Pazar Araştırmasında Gerçek Dışı Anket Verisi: Şirketin Ücret ve Tazminat Hakları
Gerçek katılımcılarla görüşme yapmayı üstlenen araştırma firması, bu görüşmelerin yerine çoğaltılmış veya üretilmiş cevaplar teslim ederek sözleşmesini yerine getirmiş olmaz. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 112 uyarınca sözleşmeye aykırılığın doğurduğu zarar istenir; belirli araştırma çıktısının hazırlanmasını konu alan eser ilişkisinde m. 474–477 kapsamındaki inceleme, bildirim ve ayıp hakları da uygulanır. Talep, araştırmanın beklenen ticari sonucu vermemesine değil, taahhüt edilen veri üretiminin gerçekleşmemesine dayanmalıdır.
Şirketin pazarı beklediği kadar büyük bulmaması, müşterilerin ürünü beğenmemesi veya satış tahmininin gerçekleşmemesi tek başına veri uydurulduğunu göstermez. İnceleme; sözleşmedeki katılımcı ölçütünü, gerçekleştirilen görüşmeleri, teslim edilen kayıtları ve raporun bunlardan nasıl üretildiğini karşılaştırır. Bu yazı, şirketlerin satın aldığı özel pazar araştırması hizmetindeki veri gerçekliği uyuşmazlığını ele alır; kamuoyu sonuçlarının siyasi yorumu veya her istatistiksel farklılığın hata sayılması üzerine kurulmaz.
Firma gerçek görüşme mi, mevcut verinin analizini mi üstlendi?
İlk ayrım, satın alınan çalışmanın kaynağıdır. Yeni katılımcılardan cevap toplanması, şirketin mevcut müşteri verisinin çözümlenmesi ve önceden yayımlanmış araştırmaların karşılaştırılması ayrı edimlerdir. Yeni saha çalışması sözü verilmeyen bir sözleşmede her verinin yeni görüşmeden gelmesi beklenemez. Buna karşılık gerçek görüşme taahhüdü, rapora sonradan eklenen genel bir açıklamayla masa başı çalışmaya dönüştürülemez.
TBK m. 19 gereğince tarafların gerçek ortak iradesi esas alınır. Teklif, araştırma tasarımı, onaylı soru formu, saha takvimi, katılımcı koşulları ve teslim listesi birlikte okunur. Sunumda kullanılan “tüketici araştırması” başlığı tek başına görüşme sayısını, görüşme yöntemini veya veri teslim borcunu belirlemez.
Belirli veri seti ve raporun meydana getirilmesi üstlenilmişse TBK m. 470 ve devamındaki eser hükümleri incelenir. Devamlı araştırma danışmanlığında sonuçtan bağımsız özenli iş görme borcu, m. 502 ve 506 çerçevesinde değerlendirilir. Sözleşmenin hukuki niteliği, firmanın faturaya yazdığı hizmet adından çıkarılmaz.
Rapor teslim borcu ile ticari başarı taahhüdü de ayrılmalıdır. Firma, kararlaştırılan araştırmayı doğru yürütmekle yükümlüdür; ayrıca açıkça üstlenilmedikçe ürünün belirli satışa ulaşmasının güvencesini vermez. Eser sözleşmesinde sonuç borcunun kapsamı, araştırma çıktısının hazırlanması ile müşterinin sonraki ticari kararının birbirinden ayrılmasını sağlar.
Tamamlanan anket, arama denemesi ve katılımcı kotası ayrılır
Satın alınan görüşme sayısının hangi ölçüye göre hesaplandığı açıklığa kavuşturulur. Ulaşılamayan telefon, yarıda bırakılan form, araştırma koşulunu taşımayan kişi ve tamamlanan geçerli görüşme aynı sayım kalemi değildir. Sözleşme tamamlanmış geçerli görüşmeleri esas alıyorsa, yalnız temas kurulmuş kişilerin toplamı bu borcun ifasını göstermez.
Yaş, şehir, müşteri türü veya ürün kullanımına göre belirlenmiş katılımcı dağılımı, araştırmanın amacını tanımlar. Toplam kayıt sayısının tamamlanması, üzerinde anlaşılmış her grubun gerçekten temsil edildiğini tek başına kanıtlamaz. Eksik grubun başka gruptaki fazla görüşmeyle kapatılması için sözleşmedeki yöntem ve yetkili değişiklik onayı incelenir.
Katılımcı değiştirme yetkisi de sınırsız değildir. Şirketin belirlediği hedef müşteriye ulaşılamadığında hangi alternatifin kabul edildiği kayıtlı olmalıdır. Araştırmacının koşulları taşımayan kişiyi uygunmuş gibi işaretlemesi ile müşterinin açıkça kabul ettiği kapsam değişikliği aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulmaz.
Raporlamada ağırlıklandırılmış sonuç sunulması, fiilen yapılmış görüşme sayısını artırmaz. Sözleşmedeki saha sayısı ile sonuçların hesaplanmasında kullanılan katsayılar ayrı gösterilmelidir. Uyuşmazlıkta ham görüşme adedi, geçersiz sayılan kayıtlar, bunların çıkarılma gerekçesi ve son rapora giren veri birlikte incelenir. Böylece bir yöntem tercihi ile yerine getirilmeyen saha yükümlülüğü birbirine karıştırılmaz.
Tekrarlı kayıt hangi durumda sözleşmeye aykırılık oluşturur?
Aynı katılımcının birden fazla satırda bulunması, sözleşmenin araştırma düzenine göre değerlendirilir. Aynı kişilerin farklı dönemlerde izlenmesinin kararlaştırıldığı çalışmada dönemsel tekrar işin parçasıdır. Bir defalık araştırmada ayrı kişilerle yapılması gereken görüşmelerin tek cevaptan çoğaltılması ise farklıdır. İnceleme, tekrarın hangi yükümlülüğü ihlal ettiğini açıkça göstermelidir.
Veri setindeki kişi kodu, görüşme zamanı, soru formunun sürümü, görüşmeyi yapan ekip ve tamamlanma kaydı eşleştirilir. Birbirine benzeyen cevaplar tek başına gerçek dışılık kararı vermeye yetmez. Cevabın gerçek görüşmeyle bağlantısının bulunmaması, aynı kaydın yeni görüşme gibi tekrar sunulması veya yönteme aykırı sonradan ekleme ayrıca araştırılır.
Deneme amacıyla oluşturulmuş kayıtların nihai araştırmadan ayrılması gerekir. Soru formunun çalıştığını kontrol etmek için kullanılan test verisinin, gerçek katılımcı sayısına dahil edilmesi teslim edilen sonucun niteliğini değiştirir. Firmanın açıklaması, hangi kayıtların test olduğu ve bunların rapordaki hesaplara girip girmediği üzerinden denetlenir.
Bilgisayar yardımıyla hazırlanmış cevaplar açıkça kararlaştırılmış bir modelleme işinde başka bir teslim konusu olabilir. Ancak gerçek kişilerden cevap toplama borcu bulunan çalışmada üretilmiş satırların gerçek görüşme diye sunulması bu borcun ifası değildir. Kullanılan aracın adı yerine, şirketin hangi veri kaynağını satın aldığı ve gerçekte ne aldığı belirleyicidir.
Saha ekibi veya panel sağlayıcısı kullanılması sorumluluğu kaldırır mı?
Araştırmayı satan şirketin başka bir saha ekibi veya katılımcı paneli kullanması, kendi sözleşmesindeki kalite borcunu ortadan kaldırmaz. TBK m. 471, eser meydana getirilirken mesleki ve teknik kurallara uygun özeni arar. Kimlerin çalıştığı kadar, alınan verinin teslimden önce hangi kontrolle kabul edildiği de önemlidir.
Firmanın sözleşme borcunu yerine getirirken yararlandığı yardımcıların davranışı TBK m. 116 çerçevesinde incelenir. Firma, müşteriyle kurduğu ilişkide üstlendiği araştırmayı yalnız dışarıya sipariş vermiş olmakla tamamlamış sayılmaz. Teslim edilen verinin satın alınan kapsamla uyumu ve kendi organizasyonundaki denetim yükümlülüğü devam eder.
Vekâlet niteliğindeki işte bağımsız başka kişiyi yerine koyma söz konusuysa TBK m. 506–507’nin özel ayrımı ayrıca uygulanır. Yetkili alt vekâlet ile bir çalışanın veya sıradan yardımcının kullanılması aynı kurum değildir. Bu yüzden sadece alt firmanın adını göstermek, asıl araştırma firmasının hangi hukuki sebeple sorumluluktan kurtulduğunu açıklamaz.
Şirketin alt sağlayıcıyı onaylaması da gerçek olmayan görüşmeleri kabul ettiği anlamına gelmez. Onay belirli ekip kullanımıyla sınırlıysa veri kalitesinden vazgeçme sonucu çıkarılmaz. Alt firmanın veri saklama düzeni, yapılan denetim ve aykırılık fark edildiğinde ana firmaya iletilen uyarılar, kusur ve sorumluluk incelemesinde ayrı ayrı değerlendirilir.
Sunumu onaylamak, gizlenen veri kusurunu kabul etmek değildir
Eser ilişkisinde TBK m. 474, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz inceleme ve uygun sürede ayıp bildirimi yükler. Araştırma dosyasında teslimin yalnız sunumla mı, yoksa veri seti ve yöntem belgeleriyle birlikte mi tamamlanacağı sözleşmeden belirlenir.
Sunumun görsel düzenini veya başlıklarını onaylamak ile görüşmelerin gerçekliğini inceleyip araştırmayı kabul etmek aynı beyan değildir. Bununla birlikte açık ve örtülü kabulün etkisi göz ardı edilemez. TBK m. 477 uyarınca inceleme ve bildirim ihmal edildiğinde kabul sonucu doğar; kasten gizlenen veya usulüne uygun incelemeyle anlaşılamayan ayıplar bakımından kanundaki istisna korunur.
Tekrarlar daha sonra ortaya çıkmışsa firmaya gecikmeksizin bildirilir. Bildirimde araştırmanın adı, teslim sürümü, sorunlu kayıt grubu ve iddia edilen eksiklik açıklanır. İlk aşamada bütün kayıtların hatalı olduğunu ileri sürmek yerine saptanan aykırılık gösterilir; inceleme kapsamının genişlemesi sonradan elde edilen bulgularla gerekçelendirilir.
Yalnız faturanın tutarına itiraz etmek, veri gerçekliğindeki ayıbı bildirmekle aynı değildir. Ticari faturaya ilişkin TTK m. 21/2’nin sekiz günlük içeriğe itiraz düzeni, araştırma eserindeki gizli kusurun her durumda sekiz günde düşeceği anlamına gelmez. Fatura, kabul, teslim ve teknik ayıp bildirimi farklı belgeler ve farklı hükümler üzerinden takip edilir.
Raporun yeniden hesaplanması mı, görüşmelerin yenilenmesi mi gerekir?
Gerçek görüşmeler mevcut olup yalnız sonuç tablosuna yanlış aktarıldığında hesaplama ve raporlama düzeltmesi gündeme gelir. Gerçekte yapılmayan görüşmelerin eksikliği ise sayfalardaki yüzdeler değiştirilerek giderilemez. Araştırmanın taahhüt edilen veri tabanına kavuşması için eksik saha çalışmasının gerçekleştirilmesi ve sonuçların buna göre hazırlanması gerekir.
Hangi kısmın yenileneceği, aykırılığın araştırmaya etkisiyle belirlenir. Belirli grubun kayıtları sorunluysa o grubun yeniden çalışılması, çalışmanın bütününün amacını koruyup korumadığı yönünden teknik olarak değerlendirilir. Müşterinin her durumda tüm araştırmayı bedelsiz yeniletme veya firmanın her durumda birkaç satırı silerek işi tamamlama hakkı bulunduğu söylenemez.
İş devam ederken aykırı sonuç meydana geleceği açıkça görülmüşse TBK m. 473/2’deki uygun süreli ihtar yolu incelenir. İhtarda giderilecek aykırılık ve giderilmezse onarımın veya işe devamın masraf ve hasarı yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye verileceği açıklanır. Bu hüküm, tamamlanmış her araştırmayı gerekçesiz biçimde başka firmaya yaptırma yetkisi vermez.
Yeni görüşmelerin tarihi ayrıca kayda geçirilir. İlk araştırma belirli kampanya öncesindeki durumu ölçmeyi amaçlıyorsa sonradan yapılan saha çalışması aynı dönemi geriye dönük olarak yaratmaz. Yeniden çalışma anlaşmasında teslim tarihi, güncel veriyle karşılanacak amaç ve geçmiş gecikme zararlarının durumu açıkça belirlenmelidir.
Ücret iadesi ile ayıp oranında indirim nasıl ayrılır?
TBK m. 475, ayıbın derecesine bağlı seçimlik haklar düzenler. Eser kullanılamayacak veya hakkaniyet gereği kabulü beklenemeyecek ölçüde ayıplıysa dönme; eser korunuyorsa ayıp oranında bedel indirimi; aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz giderim istenir. Araştırmada gerçek dışı veri bulunması, bu seçeneklerin şartları incelenmeden otomatik tam iade sonucu doğurmaz.
Bedel ayrıştırılırken saha çalışması, veri temizleme, rapor yazımı ve sunumun sözleşmedeki ekonomik bütünlüğü dikkate alınır. Gerçek olmayan veriye dayanan düzgün hazırlanmış grafikler bağımsız yararlı hizmet sayılmaz. Buna karşılık aynı projedeki ayrı ve kullanılabilir çalışmanın bedeli, kusurlu kısmın varlığı nedeniyle gerekçesiz biçimde yok sayılamaz.
Tarafların belirlediği görüşme başı ücret, indirimin hesabında bir veri sağlar; hukuki değerlendirmeyi tek başına bitirmez. Eksiklik, tüm raporun güvenilir kullanımını ortadan kaldırmışsa zarar yalnız eksik satırların birim bedeline indirgenmez. Bunun hangi araştırma amacı bakımından meydana geldiği teknik incelemeyle açıklanmalıdır.
Firmanın ücretsiz düzeltme yapması, daha önce doğmuş ve ispatlanan ek zararları kendiliğinden silmez. Şirketin düzeltme dosyasını teslim alması da açık bir ibra veya sulh bulunmadan bütün haklarından vazgeçmesi anlamına gelmez. Kabul yazısında yeni teslimin kapsamı, ücret hesabı ve devam eden zarar talepleri birbirinden ayrılır.
Başarısız ürün lansmanının bütün maliyeti araştırma firmasına yüklenir mi?
TBK m. 112’ye dayanan tazminatta şirket, sözleşmeye aykırılığı, zararını ve aradaki bağlantıyı ortaya koyar; firma kusursuzluğunu ispat savunması yapar. Araştırma raporunun varlığı ile sonradan zarar edilmesi arasındaki zaman sırası tek başına yeterli değildir. Hatalı verinin hangi kararı etkilediği gösterilmelidir.
Yeni mağaza açılması, üretim miktarının artırılması veya kampanyaya bütçe ayrılması kararının tarihi, dayandığı rapor bölümü ve kararın diğer gerekçeleri incelenir. Rapor teslim edilmeden kesinleştirilmiş harcama, sonradan rapordaki yanlışlığa bağlanamaz. Raporun başka göstergelerle birlikte kullanıldığı kararda her etkenin rolü somutlaştırılır.
Yeniden araştırma, gereksiz tekrar analiz ve yanlış bilgiye bağlı düzeltme giderleri belgelenir. Beklenen satış cirosunun tamamı doğrudan zarar değildir. Talep edilen kâr kaybında giderler, gerçekleşmiş satışlar, elde kalan kullanılabilir mal ve diğer ekonomik etkiler ayrıştırılır. Aynı araştırma bedeli hem iade hem başka zarar adı altında iki kez tahsil edilemez.
TBK m. 114/2’nin göndermesiyle m. 50 ve 52 de değerlendirilir. Şirketin açık uyarıyı görmezden gelmesi veya aykırılık öğrenildikten sonra önlenebilir harcamayı sürdürmesi zarara katkı yönünden incelenir. Bu durum firmanın veri üretimindeki ihlalini ortadan kaldırmaz; hangi zarar bölümüne etkili olduğu ayrıca gösterilmelidir.
Veriyi doğrulamak için bütün katılımcı bilgileri istenebilir mi?
Katılımcının kimliğini belirleyen bilgiler 6698 sayılı Kanun m. 3–5, 8 ve 12 kapsamındadır. Araştırmanın kontrol edilmesi, şirketin bütün telefonları ve kişisel cevapları sınırsız biçimde edinmesine otomatik hukuki dayanak oluşturmaz. Talep edilen veri, doğrulanacak aykırılıkla bağlantılı ve ölçülü olmalıdır.
Kod kullanılmış olması her veriyi anonim yapmaz. KVKK’nın araştırma şirketlerine ilişkin kamuoyu duyurusu, kişiye yeniden bağlanabilen takma adlı verinin kişisel veri niteliğini koruduğunu açıklar. Özel araştırma yapılması, tek başına m. 28’deki istisnaların bütün veri toplama ve saklama işlemlerine uygulanmasını sağlamaz.
Hak tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu işlem bakımından m. 5/2-e değerlendirilir; bu hüküm amaçla ilgisiz geniş veri toplamayı meşrulaştırmaz. Kimlik bilgisi açılmadan kayıt eşleştirmesi, sınırlandırılmış erişim veya bilirkişi incelemesiyle doğrulanabilecek hususlarda talep buna göre daraltılır. Yurt içi aktarımın m. 8 şartları da ayrıca gözetilir.
Şirket ile araştırma firmasının veri sorumlusu veya veri işleyen rolü, amaç ve araçları kimin belirlediği üzerinden saptanır. Sözleşmeye yalnız “veri işleyen” yazılması fiilî rolü değiştirmez. M. 12’deki güvenlik ve denetim yükümlülükleri sürer; uyuşmazlık çıkması araştırma katılımcılarının bilgilerinin açık dosya paylaşımına veya toplu e-posta dağıtımına konu edilmesini haklı kılmaz.
Ham veri, silinen satırlar ve sürüm geçmişi nasıl korunur?
İlk teslim edilen veri seti, veri açıklama dosyası ve raporun özgün sürümü korunmalıdır. Firmanın sonradan yaptığı düzeltmede hangi kayıtları çıkardığı, hangilerini değiştirdiği ve neden değiştirdiği karşılaştırılabilir olmalıdır. Yalnız son raporu saklamak, hatanın başlangıçtaki kapsamını ve şirketin hangi bilgiyle karar verdiğini göstermeyi zorlaştırır.
Ham veri teslim borcu sözleşmede açıkça düzenlenmişse yerine getirilmesi istenir. Böyle bir teslim hükmünün yokluğu, araştırma firmasının bütün kayıtları mahkemeden de saklayabileceği anlamına gelmez. HMK m. 199 ve 219–221, elektronik belgelerin niteliğini ve taraflar ile üçüncü kişilerdeki belgelerin ibrazını düzenler.
Belge talebinde proje kodu, görüşme dönemi, veri alanı ve incelenecek kayıt grubu belirtilir. Başka müşterilerin araştırmalarının tümünü istemek yerine uyuşmazlıkla ilgili kayıtlar tanımlanır. Mahkemede belge ibrazı yolunun kullanılması, ticari sır ve kişisel veri sınırlarının gözetilmesini gerektirir.
Kayıtların silinmesi veya değişmesi nedeniyle ispatın önemli ölçüde zorlaşması tehlikesinde HMK m. 400–401 kapsamında delil tespiti değerlendirilir. Teknik incelemede veri kaynağı, tekrarların niteliği ve sonuçlara etkisi sorulur. M. 266 gereğince bilirkişi teknik konuyu aydınlatır; sözleşmeden dönmenin hukuki şartlarının oluştuğuna mahkeme karar verir.
Şirketin soru formunu onaylaması ve sorumsuzluk şartı
Şirketin soru metnini onaylaması, firmanın gerçek görüşme yapma borcunu kaldırmaz. Bununla birlikte sonuçtaki sorun müşterinin belirlediği yöntemden veya hedef gruptan kaynaklanıyorsa görev dağılımı incelenir. Hatalı yöntem seçimi ile hiç yapılmayan görüşmeler ayrı tutulmalıdır; birindeki müşteri talimatı diğerini haklı göstermez.
TBK m. 476, yüklenicinin açık uyarısına rağmen iş sahibinin verdiği talimat veya ona yüklenebilecek sebeple doğan ayıpta iş sahibinin ayıp haklarını sınırlar. Uyarının hangi riski anlattığı ve müşteri kararının o riskle bağlantısı gösterilmelidir. Genel “sonuçlardan müşteri sorumludur” cümlesi, somut uyarının yerine geçirilemez.
Firmanın sorumluluğunu yalnız araştırma ücretiyle sınırlayan hüküm ayrıca denetlenir. TBK m. 115 uyarınca ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşması kesin hükümsüzdür. Genel işlem koşulları bakımından m. 20–25’in kapsam, yorum ve içerik denetimi de uygulanır. Her araştırma faaliyetinin kanunen izne tabi uzmanlık faaliyeti olduğu varsayılmaz.
Şirketin raporu kurum içinde farklı amaçlarla kullanması da araştırılmalıdır. Yalnız belirli müşteri grubunu inceleyen raporun bütün ülke pazarını kesin olarak gösterdiği kabul edilerek geniş karar alınması, sözleşmede bulunmayan bir borcu firmaya eklemez. Uyuşmazlık, gerçek veri taahhüdü korunarak ve kullanım kapsamı doğru belirlenerek çözülmelidir.
Araştırma uyuşmazlığında süreler ve görevli mahkeme
Eser ayıbından doğan taleplerde TBK m. 478 uygulanır. Taşınmaz yapı dışındaki eserlerde süre teslimden başlayarak iki yıldır; yüklenicinin ağır kusuru varsa ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıllık süre öngörülür. Ağır kusurun varlığı, yalnız müşterinin araştırmadan memnun olmamasından çıkarılamaz.
Vekâlet ilişkisindeki alacaklarda TBK m. 147/5 ve talebin niteliğine göre uygulanacak diğer hükümler ayrıca incelenir. Ayıp bildirimi süresi ile dava zamanaşımı aynı şey değildir. Firmanın yeni rapor hazırlama sözü verdiği görüşmelerin kanuni süreleri kendiliğinden durdurduğu kabul edilerek beklenmemelidir.
Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hizmet uyuşmazlığı TTK m. 4–5 kapsamında ticari dava niteliğindeyse görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. TTK m. 5/A’da sayılan para alacağı ve tazminat talepleri bakımından dava öncesi arabuluculuk şartı gözetilir. Şirketin ticari amaçla aldığı araştırma, sırf sağlayıcıya ücret ödendiği için tüketici işlemi haline gelmez.
Başvurunun konusu; geçersiz görüşmelerin tespiti, teslimin düzeltilmesi, seçilen ayıp hakkı ve bunlardan ayrı gerçek zarar kalemleri olarak açıklanır. Veri üzerindeki teknik itiraz ile para hesabı birlikte kurulmalıdır. Bu düzen, bütün raporu soyut biçimde “sahte” ilan etmek yerine, hangi borcun hangi kayıtla ihlal edildiğini ve hangi sonucun istendiğini denetlenebilir hale getirir.
Sık sorulan sorular
Anket sonucunun satışla uyuşmaması firmanın veri uydurduğunu gösterir mi?
Hayır. Beklenen satışın gerçekleşmemesi tek başına gerçek dışı görüşme kanıtı değildir. Taahhüt edilen katılımcı, yöntem ve veri üretimi ile fiilî çalışma karşılaştırılır. TBK m. 112 kapsamında ihlal, zarar ve bağlantı gösterilmelidir; ayrıca üstlenilmemiş ticari başarı sonucu firmaya yüklenemez.
Aynı kişinin iki kaydı bulunması her araştırmada kusur mudur?
Araştırmanın tasarımı belirleyicidir. Aynı katılımcıların farklı dönemlerde izlenmesi kararlaştırılmışsa tekrar bu işin parçasıdır. Ayrı kişilerin bir defa sayılacağı çalışmada aynı görüşmenin çoğaltılması ise farklıdır. Kayıtların hangi dönem ve görüşmeye ait olduğu incelenmeden yalnız satır benzerliğiyle bütün araştırma geçersiz sayılmaz.
Test cevapları gerçek katılımcı sayısına eklenebilir mi?
Gerçek katılımcıyla yapılmış tamamlanmış görüşme taahhüdünde test kayıtları bu sayıyı karşılamaz. Test verisinin nihai veri setine girip girmediği ve rapor hesaplarını etkileyip etkilemediği belirlenir. Sözleşme başka bir veri üretimini açıkça öngörmüyorsa teknik deneme, gerçek saha çalışmasının yerine sunulamaz.
Raporu yönetime sunduktan sonra gizli veri kusuruna itiraz edilebilir mi?
TBK m. 477'de kasten gizlenen ve usulüne uygun incelemeyle fark edilemeyen ayıplar bakımından sorumluluk istisnası korunur. Sonradan ortaya çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilmelidir. Raporun kullanılması, kabulün kapsamı ve yapılan inceleme birlikte değerlendirilir; sunum yapılması tek başına bütün gizli kusurları ortadan kaldırmaz.
Araştırma firması dış panel sağlayıcısını göstererek sorumluluktan çıkar mı?
Bu sonuç otomatik değildir. Firmanın üstlendiği borç ve yardımcı kullanımı TBK m. 116 ile ilgili sözleşme hükümlerine göre incelenir. Vekâlet ilişkisinde bağımsız alt vekil kullanımı varsa m. 506–507 ayrımı uygulanır. Alt sağlayıcının bulunması, sözleşmedeki araştırmayı gerçekten yerine getirme borcunu açıklamasız biçimde ortadan kaldırmaz.
Gerçek dışı satırları silip yüzdeleri yenilemek yeterli midir?
Sözleşmede gerçek görüşme sayısı ve katılımcı dağılımı taahhüt edilmişse yalnız satır silmek eksik saha çalışmasını tamamlamaz. Giderimin kapsamı, araştırma amacına ve aykırılığın etkisine göre belirlenir. TBK m. 475 uyarınca ücretsiz giderimin aşırı masraf şartı ve diğer seçimlik hakların koşulları ayrıca değerlendirilir.
Kontrol için bütün katılımcı telefonlarını talep edebilir miyim?
Sınırsız talep hakkı bulunmaz. 6698 sayılı Kanun m. 4–5 ve 8 uyarınca veri işleme ve aktarımın dayanağı, gerekliliği ve ölçülülüğü belirlenir. Kimlik bilgileri açılmadan veya sınırlı bilirkişi incelemesiyle doğrulanabilecek hususlarda daha geniş veri talebi ayrıca gerekçelendirilmelidir.
Firma ham verinin ticari sır olduğunu söyleyip mahkemeye vermeyebilir mi?
Ticari sır açıklaması tek başına bütün ibraz yükümlülüğünü kaldırmaz. HMK m. 219–221 çerçevesinde uyuşmazlıkla ilgili belge, dönem ve kayıt grubu belirlenerek mahkemece değerlendirme yapılır. Kişisel veri ve sır sınırları gözetilir; diğer müşterilere ait ilgisiz araştırmaların sınırsız biçimde istenmesiyle somut proje kaydı ayrılır.
Araştırmaya dayanarak yaptığım tüm yatırım giderini isteyebilir miyim?
Her yatırım gideri otomatik zarar değildir. Hatalı verinin hangi karara yol açtığı, giderin gerekli bağlantısı, diğer karar sebepleri ve elde kalan ekonomik değer gösterilir. TBK m. 112, 114/2, 50 ve 52 uygulanır; satış cirosu doğrudan net zarar veya kayıp kâr sayılmaz.
Araştırma firmasının ağır kusurunda iki yıllık süre her durumda uygulanır mı?
Eser ayıbı söz konusuysa TBK m. 478, ağır kusurda eserin niteliğinden bağımsız yirmi yıllık süre düzenler. Ağır kusur somut olgularla değerlendirilir. Bunun dışında sözleşmenin niteliği ve talep sebebi belirlenmelidir; her araştırma uyuşmazlığına otomatik olarak aynı zamanaşımı veya aynı kabul kuralı uygulanmaz.
Başvuru ve dosya hazırlığı
Pazar araştırması dosyasında teklif ve yöntem belgesi, ilk veri teslimi, dışlanan kayıt listesi, rapor sürümleri ve rapora dayanan şirket kararı birlikte değerlendirilir. Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetimi; İstanbul ve Mersin ofisleri kapsamında teknik veri incelemesiyle ücret ve zarar taleplerinin hukuki kapsamı eşleştirilir. Başvuru için iletişim ve randevu sayfası kullanılabilir.
Resmî kaynaklar ve mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 19–25, 50, 52, 112, 114–116, 147/5, 470–478, 502, 506–507
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 3–5, 8, 12, 28
- KVKK: Araştırma şirketlerinin rastgele numara çevirme ve telefon mülakatı işlemleri hakkında kamuoyu duyurusu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 199, 219–221, 266, 400–401
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 4, 5, 5/A, 21/2
Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.
İlgili hukuk rehberleri
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
