Özel Güvenlik Başka İşte Çalıştırılabilir mi? 5188 m.16 ve 2026 Cezası
5188 Sayılı Kanun m.16 Özel Güvenlik İçin Ne Düzenliyor?
5188 sayılı Kanun’un “Görev dışında çalıştırma yasağı” başlıklı 16. maddesi kısa ve emredici bir hüküm içerir: özel güvenlik personeli, Kanunda belirtilen koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka bir işte çalıştırılamaz. Hüküm işverenin yönetim hakkına açık bir sınır koyar. İşveren, personelin iş sözleşmesinde “verilecek diğer görevleri yapar” şeklinde genel bir madde bulunduğunu ileri sürerek m.16 yasağını ortadan kaldıramaz.
Özel güvenlik görevlileri sıradan yardımcı personel değildir. 5188 m.7 onlara belirli durumlarda kimlik sorma, güvenlik kontrolü, yakalama, olay yerini koruma ve başka özel yetkiler verir. Bu yetkiler kamu güvenliğini tamamlayıcı niteliktedir. Kanun koyucu, bu görevlerin kesintisiz ve amacına uygun yürütülmesi için güvenlik personelinin başka işlerde kullanılmasını yasaklamıştır.
Yasak hem özel güvenlik şirketi üzerinden çalışan görevlileri hem kendi özel güvenlik birimini kurmuş kurum ve kuruluşlardaki personeli kapsar. Görevlinin kamu kurumunda, özel şirkette, sitede, fabrikada, alışveriş merkezinde veya başka bir izinli yerde çalışması sonucu değiştirmez.
Koruma ve Güvenlik Hizmeti Kapsamına Hangi İşler Girer?
Koruma ve güvenlik hizmetinin çekirdeği, özel güvenlik izni verilen kişi veya alanın güvenliğini sağlamak, giriş-çıkışı kontrol etmek, riskleri önlemek, görev alanında suç veya tehlike halinde kanuni yetkileri kullanmak, olay yerini korumak ve genel kollukla iş birliği yapmaktır. Görev tanımı onaylı güvenlik planı ve 5188 sayılı Kanun çerçevesinde belirlenir.
Giriş noktasında ziyaretçi kontrolü yapmak, duyarlı kapı ve dedektör kullanmak, kamera güvenlik sistemlerini izlemek, güvenlik devriyesi yapmak, acil durumda tahliye ve güvenlik tedbirlerini uygulamak, olay tutanağı düzenlemek ve güvenlik riskini yönetime bildirmek koruma-güvenlik hizmeti kapsamında değerlendirilebilir.
Bir işin aynı binada yapılması onu güvenlik işi haline getirmez. Özel güvenlik görevlisinin görev yaptığı tesis içinde bulunması, işverenin o kişiye her türlü işletme işini verebileceği anlamına gelmez. İşin esas amacı koruma ve güvenlik değilse m.16 yönünden ayrıca değerlendirme gerekir.
Özel Güvenlik Görevlisine Hangi İşler Verilemez?
Özel güvenlik görevlisinin asli güvenlik göreviyle bağlantısı olmayan temizlik, çay-servis, satış, kasiyerlik, depo mal kabulü, üretim bandı, ürün paketleme, yük taşıma, şoförlük, büro evrak işi veya benzeri görevlerde çalıştırılması m.16 yasağıyla bağdaşmaz. İşin kısa süreli olması da her durumda hukuka uygunluk sağlamaz.
Önemli ölçüt, verilen görevin koruma ve güvenlik hizmetinin doğal parçası olup olmadığıdır. Örneğin güvenlik olayına ilişkin tutanak tutmak özel güvenlik görevinin parçasıdır; muhasebe evraklarını dosyalamak değildir. Güvenlik noktasındaki ziyaretçi kayıtlarını kontrol etmek görevle bağlantılıdır; şirketin satış faturalarını sisteme girmek değildir.
İşverenin personel yetersizliği, yoğunluk veya “herkes yardımcı oluyor” uygulaması kanundaki yasağı kaldırmaz. 5188 m.16 emredici nitelikte olduğundan iş organizasyonu buna göre kurulmalıdır.
Özel Güvenlik Danışma veya Resepsiyonda Çalıştırılabilir mi?
Danışma ve resepsiyon işleri uygulamada en çok karışan alandır. Güvenlik noktasında gelen kişinin hangi bölüme gideceğini teyit etmek, ziyaretçi kaydını güvenlik amacıyla tutmak, giriş kartı vermek ve erişim yetkisini kontrol etmek güvenlik hizmetiyle bağlantılıdır. Buna karşılık turistik bilgi vermek, müşteri taleplerini satış birimine aktarmak, telefon santrali yönetmek veya genel resepsiyon hizmeti yürütmek güvenlikle ilgisiz hale gelebilir.
Görevin adından çok fiili içerik önemlidir. İşveren “güvenlik danışması” adını kullansa bile personel gün boyu müşteri karşılama, rezervasyon, kargo teslim alma, idari telefon trafiği gibi işlerle meşgulse m.16 açısından fiili çalışma incelenir.
Kamera kayıtları, görev talimatları, vardiya listeleri ve yazılı mesajlar bu ayrımda önemlidir. Güvenlik görevlisinin asli güvenlik noktasını terk ederek sürekli başka işletme işine yönlendirilmesi denetimde açık ihlal oluşturabilir.
Özel Güvenlik Görevlisine Temizlik veya Taşıma İşi Yaptırılabilir mi?
Temizlik işi koruma ve güvenlik hizmeti değildir. Özel güvenlik görevlisine güvenlik kulübesini genel düzen içinde kullanma ve kişisel çalışma alanını olağan şekilde temiz tutma yükümlülüğü getirilebilir; ancak görevlinin işletmenin temizlik personeli gibi ortak alan, tuvalet, koridor veya başka bölümlerin temizliğinde çalıştırılması m.16 yasağı kapsamına girer.
Aynı şekilde yük, koli, ürün veya mobilya taşıma işi kural olarak güvenlik hizmeti değildir. Bir güvenlik tehdidini önlemek için tehlikeli bir nesneyi güvenli bölgeye almak gibi istisnai işlem farklıdır; düzenli depo veya nakliye işinde personel kullanmak farklıdır.
Özel güvenlik görevlisinin “boş durduğu saatlerde” güvenlikle ilgisiz işe yönlendirilmesi de hukuken savunulabilir bir gerekçe değildir. Personel görev alanında güvenlik gözetimini sürdürmek üzere görevlendirilmiştir; olay olmadığı anlarda da güvenlik hizmeti devam eder.
2026’da Başka İşte Çalıştırmanın Cezası Ne Kadar?
5188 sayılı Kanun m.20/f, özel güvenlik görevlisini koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka bir işte çalıştıran kişi, kurum ve kuruluşlara her tespit için idari para cezası öngörür. EGM’nin resmî rehberinde 2024 tutarı 27.339 TL olarak gösterilmiştir. Bu tutarın 2024 yılı %43,93 ve 2025 yılı %25,49 yeniden değerleme oranlarıyla güncellenmesi sonucunda 2026 yılında uygulanacak tutar 49.379 TL‘dir.
“Her tespit için” ifadesi önemlidir. İhlalin denetimde yeniden tespit edilmesi yeni yaptırım riskini doğurur. Bu nedenle bir kez ceza ödenmesi aynı uygulamaya devam etme hakkı vermez. İşveren ihlali derhal sona erdirmeli ve görev tanımlarını 5188’e uygun hale getirmelidir.
İdari para cezası her yıl yeniden değerleme oranına göre değişir. 49.379 TL yalnız 2026 yılı için geçerlidir; sonraki yıllarda yeni yeniden değerleme oranı uygulanarak güncel tutar ayrıca hesaplanmalıdır.
Başka İş Yaptırmanın İş Hukuku Açısından Sonuçları
5188 m.16 ihlali idari yaptırımın yanında 4857 sayılı İş Kanunu yönünden de sonuç doğurabilir. İşçinin iş sözleşmesinde özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilmesine rağmen sistematik biçimde başka işte çalıştırılması çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve işverenin sözleşmeye aykırı davranışı tartışmasını doğurabilir.
4857 m.22 çalışma koşullarında esaslı değişikliğin yazılı bildirim ve işçinin kabulü sistemini düzenler. Ancak işçinin kabulü dahi emredici 5188 m.16 yasağını ortadan kaldırmaz. İşçi “kabul ettim” dese bile kanunen güvenlik hizmeti dışında çalıştırılması yasak olan personelin görevi hukuka uygun hale gelmez.
Ücret, fazla çalışma, mobbing, çalışma saatleri ve diğer özlük hakları bakımından 4857 sayılı Kanun uygulanır. EGM’nin resmi açıklamasında da özel güvenlik çalışanlarının bu konulardaki taleplerinin çalışma mevzuatı ve ilgili Bakanlık/ALO 170 kanalları üzerinden yürütüleceği belirtilir.
Özel Güvenliğin Başka İşte Çalıştırıldığı Nasıl İspatlanır?
İhlalin ispatında yazılı görev talimatları, WhatsApp veya kurumsal mesajlar, vardiya çizelgeleri, kamera görüntüleri, işyeri iç yazışmaları, tanık anlatımları ve denetim tutanakları önemlidir. Personelin hangi saatlerde hangi işi yaptığı somutlaştırılmalıdır.
Görev tanımında güvenlikle ilgisiz işlerin açıkça yazılı olması güçlü delildir. Ancak işveren yazılı talimat vermemiş olsa bile fiili uygulama tanık ve kamera kayıtlarıyla belirlenebilir. İşyerinde özel güvenlik personelinin sürekli koli taşıdığı, temizlik yaptığı veya kasa baktığı görüntüler m.16 denetimi bakımından anlamlıdır.
Öte yandan tek bir olağanüstü olayda güvenliği sağlamak için yapılan yardımcı hareket ile sistematik başka işte çalıştırma aynı değildir. Deliller değerlendirilirken işlemin amacı, süresi, tekrarı ve güvenlik göreviyle bağlantısı birlikte incelenir.
Özel Güvenlik Görevlisine Başka İş Yaptırılıyorsa Nereye Şikâyet Edilir?
5188 m.22 uyarınca özel güvenlik hizmetleri İçişleri Bakanlığı ve valiliklerce denetlenir. Görev dışında çalıştırma yasağına aykırılık ilgili valiliğin özel güvenlik birimine bildirilebilir. Denetim sonucunda Kanun’daki idari yaptırım uygulanabilir.
Çalışma saatleri, ücret, mobbing, fazla mesai veya iş sözleşmesi yönünden ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı birimleri ile ALO 170’e başvuru mümkündür. İki başvuru alanı birbirinin yerine geçmez: 5188 ihlali özel güvenlik denetiminin; işçilik hakları ise iş mevzuatının konusudur.
Çalışan, iş sözleşmesinin feshi veya alacak uyuşmazlığı doğmuşsa zorunlu arabuluculuk ve şartları oluştuğunda iş mahkemesi yolunu kullanabilir. 5188 m.16’ya aykırı görevlendirme bu uyuşmazlıkta delil ve hukuki sebep olarak değerlendirilebilir.
İşveren İçin Uyum Kontrol Listesi
İşveren öncelikle her özel güvenlik görevlisinin görev tanımını 5188 ve onaylı koruma-güvenlik planıyla karşılaştırmalıdır. Güvenlik görevlisinin zamanını doldurmak amacıyla genel işletme görevleri eklenmemelidir. Resepsiyon-güvenlik birleşik noktalarında görevler yazılı ve ayrıştırılmış olmalıdır.
İkinci olarak vardiya amirleri m.16 yasağı konusunda eğitilmelidir. İhlaller çoğu zaman üst yönetim kararı yerine vardiya amirinin “şuna da yardım et” talimatıyla başlar. Üçüncü olarak taşeron özel güvenlik şirketi ile hizmet alan kurum arasındaki sözleşmede personelin yalnız koruma-güvenlik hizmetinde çalıştırılacağı açıkça yazılmalıdır.
Dördüncü olarak denetimlerde görev tanımı, vardiya planı ve personelin fiili konumu tutarlı olmalıdır. Kağıt üzerinde güvenlik görevlisi gösterip fiilen başka iş yaptırmak yaptırım riskini ortadan kaldırmaz.
Sık Sorulan Sorular
Özel güvenlik temizlik yapabilir mi?
Özel güvenlik personeli 5188 m.16 gereği koruma ve güvenlik hizmeti dışında temizlik personeli olarak çalıştırılamaz.
Özel güvenlik çay-servis işi yapabilir mi?
Çay ve servis işi koruma-güvenlik hizmeti değildir; özel güvenlik görevlisinin bu işte çalıştırılması m.16 ile bağdaşmaz.
Özel güvenlik resepsiyonda çalışabilir mi?
Giriş güvenliği, ziyaretçi erişim kontrolü ve güvenlikle bağlantılı kayıt işleri yapılabilir; genel resepsiyon, rezervasyon veya satış hizmetinde çalıştırma ayrıca m.16 yasağına tabidir.
Özel güvenlik koli taşıyabilir mi?
Düzenli depo veya taşıma işi güvenlik hizmeti değildir. Güvenlik amacıyla tehlikeli nesnenin uzaklaştırılması gibi istisnai işlem farklıdır.
İşveren “boş zamanında yap” diyebilir mi?
Hayır. Özel güvenlik hizmeti olay olmasa da devam eder; m.16 başka işte çalıştırmayı yasaklar.
2026 başka işte çalıştırma cezası ne kadar?
5188 m.20/f’deki tutarın yıllık yeniden değerleme oranlarıyla güncellenmesi sonucunda 2026 yılı için her tespitte 49.379 TL’dir.
İşçi başka işi kabul ederse yasak kalkar mı?
Hayır. İşçinin kabulü emredici 5188 m.16 hükmünü ortadan kaldırmaz.
Görev dışında çalıştırmayı nereye şikâyet edebilirim?
Valilik özel güvenlik birimine; işçilik hakları yönünden ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı/ALO 170’e başvuru yapılabilir.
Özel güvenlik depo sayımı yapabilir mi?
Depo sayımı güvenlik görevinin parçası değilse özel güvenlik personeline düzenli görev olarak verilemez.
Özel güvenlik kamera izlerken telefon santraline de bakabilir mi?
Güvenlik kamera izleme asli görevdir; genel telefon santrali işletme hizmetidir. Sürekli birleşik görev m.16 yönünden risklidir.
Başka iş yaptırılması haklı fesih sebebi olur mu?
Somut olayda işverenin sözleşmeye ve emredici mevzuata aykırı davranışı İş Kanunu m.24 dahil iş hukuku hükümleri yönünden değerlendirilir.
Özel güvenlik görevi dışındaki iş için fazla ücret ödenirse yasak kalkar mı?
Hayır. Ek ücret ödenmesi 5188 m.16’daki görev dışında çalıştırma yasağını kaldırmaz.
Sonuç
5188 m.16 özel güvenlik personelinin yalnız Kanunda belirtilen koruma ve güvenlik hizmetlerinde çalıştırılmasına izin verir. Temizlik, servis, depo, satış, genel resepsiyon ve benzeri güvenlikle ilgisiz işlerde görevlendirme yasaktır. 5188 m.20/f’deki cezanın yıllık yeniden değerleme oranlarıyla güncellenmesi sonucunda 2026 yılında ihlalin her tespitinde 49.379 TL idari para cezası uygulanır. İşveren, görev tanımlarını ve fiili çalışma düzenini bu emredici kurala göre oluşturmalıdır.
Resmî kaynak: Emniyet Genel Müdürlüğü – Özel Güvenlik İşlemleri
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
