kullanıcıları tarafından temizleneceğini ve/veya sürüm yapılarak mineral toprağın açığa çıkarılacağını düzenler.
Yönetmelik, 6831 sayılı Orman Kanununun 69. maddesi ve ek 5. maddesine dayanır. Güncel metin 5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete içinde yayımlanmıştır. Orman Kanununun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilebilir.
Hangi tarım arazileri kapsama girer?
Hüküm, “orman içi veya bitişiğinde bulunan tarım arazileri”ni kapsar. Tarla, bağ, bahçe, zeytinlik, meyve bahçesi veya başka tarımsal kullanım türü bakımından temel ölçüt, alanın ormanla sınır ilişkisi ve yangının geçiş riskidir. Tapu niteliğinde “tarla” yazması tek başına yeterli veya yetersiz değildir; arazinin fiili konumu ve orman sınırıyla teması önem taşır.
Orman sınırı ile tarla arasında dar bir yol, hendek veya açıklık bulunması halinde somut durum ayrıca değerlendirilir. Yönetmeliğin amacı yangının ormana sirayetini önlemek olduğundan, fiziksel yangın geçişi mümkün olan alanlarda tedbirin koruyucu amacı göz önünde tutulmalıdır. Orman kadastro haritaları ve arazi sınırları tereddüt halinde ilgili orman idaresinden kontrol edilebilir.
Yükümlü kişi malik mi, kiracı mı?
Yönetmelik m.23/4 “arazi kullanıcıları” ifadesini tercih eder. Bu nedenle tarım arazisini fiilen kullanan kiracı, ürün sahibi, ortakçı veya başka hukuki ilişkiyle işleyen kişi yükümlülüğün muhatabı olabilir. Malik arazisini tamamen başkasına kullandırıyorsa, özel hukuk sözleşmesiyle bakım ve yangın tedbirlerinin kime ait olduğu ayrıca düzenlenebilir.
Ancak tarafların kendi aralarındaki sözleşme, kamu güvenliğine ilişkin mevzuat hükmünü etkisiz hale getirmez. Araziyi fiilen kullanan kişinin tedbiri alması gerekir; malik ile kullanıcı arasındaki masraf ve rücu ilişkisi ise sözleşme hükümlerine ve somut olaya göre ayrıca belirlenir.
“Yanıcı madde” neleri kapsar?
Ormana sınır tarım alanında kuru ot, anız, budama artığı, kuru dal, yaprak, saman, balya kırıntısı, plastik tarım atığı ve kolay tutuşabilen diğer materyal yangının geçişini hızlandırabilir. Yönetmelik m.23/4 tek tek bir liste vermez; işlevsel olarak yangını taşıyabilecek yanıcı materyalin sınır hattından temizlenmesini ister.
Temizlik sırasında materyalin orman tarafına atılması veya bir noktada yığın haline getirilmesi tedbirin amacına aykırıdır. Budama artığı ve kuru ot güvenli şekilde alandan uzaklaştırılmalı veya mevzuata uygun biçimde yönetilmelidir. Açıkta yakma yoluna başvurulması ise orman ve çevre mevzuatındaki ayrı yasakları gündeme getirir.
“Mineral toprağın açığa çıkarılması” ne demektir?
Mineral toprak, yüzeydeki kuru ot, anız ve organik yanıcı örtünün kesilerek yanmanın devamını zorlaştırdığı çıplak toprak şeridini ifade eder. Yönetmelik, tarım arazisinin ormana sınır kısmının sürülmesi yoluyla bu yapının oluşturulabileceğini açıkça belirtir. Böylece yüzey yangınının kesintisiz yanıcı örtü üzerinden ormana ilerlemesi zorlaştırılır.
Hüküm bütün parselin sürülmesini istemez; ormana sınır olan kısım bakımından koruyucu bir tedbir getirir. Sürümün arazi eğimi, erozyon riski, ürün deseni ve başka koruma statüleriyle uyumlu yapılması gerekir. Özel çevre veya toprak koruma hükümleri varsa ayrıca dikkate alınmalıdır.
Kaç metre temizlenmesi veya sürülmesi gerekir?
Yönetmelik m.23/4 bütün Türkiye için tek bir metre değeri belirlememektedir. Bu nedenle “orman sınırından en az 5, 10 veya 20 metre sürmek zorunludur” şeklinde Yönetmelikte bulunmayan sabit bir rakamı kanuni yükümlülük gibi sunmak doğru değildir. Temizliğin ve sürümün yangın geçişini kesmeye elverişli olması gerekir.
Orman idaresi, valilik veya tarım birimleri yerel risk ve topoğrafyaya göre daha ayrıntılı talimat verebilir. Arazi kullanıcısı böyle bir yazılı talimat veya yerel karar varsa ona uymalıdır. Özellikle yüksek eğim, yoğun kuru bitki örtüsü ve kuvvetli rüzgâr koridorlarında daha geniş güvenlik uygulaması teknik olarak gerekebilir.
Temizlik ne zaman yapılmalıdır?
m.23/4 belirli bir takvim günü yazmaz. Ancak hükmün önleyici amacı gereği temizlik, yangın riski ortaya çıkmadan ve kuru yanıcı materyal birikimi kritik seviyeye ulaşmadan yapılmalıdır. Akdeniz iklimindeki bölgelerde yaz yangın sezonu başlamadan önce kontrol yapılması, hasat sonrası ise anız ve bitki artıklarının yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Tek seferlik temizlik yeterli olmayabilir. Otların yeniden kuruması, budama yapılması, hasat artığı oluşması veya rüzgârla materyal birikmesi halinde sınır hattı yeniden kontrol edilmelidir. Profesyonel tarım işletmeleri sezon boyunca periyodik kontrol planı oluşturmalıdır.
Anız yakarak temizlik yapılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.23/4 yanıcı maddelerin temizlenmesini ve/veya sürümle mineral toprağın açığa çıkarılmasını düzenler; bu, yanıcı materyalin yakılarak ortadan kaldırılması için genel bir izin değildir. Yönetmelik m.4/7 ayrıca tarla, bağ, bahçe, sera atıkları ile anız yakmanın zararları ve anız yangınlarının önlenmesi konusunda eğitim yapılmasını öngörür.
Anız veya tarımsal atık yakılması; 6831 sayılı Orman Kanunu, çevre mevzuatı, yerel idari kararlar ve yangın güvenliği kuralları bakımından ayrıca yasak veya yaptırım konusu olabilir. Orman sınırında ateş kullanmak, m.23/4’ün koruyucu amacının tam tersine yeni yangın kaynağı oluşturur.
Hasat makinesi kullanılıyorsa ek tedbir gerekir mi?
Evet. Ormana bitişik tarım arazisindeki sınır temizliği, hasat makinesine ilişkin m.4/5 yükümlülüğünün yerine geçmez. Yönetmelik m.4/5 uyarınca hasat makinelerinin çalışması sırasında yanlarında yangın söndürme tüpleri ve su tankeri benzeri önlemlerin bulunup bulunmadığı tarım ve orman il müdürlükleri ile kolluk tarafından denetlenir; gerekli tedbirleri almayanların çalışmasına müsaade edilmez.
Bu nedenle hasat döneminde iki ayrı güvenlik katmanı vardır: arazi sınırında yanıcı madde kesintisi ve makine yanında ilk müdahale ekipmanı. Ayrıntılar için Hasat Makinesi Orman Yangını Önlemleri 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Komşu parsel temizlenmiyorsa ne yapılmalı?
Birden fazla tarım parselinin orman sınırı boyunca devam ettiği bölgelerde tek parselin tedbir alması her zaman yeterli koruma sağlamayabilir. Her arazi kullanıcısı kendi kullanım alanındaki yükümlülüğünü yerine getirmelidir. Komşu parselde yoğun yanıcı madde birikimi varsa ilgili orman idaresi, tarım ve orman il/ilçe müdürlüğü veya mülki idare birimlerine durum bildirilebilir.
Komşunun arazisine izinsiz girerek sürüm veya temizlik yapmak mülkiyet uyuşmazlığı doğurabilir. Yangın güvenliği amacı haklı bir endişe olsa da müdahale yetkisi kamu makamları aracılığıyla yürütülmelidir. Acil ve gerçek yangın halinde ise 112’ye derhal haber verilmelidir.
Belediyenin rolü nedir?
Yönetmelik m.23/3, orman dışında başlayan yangınların yerleşim yerlerini veya ormanları tehdit edebilmesi nedeniyle bu tür yangınların söndürülmesiyle ilgili tedbirlerin belediyelerce alınacağını düzenler. m.23/4 ise tarım arazisinin sınır bakımını doğrudan arazi kullanıcısına yükler. Böylece önleme ve müdahale görevleri farklı aktörler arasında paylaşılır.
Arazi kullanıcısı “belediye yangını söndürür” diyerek sınır temizliği yükümlülüğünden kaçınamaz. Belediye de tarımsal alandaki yangının ormana ilerleme riskini göz ardı edemez. Yerel yangın planının her iki görevi birlikte ele alması gerekir.
Denetimde hangi deliller önemlidir?
Arazi sınırının temizlendiğini göstermek için tarihli fotoğraflar, sürüm faturası veya hizmet kaydı, drone görüntüsü, tarımsal faaliyet günlüğü ve varsa orman idaresinin saha tutanakları yararlı olabilir. Yönetmelik belirli bir belge formatı zorunlu tutmasa da özellikle ticari tarım işletmeleri bakımından kayıt tutulması ispat gücünü artırır.
Yangın çıkarsa teknik incelemede sınır hattında yanıcı materyal bulunup bulunmadığı, sürüm yapılıp yapılmadığı, yangının başlangıç noktası ve yayılma yönü araştırılabilir. Olay sonrası alelacele temizlik yapmak delil tartışmasına yol açabileceğinden yangın sahasına yetkili ekiplerin izni dışında müdahale edilmemelidir.
Yangın ormana sıçrarsa sorumluluk nasıl değerlendirilir?
Tarım alanında başlayan yangının ormana sıçraması halinde yangının neden çıktığı ve arazi kullanıcısının m.23/4 tedbirlerini yerine getirip getirmediği önem kazanır. 6831 sayılı Orman Kanununun yangına ilişkin özel ceza hükümleri somut olaya göre uygulanabilir. Zararın tazmini ve kamu giderlerinin tahsili de ayrıca gündeme gelebilir.
Sınır temizliğinin yapılmamış olması tek başına yangının kesin sebebini göstermese de özen yükümlülüğü bakımından önemli bir olgudur. Yangın hasat makinesinden, açık ateşten, elektrik hattından veya başka kaynaktan çıkmışsa sebep ve kusur teknik raporlarla belirlenir. Ceza hukuku sonuçları için Orman Yangını Çıkarma Suçu ve Cezası rehberimiz incelenebilir.
Kiraya veren ve kiracı sözleşmede ne yazmalı?
Tarım arazisi kiralanıyorsa orman sınırındaki yangın emniyet temizliğinin hangi tarafça yapılacağı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Yönetmelik fiili kullanıcıyı muhatap aldığı için kiracının temel saha yükümlülüğü önemlidir; ancak malik bakım, masraf veya denetim konusunda sözleşmesel yükümlülük üstlenebilir.
Sözleşmede temizlik zamanı, sürüm masrafı, ekipman, yerel idare talimatlarına uyma, yangın sigortası ve ihlal halinde rücu gibi hükümler yer alabilir. “Bütün sorumluluk kiracıya aittir” şeklindeki genel kayıt, kamu hukukundaki zorunlu kuralları tek başına bertaraf etmez.
Arazi kullanıcıları için 12 maddelik kontrol
- Parselin ormanla sınırını kadastro ve saha üzerinden doğrulayın.
- Orman sınırında kuru ot, dal ve tarımsal artıkları temizleyin.
- Gerekli bölgede sürüm yaparak mineral toprağı açığa çıkarın.
- Temizlenen materyali orman tarafına yığmayın.
- Anız veya atığı yakarak temizlik yapmayın.
- Hasat makinesi için yangın söndürücü ve su tankeri bulundurun.
- Sezon boyunca sınır hattını periyodik kontrol edin.
- Yerel orman giriş ve yangın tedbirlerini takip edin.
- Su ve ilk müdahale imkânını ulaşılabilir tutun.
- Kiracı/malik görevlerini yazılı sözleşmeyle belirleyin.
- Yapılan temizlik ve sürümü tarihli fotoğrafla belgeleyin.
- Yangın görülürse 112’ye derhal ihbar yapın.
Sık sorulan sorular
Ormana bitişik tarlayı temizlemek zorunlu mu?
Evet. Yönetmelik m.23/4, ormana sınır kısımlardaki yanıcı maddelerin arazi kullanıcılarınca temizlenmesini ve/veya sürümle mineral toprağın açığa çıkarılmasını zorunlu tutar.
Yükümlü malik mi kiracı mı?
Madde “arazi kullanıcıları” ifadesini kullanır. Fiilen araziyi kullanan kiracı veya başka kullanıcı doğrudan yükümlüdür; malik-kullanıcı iç ilişkisi ayrıca düzenlenebilir.
Kaç metre sürüm yapmak gerekir?
m.23/4 sabit bir metre değeri belirlemez. Yerel idare veya orman idaresinin özel talimatı varsa ona uyulur.
Anız yakarak temizlemek mümkün mü?
Hayır. m.23/4 açık ateş izni vermez. Anız yakma ayrıca orman, çevre ve yerel yangın mevzuatı bakımından değerlendirilen bir fiildir.
Bağ ve bahçe de kapsama girer mi?
Orman içinde veya bitişiğindeki tarımsal kullanım alanları, niteliklerine göre m.23/4’ün koruma amacı kapsamında değerlendirilir.
Hasat makinesi için ayrıca tedbir gerekir mi?
Evet. Sınır temizliği m.23/4, makine yanında söndürme tüpü ve su tankeri tedbiri ise m.4/5 kapsamındadır.
Yangın çıkmadan işlem yapılabilir mi?
m.23/4 önleyici bir yükümlülüktür. Tedbirin amacı yangın çıkmadan önce yanıcı geçiş hattını azaltmaktır.
Komşu tarlaya izinsiz girip temizlik yapılabilir mi?
Genel olarak başkasının taşınmazına izinsiz müdahale edilmemelidir. Risk ilgili kamu birimlerine bildirilmelidir; acil yangında 112 aranmalıdır.
Belediye sorumlu değil mi?
Belediye m.23/3 kapsamında orman dışında başlayıp ormanı veya yerleşimi tehdit eden yangınların söndürülmesine ilişkin tedbir alır; sınır temizliği m.23/4 uyarınca arazi kullanıcısına aittir.
Yangın ormana sıçrarsa ne olur?
Yangının sebebi ve kusur teknik olarak incelenir; 6831 sayılı Orman Kanununun ceza hükümleri ve tazminat sorumluluğu somut olaya göre gündeme gelebilir.
Sonuç
5 Eylül 2026 tarihli Yönetmelik, ormanla tarım arazisi arasındaki yangın geçiş riskini açık bir kullanıcı yükümlülüğüne bağlamıştır. Orman içi veya bitişiğindeki tarım arazilerinin ormana sınır kesimlerinde yanıcı maddeler temizlenmeli ve/veya sürüm yapılarak mineral toprak açığa çıkarılmalıdır. Yönetmelik sabit bir metre sınırı koymadığı için, varsa yerel teknik talimatlar ayrıca uygulanmalıdır.
En güvenli uygulama, sınır hattını yangın sezonu öncesinde hazırlamak, hasat sonrası yeniden kontrol etmek, yapılan çalışmayı belgelemek ve hasat makinesi gibi ayrı risklere ilişkin m.4/5 tedbirlerini de aynı anda uygulamaktır. Yangın veya ormana sirayet riski görülürse 112’ye derhal haber verilmelidir.
Resmî kaynaklar: 5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete; Mevzuat Bilgi Sistemi – 6831 sayılı Orman Kanunu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
