Özel Sicile Kayıtlı Taşınır Finansal Kiralama Nasıl Tescil Edilir? 6361 m.22 | 2026

Özel Sicilli Taşınır Mal Ne Demektir?

Taşınır malların tamamı aynı kayıt sistemine tabi değildir. Bazı taşınırlar, özellikleri veya ekonomik önemleri nedeniyle özel kanunlarda öngörülen sicillere kaydedilir. Motorlu araçlar, gemiler ve hava araçları uygulamada en bilinen örneklerdir. Finansal kiralama bakımından önemli olan, sözleşme konusu malın kendi özel sicili bulunup bulunmadığını sözleşme kurulmadan önce belirlemektir.

6361 sayılı Kanun m.22, özel sicili bulunan taşınır ile özel sicili bulunmayan taşınırı birbirinden ayırır. Özel sicili bulunan taşınır bakımından sözleşme ilgili sicile tescil ve şerh edilir. Özel sicili bulunmayan taşınır sözleşmeleri ise m.22/2 uyarınca Finansal Kurumlar Birliği tarafından tutulan özel sicile tescil edilir. Bu iki yöntem aynı değildir.

Yanlış sicil yolu kullanılması, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik ve malın hukuki statüsünün ispatı bakımından sorun yaratabilir. Bu nedenle malın yalnız ticari adı değil, hukuki sicil statüsü de işlem öncesi kontrol edilmelidir.

6361 m.22 Özel Sicilli Taşınırlar İçin Ne Emrediyor?

Kanunun m.22/1 hükmü, kendilerine mahsus özel sicili bulunan taşınır mallara ilişkin finansal kiralama sözleşmelerinin bu malların kayıtlı bulunduğu sicile tescil ve şerh olunacağını belirtir. Aynı hüküm ayrıca kiralayanın finansal kiralama sözleşmesini Finansal Kurumlar Birliğine bildirmesini öngörür.

Dolayısıyla finansal kiralama şirketi yalnız kendi iç sisteminde sözleşme numarası oluşturmakla yükümlülüğü tamamlamış olmaz. Mal hangi özel sicile tabi ise o sicilde gereken kayıt veya şerh işlemi yapılmalı; ardından Birlik bildirim yükümlülüğü yerine getirilmelidir.

Tescil ve şerhin teknik biçimi ilgili özel sicilin mevzuatına göre değişebilir. Finansal kiralama Kanunu genel çerçeveyi kurar; motorlu araç, gemi veya hava aracı için ilgili sicilin belge, başvuru ve kayıt usulleri ayrıca uygulanır.

Özel Sicil Kaydı ile Finansal Kurumlar Birliği Bildirimi Aynı Şey mi?

Hayır. Özel sicil kaydı, malın hukuki sicilinde finansal kiralama ilişkisinin görünür hale gelmesini sağlar. FKB bildirimi ise finansal kiralama sektörünün merkezi kayıt ve izleme düzeninin parçasıdır. Kanun her ikisini ayrı ayrı öngördüğü için biri diğerinin yerine geçmez.

Örneğin araç sicilinde finansal kiralama kaydının bulunması, kiralayanın Birliğe bildirim yükümlülüğünü kaldırmaz. Aynı şekilde Birlik kayıtlarında sözleşmenin bulunması, özel sicile tescil/şerh yapılmadığı halde özel sicil işleminin sonuçlarını doğurmaz.

Uyuşmazlık riskini azaltmak için şirket dosyasında iki işlemin de tamamlandığını gösteren kayıtlar saklanmalıdır. Başvuru tarihi, sicil kayıt numarası, sözleşme numarası ve malın seri/şasi/sicil bilgileri birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Araç Finansal Kiralamasında Sicil Kontrolü Nasıl Yapılır?

Motorlu araç finansal kiralamalarında araç şasi numarası, marka-model, plaka ve tescil bilgileri sözleşme dosyasındaki en önemli ayırt edici verilerdendir. Şasi numarası, aynı marka ve model araçların birbirinden ayrılmasını sağlayan temel bilgidir. Sözleşme, fatura, sigorta poliçesi ve sicil kayıtlarında aynı şasi numarası bulunmalıdır.

Aracın daha önce rehin, haciz veya başka bir takyidata konu olup olmadığı finansal kiralama şirketinin mülkiyeti edinmesinden önce kontrol edilmelidir. İkinci el araçlarda önceki malik ve devir zinciri daha da önem kazanır.

Finansal kiralama süresince plaka değişikliği, kullanım amacı değişikliği veya aracın farklı sicil işlemine konu olması halinde finansal kiralama kaydının güncelliği kontrol edilmelidir. Sözleşme devam ederken sicil bilgisinin eski kalması, malın üçüncü kişilere karşı tanımlanmasını zorlaştırabilir.

Gemi Finansal Kiralamasında 6361 m.22/6 Ne Düzenler?

6361 sayılı Kanun m.22/6, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 940. maddesinin uygulanması bakımından kiracının geminin maliki gibi değerlendirileceğini düzenler. Bu özel hüküm, gemi finansal kiralamasının deniz ticareti hukukundaki sicil ve işletme yapısıyla uyumunu sağlamaya yöneliktir.

Bu hüküm, finansal kiralama konusu geminin mülkiyetinin kiracıya geçtiği anlamına gelmez. Mülkiyet kural olarak 6361 m.23 gereği kiralayana aittir. M.22/6 yalnız TTK m.940’ın uygulanması bakımından kiracının malik gibi değerlendirilmesini öngören özel bir atıftır.

Gemi finansal kiralamasında gemi sicili, bayrak, işletme, sigorta, klas, ipotek ve uluslararası sözleşmelerin etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Finansal kiralama sözleşmesindeki kayıt ile geminin sicil bilgilerinin birebir uyumlu olması gerekir.

Hava Aracı Finansal Kiralamasında 6361 m.22/7 Ne Düzenler?

M.22/7, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 49. maddesinin uygulanmasında kiracının hava aracının maliki gibi değerlendirileceğini düzenler. Gemi hükmünde olduğu gibi bu da belirli bir özel kanun maddesi bakımından kurulmuş özel atıftır.

Finansal kiralama konusu hava aracının mülkiyetinin kiralayanda bulunması ile kiracının operasyonel kullanım ve özel kanun kapsamındaki konumu birbirinden ayrılmalıdır. Finansal kiralama sözleşmesi, hava aracı sicili, sigorta, işletme ruhsatı ve uluslararası kayıtlar aynı hukuki yapıyı desteklemelidir.

Hava araçlarında seri numarası, üretici, model ve tescil işareti gibi ayırt edici bilgilerin hatasız yazılması özellikle önemlidir. Uluslararası finansman ve yabancı kiralayan varsa m.21 kapsamındaki yurt dışı finansal kiralama tescili de ayrıca gündeme gelebilir.

Seri Numarası ve Sicil Bilgisi Neden Hukuki Öneme Sahiptir?

Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayanda, zilyetliği ve kullanımı kiracıdadır. Bu ayrım nedeniyle hangi malın sözleşmeye konu olduğu tereddütsüz belirlenmelidir. Özel sicilli taşınırda sicil numarası veya benzersiz teknik numara bu belirlemenin en güçlü araçlarındandır.

Bir sözleşmede yalnız “2026 model çekici” veya “bir adet uçak” yazılması yeterli belirlenebilirlik sağlamaz. Marka, model, üretici, seri numarası, şasi numarası veya ilgili sicil numarası açıkça gösterilmelidir.

Sicil ile sözleşme arasında bir karakterlik hata dahi üçüncü kişi uyuşmazlığında sorun yaratabilir. Bu nedenle tescil sonrası resmi sicil çıktısı, sözleşme ve fatura yeniden karşılaştırılmalıdır. Hata varsa gecikmeden düzeltme süreci başlatılmalıdır.

Tescil veya Şerhten Sonra Üçüncü Kişi Ayni Hak Edinirse Ne Olur?

6361 m.22/5 açık bir koruma getirir: tescil veya şerhten sonra üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak iktisapları kiralayana karşı ileri sürülemez. Bu hüküm, finansal kiralama malının sonradan üçüncü kişinin rehin, mülkiyet veya başka ayni hak iddiasına konu edilmesine karşı kiralayanın hukuki konumunu korur.

Ancak korumanın başlangıç noktası önemlidir. Kanun “tescil veya şerhten sonra” ifadesini kullanır. Mal üzerinde tescil veya şerhten önce kurulmuş ayni haklar ayrıca değerlendirilmelidir. Finansal kiralama işlemi kurulmadan önce güncel sicil incelemesi yapılmasının nedeni budur.

Kiralayanın hukuki korumayı etkin kullanabilmesi için finansal kiralama konusu malın sicilde doğru tanımlanmış olması gerekir. Yanlış seri numarası veya hatalı sicil kaydı, korumanın somut mal bakımından uygulanmasını tartışmalı hale getirebilir.

Mal Üzerinde Önceden Haciz veya Rehin Varsa Ne Yapılmalı?

Özel sicilli taşınır üzerinde finansal kiralama öncesinde bulunan haciz, rehin veya başka takyidatların hukuki etkisi ayrı incelenmelidir. Finansal kiralama şerhi önceki hakları kendiliğinden silmez. Kiralayanın mülkiyeti hangi yüklerle edineceği sözleşme öncesinde açıkça belirlenmelidir.

Satıcıdan temiz mülkiyet devri bekleniyorsa sözleşmede rehin veya haczin kaldırılması kapanış şartı yapılabilir. Takyidatın kaldırılmasına ilişkin resmi kayıt görülmeden bedelin tamamının ödenmesi önemli risk yaratabilir.

İkinci el özel sicilli mallarda bu kontrol daha kritiktir. Satıcının fatura ibraz etmesi, sicildeki hakları ortadan kaldırmaz. Resmi sicil kaydı ve gerekiyorsa ilgili alacaklıların terkin belgeleri ayrıca görülmelidir.

Sözleşme Devredilirse Sicil Kaydı Ne Olur?

6361 m.26, kiracının kiracılık sıfatını veya sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerini kiralayandan yazılı izin almak kaydıyla devredebileceğini ve bu değişikliğin m.21 veya m.22 çerçevesinde tescil veya şerh edilmesi gerektiğini düzenler. Bu nedenle özel sicilli taşınırda kiracı değişikliği yalnız taraflar arasındaki ek protokolde kalmamalıdır.

Aynı şekilde kiralayanın mülkiyeti devretmesi m.27 hükümlerine tabidir. Mülkiyet devri gerçekleşirse ilgili özel sicilde malik ve finansal kiralama ilişkisinin güncel duruma uygun hale getirilmesi gerekir.

Sicilin güncel tutulması, mal üzerindeki hukuki konumun üçüncü kişilerce doğru anlaşılması bakımından önemlidir. Eski kiracı veya eski malik bilgilerinin sicilde kalması, sonraki icra veya devir işlemlerinde gereksiz uyuşmazlık çıkarabilir.

Sözleşme Sona Erdiğinde Sicil Kaydı Nasıl Kapatılır?

Finansal kiralama sözleşmesi sürenin dolması, fesih, satın alma opsiyonunun kullanılması veya başka bir nedenle sona erebilir. Sona erme sebebine göre mal kiralayana iade edilir veya şartları oluşmuşsa mülkiyet kiracıya devredilir. Bu hukuki sonucun özel sicile de yansıtılması gerekir.

Kiracı satın alma opsiyonunu kullanırsa mülkiyet devri ve finansal kiralama kaydının kaldırılması ilgili sicilin usullerine göre tamamlanmalıdır. Mal kiralayana iade edilirse kiracının kullanım veya finansal kiralama kaydı sona erdirilmelidir.

Dosya kapatma aşamasında yalnız son kira taksidinin ödenip ödenmediği kontrol edilmemelidir. Sicil kaydı, Birlik bildirimi, sigorta, plaka/tescil, iade tutanağı ve varsa mülkiyet devri birlikte kapatılmalıdır.

Özel Sicilli Taşınır Finansal Kiralama Kontrol Listesi

1. Malın hangi özel sicile tabi olduğunu belirleyin.
2. Güncel sicil kaydını işlem öncesinde alın.
3. Malik ve satıcının aynı kişi olup olmadığını doğrulayın.
4. Haciz, rehin ve diğer takyidatları inceleyin.
5. Şasi, seri, tescil ve model bilgilerini sözleşmeyle eşleştirin.
6. Finansal kiralama sözleşmesini ilgili sicile tescil/şerh ettirin.
7. Kiralayanın Finansal Kurumlar Birliği bildirimini ayrıca tamamlayın.
8. Tescil sonrası sicil çıktısını sözleşmeyle yeniden karşılaştırın.
9. Kiracı veya malik değişikliğini sicile yansıtın.
10. Sigorta poliçesinde doğru malik/kullanıcı ve mal bilgilerini kontrol edin.
11. Sözleşme sona erdiğinde tescil/şerh kaydını kapatın.
12. Satın alma opsiyonunda mülkiyet devrini resmi sicilde tamamlayın.

İlgili İçerikler

• Finansal kiralama sözleşmesi uzaktan kurulabilir mi?
• Taşınmaz finansal kiralamada tapu şerhi
• Yurt dışı finansal kiralama FKB tescili
• Ticari sözleşmeler hukuku

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• Finansal Kurumlar Birliği
• BDDK
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu

Sık Sorulan Sorular