Pazar Yeri Tahsisi Hangi Hallerde İptal Edilir? 7 Gün Tahliye ve 1 Yıl Yasak | Yönetmelik m.27

Pazar yeri tahsis iptali nedir?

Pazar yerindeki satış yeri tahsisi, kişiye sınırsız veya koşulsuz bir kullanım hakkı vermez. Tahsis sahibi, Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelikte düzenlenen mesleki şartları taşımaya devam etmek ve satış yerini mevzuata uygun biçimde kullanmak zorundadır.

Yönetmelik m.27 belirli ağır veya tekrarlanan ihlaller için tahsisin sona erdirilmesini öngörür. Bu yaptırım idari para cezasından farklıdır. Aynı fiil hem idari para cezası hem de Yönetmelikte aranan tekrar sayısına ulaşılmışsa tahsis iptali sonucunu doğurabilir.

İptal, belediye encümeni kararıyla tesis edilir. Kararın somut fiile, tarih ve tekrar sayısına dayanması; ilgili tutanak ve kayıtlarla desteklenmesi gerekir. Tahsis sahibinin hangi bent nedeniyle hakkının sona erdirildiğini anlayabilmesi hukuki güvenlik bakımından önemlidir.

Tahsis iptaline kim karar verir?

Yönetmelik m.27’ye göre tahsis iptaline belediye encümeni karar verir. Zabıta görevlisinin denetim tutanağı veya pazar amirinin tespiti tek başına tahsisi sona erdirmez; bu belgeler encümen kararına dayanak olabilir.

Encümen, iptal sebebinin oluşup oluşmadığını somut kayıtlar üzerinden değerlendirmelidir. Özellikle “bir takvim yılında üç/beş kez” gibi tekrar şartı bulunan bentlerde her ihlalin ayrı tarihli ve hukuken geçerli tespitle ortaya konulması gerekir.

İptal kararı tahsis sahibine tebliğ edilir. Tahliye ve sonraki başvuru yasağı süreleri bu kararın ve tebligatın tarihine göre önem kazanır.

Tahsis ücretinin ödenmemesi ne zaman iptal sebebidir?

Yönetmelik m.27/1-a’ya göre tahsis ücretini belediyenin yazılı uyarısına rağmen ödemeyen kişinin tahsisi iptal edilir. Burada yalnız vadesinde ödeme yapılmamış olması değil, yazılı uyarıya rağmen borcun devam etmesi aranır.

Belediyenin uyarısında borcun dönemi, tutarı ve ödeme talebi açık olmalıdır. Tahsis sahibinin ödeme yaptığını ileri sürmesi hâlinde makbuz, banka dekontu ve belediye tahsilat kayıtları karşılaştırılır.

Yanlış kişi veya yanlış döneme ait borcun tahsis sahibine yüklenmesi hâlinde iptal kararı tartışmalı hâle gelebilir. Bu nedenle yazılı uyarı alındığında borca itiraz varsa ödeme süresi içinde belediyeye belgeli başvuru yapılması önemlidir.

HKS’ye bildirilmemiş mal satmak kaç kez olursa tahsis iptal edilir?

Yönetmelik m.27/1-b’ye göre sisteme bildirilmemiş malları bir takvim yılı içinde beş defa satış yerinde satan kişinin tahsisi iptal edilir. “Sistem” burada Hal Kayıt Sistemini ifade eder.

Beş tekrar şartı, her satışın usulüne uygun tespit edilmesini gerektirir. Aynı denetimde tek ürün partisindeki birden fazla kasa nedeniyle otomatik olarak beş ayrı ihlal sayılması yerine her fiilin hukuki niteliği değerlendirilmelidir.

Ürün üzerinde künye olmaması ile hiç HKS bildirimi yapılmamış olması bağlantılı fakat ayrı teknik tespitler olabilir. İptal kararında hangi HKS kaydının eksik olduğu ve hangi tarihte satış yapıldığı somutlaştırılmalıdır.

Satış yerini kullanmamak hangi durumda iptal sebebidir?

Yönetmelik m.27/1-c, hukuken geçerli mazeret bulunmaksızın satış yerini üst üste üç kez veya bir takvim yılında sekiz kez kullanmayan kişinin tahsisinin iptalini öngörür.

Bu bentte iki alternatif eşik vardır. Üç ardışık pazar günü mazeretsiz yokluk tek başına yeterli olabilir; ardışık olmasa bile aynı takvim yılında sekiz mazeretsiz kullanım eksikliği de iptal sebebidir.

Hastalık, zorlayıcı olay veya başka hukuken geçerli mazeret varsa belge sunulmalıdır. Belediye, mazereti değerlendirmeden salt yoklama listesinden hareketle iptal kararı vermemelidir.

Üreticinin mevsim nedeniyle satış yapamaması iptal sayılır mı?

Yönetmelik m.27/5 üreticiler için özel istisna getirir. Satış yeri tahsis edilen üretici, üretim sezonu veya mevsimsel şartlar nedeniyle satış yerini kullanamıyorsa m.27/1-c’deki kullanmama hükmü uygulanmaz.

Bu istisna üretici pazarının doğasına uygundur. Belirli ürünün hasat dönemi dışında üreticinin her hafta satış yapması beklenemez. Ancak kişinin gerçekten üretici olması ve kullanım eksikliğinin üretim sezonuyla bağlantısının ortaya konulması gerekir.

Üretici, mevsim dışı dönemde satış yerini başka kişiye kullandırarak boş kalmama şartını aşmaya çalışmamalıdır; yetkisiz kullandırma ayrıca iptal sebebidir.

Rekabeti engelleyen anlaşmalar tahsisi sona erdirir mi?

Evet. Yönetmelik m.27/1-ç, serbest rekabeti engellemek amacıyla pazarcıların kendi aralarında veya üreticilerle ticari anlaşma yapmasını, uyumlu eylemde bulunmasını veya hâkim durumunu kötüye kullanmasını iptal sebebi sayar.

Örneğin satıcıların fiyatı ortaklaşa belirlemesi, belirli üreticiden mal alınmaması konusunda anlaşması veya rakibin pazara girişini engellemek için koordineli davranması bu bent kapsamında değerlendirilebilir.

İptal yaptırımı uygulanırken eylemin gerçekten rekabeti engelleme amacı veya sonucu taşıdığı somut delille belirlenmelidir. Sırf satıcıların aynı fiyatı uygulaması tek başına anlaşmanın varlığını otomatik ispatlamaz.

Stoklama ve fiyatı yapay biçimde etkilemek tahsis iptali sebebi midir?

Yönetmelik m.27/1-d; piyasada darlık oluşturmak, fiyatların yükselmesine sebebiyet vermek veya fiyatların düşmesine engel olmak amacıyla malları belirli ellerde toplamak, satıştan kaçınmak, stoklamak, yok etmek, bu amaçla propaganda yapmak veya benzeri davranışlarda bulunmayı tahsis iptal sebebi sayar.

Buradaki hedef sıradan stok yönetimi değildir. Satıcının ticari faaliyeti gereği kısa süreli stok bulundurması ile piyasayı yapay olarak etkilemek amacıyla arzı kısıtlaması farklıdır. İptal için mevzuatta tanımlanan amaç ve davranış bağlantısının kurulması gerekir.

HKS kayıtları, depo hareketleri, satış miktarları ve fiyat değişimleri bu değerlendirmede delil olabilir.

Gıda güvenilirliği veya ölçü-tartı ihlali kaç kez olursa tahsis iptal edilir?

Yönetmelik m.27/1-e, belirli ağır satış ihlallerinin bir takvim yılında üç kez gerçekleştirilmesini iptal sebebi yapar. Bunlar gıda güvenilirliğine, kalite ve standarda, teknik ve hijyenik şartlara aykırı satış; aynı kap/ambalaja farklı kalitede veya etikette yazandan az mal koyma; ölçü ve tartı aletini hileli kullanma; hileli karışık veya standart dışı mal satmadır.

Her tespitin hangi fiile dayandığı ve kesinleşme/itiraz durumu dosyada izlenmelidir. Üç ayrı geçerli ihlal bulunmadan tekrar şartının oluştuğu kabul edilmemelidir.

Ölçü aleti arızası ile kasten hileli kullanım aynı değildir. Somut olayda teknik tespit ve denetim tutanağı önem taşır.

Üretici alacağını süresinde ödememek tahsisi iptal ettirir mi?

Evet. Yönetmelik m.27/1-f’ye göre bir takvim yılı içinde üretici alacağını süresi içinde üç kez ödemeyen kişinin tahsisi iptal edilir.

5957 sistemi üreticinin mal bedeline zamanında ulaşmasını özel olarak korur. Komisyoncu ve diğer meslek mensupları bakımından ödeme yükümlülükleri ayrı maddelerde düzenlenmiş olsa da pazar yerindeki kullanım hakkı da tekrarlanan ödeme ihlalinden etkilenebilir.

İhlalin tespitinde satış belgesi, ödeme vadesi, banka dekontu ve taraf hesapları incelenmelidir. Hangi üreticiye hangi satış için geç ödeme yapıldığı ayrı ayrı belirlenmelidir.

Üreticinin başkasının malını satması ne zaman iptal sebebidir?

5957 m.7/4 üreticinin pazar yerinde esas olarak kendi ürettiği malları satmasını öngörür. Yönetmelik m.27/1-g ise kendi ürettiği malların dışında veya belediyece belirlenen miktarın üzerinde bir takvim yılında üç kez satış yapan üreticinin tahsisini iptal ettirir.

Üretici satış yeri, pazarcılık faaliyeti yürütmek için dolaylı kanal olarak kullanılamaz. Kişinin başka üreticilerden veya halden sürekli mal alıp kendi üretimi gibi satması üreticiye ayrılan yerlerin amacını bozar.

Denetimde HKS kayıtları, üretici kayıt sistemi, ürün deseni, üretim miktarı ve satış miktarı karşılaştırılabilir.

Satış yerini başkasına kullandırmak tahsis iptali sebebi midir?

Evet. Yönetmelik m.27/1-ğ, satış yerini m.16 hükümleri dışında devreden veya herhangi bir şekilde başkasına kullandıran kişinin tahsisinin iptalini öngörür.

Satış yerinin fiilen başka kişi tarafından işletilmesi, tahsis sahibinin yalnız isim üzerinde kalması veya tahsis hakkının bedel karşılığı el değiştirmesi bu yasak kapsamında değerlendirilebilir. Belediye onayı gereken hallerde salt taraflar arasında sözleşme yapılması yeterli değildir.

2024 mevzuat değişiklikleri devir ve eski sınırlı ayni hak/kira rejimi bakımından önemlidir. Bu nedenle eski tarihli sözleşmeler ile yeni tahsislerin hukuki durumu aynı kabul edilmemelidir.

Aynı pazarda ikiden fazla satış yeri kullanmak mümkün mü?

Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik, aynı pazar yerinde bir kişiye doğrudan veya dolaylı olarak en fazla iki satış yeri verilmesini öngörür. M.27/1-h, bu sınırın aşıldığının anlaşılması hâlinde tahsis iptali yaptırımını düzenler.

“Dolaylı” kullanım özellikle aile bireyi, şirket veya başka kişi adına görünmesine rağmen gerçekte aynı kişinin yönettiği satış yerlerinin değerlendirilmesinde önemlidir. Amaç, satış yerlerinin tek elde yoğunlaşmasını engellemektir.

İptal kararında hangi satış yerlerinin aynı kişi tarafından doğrudan veya dolaylı kullanıldığı somut biçimde gösterilmelidir.

M.12’deki şartların kaybedilmesi tahsisi iptal ettirir mi?

Evet. Yönetmelik m.27/1-ı, tahsis sahibinin m.12’de aranılan şartları hiç taşımadığının sonradan anlaşılması veya bu şartları sonradan kaybetmesi hâlinde tahsis iptalini öngörür.

Pazarcı bakımından meslek odası kaydı ve vergi mükellefiyeti; üretici bakımından üretici statüsü ve ilgili Tarım ve Orman Bakanlığı kayıt sistemi önemlidir. Faaliyet tamamen sona ermişse veya kişi artık üretici değilse tahsis hakkının dayanağı ortadan kalkabilir.

Geçici teknik kayıt hatası ile gerçek statü kaybı birbirinden ayrılmalıdır. Belediye iptal öncesinde güncel resmî kayıtları doğrulamalıdır.

İptal kararından sonra satış yeri kaç günde boşaltılır?

Yönetmelik m.27/2’ye göre tahsis sahibi, iptal kararının kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde satış yerini tahliye etmek zorundadır.

Yedi günlük sürenin sonunda yer boşaltılmazsa belediye zabıtası tahliyeyi gerçekleştirir. Tahsis sahibinin mal ve ekipmanını bu süre içinde alması, zorla tahliye ve muhafaza sorunlarını önler.

Karara karşı hukuki başvuru yapılmış olması, ayrıca yürütmenin durdurulması veya ilgili tedbir kararı bulunmadıkça her durumda tahliye yükümlülüğünü otomatik olarak askıya aldığı varsayımıyla hareket edilmemelidir.

Tahsis iptalinden sonra ne kadar süre yeni yer alınamaz?

Yönetmelik m.27/3’e göre tahsisi iptal edilen kişiye, belediye encümeni kararını takip eden bir yıl içinde ilgili belediye sınırı ve mücavir alanlarındaki pazar yerlerinde doğrudan veya dolaylı olarak yeniden tahsis yapılamaz.

Bu yasak yalnız aynı pazar yerini değil aynı belediye sınırındaki diğer pazar yerlerini de kapsar. Başka kişi adına başvuru yaparak fiilen satış yerini kullanmak “dolaylı tahsis” yasağı bakımından değerlendirilir.

Bir yıllık süre dolduktan sonra kişi yeniden başvurabilir; ancak başvuru tarihinde m.12’deki diğer şartları da taşıması gerekir.

Tahsis iptal kararına karşı hangi yola başvurulur?

Tahsis iptali belediye encümeni tarafından tesis edilen bireysel bir işlemdir. İşlemin hukuki niteliğine göre idari yargıda iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi gündeme gelebilir. Dava açma süresi, tebliğ tarihi ve uygulanacak özel/genel usul kuralları somut karar üzerinden hesaplanmalıdır.

5957 m.10, pazar yerlerinin yönetim ve işleyişinden kaynaklanan bazı uyuşmazlıkları Hal Hakem Heyetinin görev alanına dahil eder; ancak bir belediye encümeni tahsis iptal kararının doğrudan iptali yönündeki yargısal talep ile özel hukuk/hesap uyuşmazlığı aynı şey değildir. Görevli merci işlemin niteliğine göre belirlenmelidir.

İdari para cezaları da Hal Hakem Heyetinin görev alanı dışındadır. Tahsis iptaliyle birlikte para cezası uygulanmışsa her işlem için ayrı başvuru yolu değerlendirilmelidir.

İptal dosyasında hangi belgeler önemlidir?

Belediye encümeni kararı, tebliğ belgesi, zabıta/denetim tutanakları, HKS kayıtları, tahsis ücretine ilişkin ödeme ve uyarı belgeleri, pazar yoklama çizelgeleri, üretici kayıtları ve varsa fotoğraf/video kayıtları temel delillerdir.

Tekrar şartına dayanan bir iptalde her ihlalin tarih ve numarası ayrı liste hâline getirilmelidir. Örneğin “beş kez HKS’siz satış” iddiasında beş bağımsız tespit; “üç kez kullanmama” iddiasında ardışık günler ve mazeret durumu açıkça gösterilmelidir.

Tahsis sahibi mazeret, ödeme veya kayıt düzeltmesine dayanıyorsa bunları ispatlayan resmî belgeleri saklamalıdır. Sözlü açıklama tek başına denetim kaydını çürütmekte yetersiz kalabilir.

İlgili içerikler

• Pazar Yeri Satış Yeri Tahsisi: Şartlar ve Kura
• Pazar Yeri Nasıl Kurulur? 5957 m.7
• Hal Hakem Heyeti Başvuru Sınırı 2026
• İdare ve ticaret hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Güncel Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• HKS – Pazar Yerleri Sıkça Sorulan Sorular

Sık Sorulan Sorular