Pazar Yerinde Denetim Yetkisi Kimdedir? Belediye Denetim Yetkisi Devredilebilir mi? | Yönetmelik m.24 (2026)

Pazar yeri denetiminin hukuki dayanağı nedir?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik m.24, pazar yerindeki özel denetim yetkisini açık biçimde düzenler. Belediyeler, yalnız kendi yetki alanlarıyla sınırlı olmak üzere 5957 sayılı Kanun, Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik ve Ticaret Bakanlığının düzenlemeleri çerçevesinde gerekli denetim ve uygulamaları yapmakla görevli ve yetkilidir.

Bu hüküm m.22’de belediyeye verilen genel işletme ve denetim görevini somutlaştırır. Pazarın temizliği, tahsis, kimlik kartı, fiyat etiketi, tartı, künye, çalışma saatleri ve satış yeri kuralları belediye denetiminin temel konuları arasındadır.

Hangi belediye denetim yapabilir?

Denetim yetkisi belediyenin kendi yetki alanıyla sınırlıdır. İlçe belediyesi sınırındaki pazarın hangi belediyenin görevinde olduğu, büyükşehir sistemi ve yerel mevzuat çerçevesinde belirlenir. Bir belediyenin kendi sınırı dışındaki pazarda m.24’e dayanarak denetim yapması mümkün değildir.

Yetki alanı uyuşmazlığında pazarın kuruluş kararı, işletme sorumluluğu ve ilgili yerel yönetim mevzuatı birlikte incelenmelidir. İdari yaptırımda yetki kamu düzenine ilişkin önemli bir unsurdur.

Denetimi belediyedeki herkes yapabilir mi?

Hayır. m.24/3 denetim yetkisinin “yetkili belediye personeli” tarafından kullanılacağını belirtir. Personelin görevlendirmesi, unvanı ve yetki kapsamı belediye organizasyonu ve mevzuata göre belirlenmelidir.

Denetim yapan kişi kimliğini ve görevlendirmesini gerektiğinde gösterebilmelidir. Özellikle idari para cezası tutanağı düzenlenirken m.23’teki “denetim yapmakla görevli yetkili personel” şartı ayrıca önem taşır.

Denetim yetkisi başka bir kuruma veya kişiye devredilebilir mi?

Hayır. m.24/3 çok açık bir hüküm kullanır: denetim yetkisi münhasıran yetkili belediye personelince kullanılır ve hiçbir şekilde devredilemez. Belediye pazarın bazı işletme hizmetlerini iştirake veya yükleniciye gördürse bile kamu gücüne dayalı denetim yetkisini özel kişiye devredemez.

Özel şirket personeli saha düzenini gözlemleyebilir, belediyeye bildirim yapabilir veya sözleşme kapsamındaki teknik hizmetleri yerine getirebilir; ancak mevzuat ihlalini kamu gücüyle tespit edip idari yaptırım sürecini başlatan resmi denetim yetkisi belediye personelinde kalır.

Özel güvenlik görevlisi pazar denetimi yapabilir mi?

Yönetmelik m.22/2, pazar yerinin, faaliyet gösterenlerin ve tüketicilerin güvenliğini sağlamak ve belediye zabıtasına yardımcı olmak üzere 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında özel güvenlik hizmeti sağlanabileceğini düzenler. Bu görev güvenlik hizmetidir; m.24’teki idari denetim yetkisinin devri değildir.

Özel güvenlik olay tespit edebilir, güvenlik tedbiri alabilir ve zabıtaya bildirim yapabilir. Fakat EK-4 idari para cezası tutanağını belediye denetim personeli sıfatıyla düzenleyemez.

Meslek kuruluşu pazarcıyı denetleyebilir mi?

Meslek kuruluşlarının 5362 sayılı Kanundan ve kendi iç düzeninden doğan görevleri vardır. Ayrıca belediyeyle protokol çerçevesinde belirli hizmetler yürütebilirler. Ancak Pazar Yerleri Yönetmeliği m.24 kapsamındaki belediye denetim yetkisi meslek kuruluşuna devredilemez.

Meslek kuruluşu temsilcisi kura gibi bazı süreçlerde gözlemci olabilir veya üyeleri hakkında kendi mevzuatı kapsamında işlem yapabilir. Bu roller, belediyenin pazar mevzuatı denetimiyle karıştırılmamalıdır.

Belediye iştiraki pazar yerini işletiyorsa denetim yetkisi kimdedir?

Pazar yerleri belediyeler veya sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları iştiraklerce işletilebilir. İşletme görevinin iştirakte olması, m.24 denetiminin de iştirake geçtiği anlamına gelmez. Kamu gücüne dayalı denetim yetkisi belediyenin yetkili personelinde kalır.

İştirak personeli işletme içi temizlik, teknik bakım, giriş kontrolü ve hizmet organizasyonu yapabilir; mevzuata aykırılık gördüğünde belediyeye raporlayabilir. Resmi denetim ve idari yaptırım süreci yetkili belediye organlarınca yürütülür.

Kolluk kuvvetleri hangi durumda yardım eder?

m.24/2 uyarınca denetim yapmakla görevli yetkili belediye personelinin talebi üzerine kolluk kuvvetlerince gerekli yardım sağlanır. Bu yardım, denetim sırasında direnme, güvenlik riski veya kamu düzeni sorunu bulunması halinde önem kazanır.

Kolluk yardımı denetimin belediyeden kolluğa devredildiği anlamına gelmez. Belediye personeli mevzuat tespitini yapar; kolluk güvenliğin ve işlemin fiilen yürütülmesinin sağlanmasına yardımcı olur.

Ticaret Bakanlığının pazar yerlerindeki yetkisi devam eder mi?

Evet. m.24/4, Bakanlık ile diğer idarelerin ilgili mevzuattan kaynaklanan görev ve yetkilerinin saklı olduğunu açıkça belirtir. 5957 sayılı Kanunun uygulanması, HKS, ticaret düzeni ve Bakanlığın gözetim görevleri belediye denetimi nedeniyle ortadan kalkmaz.

Bakanlık kendi denetim ve incelemesi sonucunda belediyeye veya gerçek/tüzel kişilere talimat verebilir. m.24/5 bu talimatlara uyma yükümlülüğü getirir.

Tarım, ölçü ve tüketici idarelerinin yetkileri saklı mıdır?

Evet. Gıda güvenilirliği bakımından Tarım ve Orman Bakanlığının, ölçü-tartı mevzuatı bakımından ilgili metroloji idaresinin, tüketicinin korunması bakımından Ticaret Bakanlığının ve özel güvenlik/yangın gibi alanlarda diğer yetkili kurumların görevleri kendi mevzuatlarına göre devam eder.

Aynı pazar yerinde farklı idarelerin farklı hukuki konuyu denetlemesi yetki çatışması oluşturmaz. Önemli olan her kurumun kendi kanuni görev sınırı içinde işlem yapmasıdır.

Bakanlığın denetim sonrası talimatına uyulması zorunlu mudur?

Evet. m.24/5’e göre belediyeler ile gerçek veya tüzel kişiler, denetim sonucunda Bakanlıkça verilecek talimatlara uymak zorundadır. Talimatın konusu 5957 sayılı Kanun ve ilgili düzenlemelerin uygulanmasıyla bağlantılı olmalıdır.

Belediye, Bakanlık tespitini dosyaya almalı, yapılması gereken düzeltmeyi sorumlu birime yönlendirmeli ve sonucunu izlemelidir. Tahsis sahibi veya işletmeci de kendisine yöneltilen hukuka uygun talimatı yerine getirmelidir.

Belediye denetimde hangi belgeleri isteyebilir?

Denetimin konusuna göre tahsis belgesi, kimlik kartı, çalışan izin kaydı, HKS/künye, üretici kaydı, vergi ve meslek odası bilgisi, tartı muayene belgesi, fiyat etiketi ve satışa sunulan malın kaynağına ilişkin belgeler incelenebilir.

İstenen belge denetimin amacıyla ilgili olmalı ve kişisel veri bakımından ölçülü davranılmalıdır. Denetim yetkisi sınırsız veri toplama yetkisi değildir.

İdari para cezası tutanağını kim düzenler?

m.23 uyarınca idari para cezası tutanağını denetim yapmakla görevli yetkili personel her eylem için ayrı düzenler. m.24/3’teki devredilemez yetki bu tutanak bakımından da geçerlidir.

Özel işletmeci veya meslek kuruluşunun hazırladığı olay raporu, belediye tutanağı yerine geçmez. Yetkili personel kendi tespitini yapmalı ve EK-4 usulüne uymalıdır.

Denetimde fotoğraf veya kamera kaydı kullanılabilir mi?

Fiilin ispatı bakımından satış yeri, etiket, ürün, geçiş yolu veya tartı gibi nesnel durumların fotoğraflanması tutanağı destekleyebilir. Ancak görüntüleme kişisel veri içeriyorsa 6698 sayılı Kanundaki amaçla sınırlılık ve veri güvenliği ilkeleri gözetilmelidir.

Pazarın m.6 kapsamında güvenlik kamerası bulunması da olay incelemesine yardımcı olabilir. Kamera kaydına erişim yetkisi ve saklama süresi, kayıt amacına ve KVKK kurallarına göre yönetilmelidir.

Denetim personeli satış yerini keyfî olarak kapatabilir mi?

Hayır. Denetim personeli tespit ve mevzuatın verdiği uygulama işlemlerini yapar; faaliyetten men, idari para cezası veya tahsis iptali gibi sonuçlar ilgili maddelerin öngördüğü yetkili organ ve usulle tesis edilir. Örneğin m.26 kapsamındaki faaliyetten men ve m.27 kapsamındaki tahsis iptali belediye encümeni kararına bağlanmıştır.

Acil can güvenliği durumlarında başka mevzuattan doğan derhal tedbir yetkileri ayrı olabilir. Olağan pazar yaptırım sistemiyle acil güvenlik tedbirleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Yetkisiz kişi tarafından yapılan denetimin sonucu nedir?

İdari işlemin yetki unsuru hukuka uygunluğun temel şartıdır. Yetkisi olmayan kişinin düzenlediği resmi ceza tutanağına dayanılarak yaptırım uygulanması, işlemin hukuka aykırılığı iddiasına yol açabilir.

İlgili kişi denetim görevlisinin kimliğini, tutanak imzasını ve görevlendirme bilgisini kontrol edebilir. İtirazda yetki sorunu açıkça ortaya konulmalı ve varsa resmi belgeler istenmelidir.

Pazarcı denetimi engelleyebilir mi?

Hayır. Tahsis sahibi ve çalışanlar yetkili personelin mevzuata uygun denetimine engel olmamalı, istenen ilgili belgeleri sunmalı ve pazar düzenine uymalıdır. Direnme veya kamu görevinin engellenmesi fiilin niteliğine göre başka hukuki sonuçlar da doğurabilir.

Denetim sırasında hukuka aykırılık iddiası varsa işlem fiziksel olarak engellenmek yerine tutanakta çekince belirtilmesi, yazılı başvuru ve yargısal yollar kullanılması güvenli yöntemdir.

Belediyeler için denetim yetkisi kontrol listesi

Denetim yapacak personeli yazılı olarak yetkilendirin ve görev alanını açık belirleyin. Özel güvenlik, iştirak veya meslek kuruluşu personeline kamu gücüne dayalı denetim yetkisi devretmeyin. Kolluk yardımına ihtiyaç varsa resmi talepte bulunun.

Her tespiti doğru mevzuat hükmüyle ilişkilendirin. Para cezası gerektiren eylemde m.23 tutanağını yetkili personelle düzenleyin. Bakanlık talimatlarını kayıt altına alın ve süresinde uygulayın. Diğer kamu kurumlarının özel yetkileriyle koordinasyon sağlayın.

Tahsis sahipleri için denetim anı kontrol listesi

Görevlinin belediye yetkilisi olduğunu doğrulayın. Tahsis, kimlik, HKS/künye, çalışan izni ve tartı belgelerini erişilebilir tutun. Tespit edilen eylemle ilgili kendi açıklamanız ve delilleriniz varsa tutanak aşamasında veya hemen sonrasında yazılı sunun.

Yetkisiz kişi sizden resmi para cezası veya tahsis yaptırımı talep ederse yazılı dayanak isteyin. Nihai belediye kararlarını tebliğ tarihleriyle saklayın ve kanuni başvuru sürelerini takip edin.

İlgili içerikler

• Pazar Yeri İdari Para Cezası Tutanağı
• Belediyenin Nisan Ayı Kayıt Kontrolü
• Pazar Yeri Tahsis İptali

Resmî kaynaklar

• Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun

Sık Sorulan Sorular