Pilot Lisansı Soruşturma Sırasında Geçici Olarak Geri Alınabilir mi? | 2920 m.98 (2026)

2920 sayılı Kanun m.98 neyi düzenler?

2920 sayılı Kanunun 97. maddesi yeterlik şartlarının kalıcı veya geçici kaybında lisansın iptalini veya geri alınmasını düzenler. m.98 ise farklı bir duruma, uçuş emniyeti veya güvenliği ihlali iddiası nedeniyle yürüyen inceleme ve soruşturma sırasında alınabilecek geçici tedbire ilişkindir.

Bu hükmün amacı, soruşturma sonuçlanana kadar ortaya çıkabilecek güncel uçuş emniyeti riskini yönetmektir. Bir pilot veya diğer lisanslı havacılık personeli hakkında ciddi bir emniyet ihlali iddiası bulunuyorsa, yetkili makam kesin karar çıkana kadar belgenin kullanımını geçici olarak durdurabilir.

m.98’deki tedbir, m.97’deki kalıcı yeterlik kaybı nedeniyle iptal ile aynı değildir. Burada nihai yeterlik değerlendirmesi veya ihlalin kesinleşmesi beklenmeden koruyucu nitelikte geçici bir işlem söz konusudur.

İdari makamın bu yetkisi keyfi değildir. Uçuş emniyeti ile kişinin mesleki hakları arasında ölçülü denge kurulmalı; karar somut risk ve gerekçeye dayanmalıdır.

Geçici geri alma hangi hukuki niteliktedir?

Geçici geri alma, lisansın veya yeterlik belgesinin belirli süre kullanılmasını engelleyen idari tedbirdir. Belge kesin olarak iptal edilmez; soruşturma veya ilgili değerlendirme sonucuna göre iade, devam eden kısıtlama veya başka idari işlem gündeme gelebilir.

Bu tedbirin temel amacı ceza vermek değil, olası risk devam ederken uçuş faaliyetini durdurmaktır. Bu nedenle disiplin cezası, ceza mahkûmiyeti ve geçici lisans geri alma birbirinden ayrılmalıdır.

Tedbir kararı verilmişse pilotun lisans belgesini fiziksel olarak elinde bulundurması uçuş yetkisini sürdürdüğü anlamına gelmez. Otorite sistemindeki statü belirleyicidir.

İşletici tedbir kararını öğrendiği anda crew scheduling sistemini güncellemeli, personeli lisans ayrıcalığı gerektiren görevden çekmelidir.

Geçici geri alma pilotun suçlu olduğu anlamına gelir mi?

Hayır. Soruşturma aşamasında alınan geçici tedbir, isnadın kesinleştiği veya kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez. Ceza yargılamasında masumiyet karinesi ve ilgili usul güvenceleri devam eder.

İdari makamın emniyet tedbiri için aradığı risk eşiği ile ceza mahkûmiyeti için gereken ispat standardı aynı değildir. Havacılık otoritesi yakın emniyet riskini önlemek amacıyla geçici önlem alabilir; ceza mahkemesi ise suçun kanuni unsurlarını ve delilleri kendi usulüne göre değerlendirir.

Bu nedenle karar metninde “ihlalin kesinleştiği” gibi sonuçlar yerine tedbirin geçici niteliği ve dayandığı somut risk açık biçimde gösterilmelidir.

İşveren de soruşturma varlığını otomatik suçluluk kabulüyle değerlendirmemelidir. İş hukuku ve şirket içi tedbirler ayrı hukuki çerçevede ele alınır.

Yetkili makam hangi emniyet risklerini dikkate alabilir?

İsnadın doğrudan uçuş emniyetiyle bağlantısı önemlidir. Bilinçli uçuş kuralları ihlali, ciddi operasyon prosedürü ihlali, yetkisiz uçuş, sahte kayıt veya emniyeti doğrudan etkileyen davranışlar somut olayda risk değerlendirmesine konu olabilir.

Teknik veya operasyonel olayın meydana gelmiş olması tek başına pilotun kusurunu göstermez. Kaza veya ciddi olaylarda insan faktörü, teknik arıza, ATC, hava koşulları ve organizasyonel nedenler birlikte incelenir.

Risk değerlendirmesinde olayın ağırlığı, tekrar ihtimali, kişinin mevcut görevine devam etmesinin yaratacağı risk ve geçici tedbirin gerekliliği dikkate alınmalıdır.

Daha hafif bir kısıtlama emniyet riskini yeterince gideriyorsa tam lisans geri alma yerine mevzuatın izin verdiği daha ölçülü tedbirler değerlendirilebilir.

Geçici geri alma süresiz devam edebilir mi?

Geçici tedbir niteliği gereği belirli inceleme veya soruşturma süreciyle bağlantılıdır. Tedbirin gerekliliği ortadan kalktığında devam ettirilmesi ayrıca hukuki sorun yaratabilir.

Yetkili makam soruşturmayı makul sürede yürütmeli, deliller toplandıkça tedbirin devam gereğini yeniden değerlendirmelidir. Belirsiz ve süresiz meslekten uzaklaştırma geçici tedbirin amacını aşabilir.

Kanun veya ikincil mevzuatta belirli süre, gözden geçirme veya karar prosedürü öngörülmüşse buna uyulmalıdır. Somut kararın hukuki dayanağı ve tebliğ metni incelenmelidir.

Pilotun soruşturma süresini uzatan davranışları veya ek teknik inceleme ihtiyacı da sürecin uzunluğunu etkileyebilir; ancak her durumda idari işlem ölçülü ve gerekçeli olmalıdır.

İşletici geçici geri alma kararında ne yapmalıdır?

İşletici, lisansı geçici olarak geri alınan veya kullanım hakkı askıya alınan personeli ilgili uçuş görevinde kullanmamalıdır. Roster ve crew qualification sistemi derhal güncellenmelidir.

Pilotun şirket içi eğitim, simülatör veya yer görevi yapıp yapamayacağı tedbirin kapsamına ve şirket prosedürlerine göre ayrıca değerlendirilir. Lisans ayrıcalığı gerektirmeyen görevler otomatik olarak yasaklanmış olmayabilir.

Şirket, olay kayıtlarını ve emniyet verilerini muhafaza etmeli; otoritenin istediği bilgi ve belgeleri usulüne uygun sunmalıdır. Delil üzerinde değişiklik veya kayıt silme ciddi sonuç doğurabilir.

İşletici kendi SMS incelemesini yürütürken adil kültür ve olay raporlama ilkelerini gözetmeli; idari soruşturma ve ceza soruşturmasının sınırlarını karıştırmamalıdır.

m.98 ile ceza soruşturması arasındaki ilişki nedir?

Bir olay aynı anda havacılık idaresinin incelemesine, şirket içi emniyet soruşturmasına ve ceza soruşturmasına konu olabilir. Bu süreçlerin amaçları ve ispat standartları farklıdır.

Ceza Muhakemesi Kanunundaki koruma tedbirleri ve adli makamların yetkileri m.98’den bağımsız olarak uygulanabilir. Kanun bu genel ceza muhakemesi mekanizmalarını ortadan kaldırmaz.

İdari makam ceza mahkemesinin kararını beklemek zorunda olmaksızın uçuş emniyetini koruyucu geçici tedbir alabilir; ancak nihai yaptırım bakımından somut dosyanın durumu ve ilgili mevzuat ayrıca değerlendirilir.

Ceza soruşturmasının takipsizlik veya beraatle sonuçlanması, idari emniyet incelemesinin otomatik sonucunu her zaman belirlemez; fakat idari işlemin maddi temeli bakımından önemli delildir.

Türk Silahlı Kuvvetleri veya kamu havacılığından ayrılan personel bakımından özel sınırlamalar var mı?

2920 m.98’in kanun metninde, belirli kamu kurumlarında havacılık personeli olarak görev yapanların ayrılmalarından sonra sivil havacılıkta çalışmalarına ilişkin özel hizmet yükümlülüğü veya süre sınırlamalarına dair hükümler bulunabilir. Bu düzenlemeler kişinin statüsü, ayrılma şekli ve özel mevzuatıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Bu alanda kanun ve personel mevzuatı zaman içinde değişebildiği için, eski bir hizmet sözleşmesine veya yalnız 2920 sayılı Kanun metnine dayanarak otomatik sonuç çıkarılmamalıdır.

Özellikle askeri pilotların sivil havayoluna geçişinde lisans conversion, hizmet yükümlülüğü, tazminat veya kurum izni gibi konular birbirinden ayrıdır.

Somut personel bakımından ayrılış tarihi ve yürürlükteki özel mevzuat kontrol edilmeden genel hüküm kurulması doğru değildir.

Geçici geri alma kararına itiraz edilebilir mi?

Karar idari işlem niteliğinde olduğundan, tebliğ edilen işlemin gerekçesi ve dayanağı incelenerek idari başvuru ve idari yargı yolları değerlendirilebilir.

Geçici tedbirin mesleki faaliyeti doğrudan durdurması nedeniyle yürütmenin durdurulması talebi somut şartlarda gündeme gelebilir. Ancak mahkeme, telafisi güç zarar ile idari işlemin açık hukuka aykırılığı koşullarını kendi usul kuralları içinde değerlendirir.

Dava açılması lisansın kendiliğinden kullanılabilir hale gelmesini sağlamaz. İşlem yürürlükte olduğu sürece pilot uçuş görevine dönmemelidir.

Başvuruda soruşturma dosyasındaki teknik deliller, uçuş kayıtları, eğitim ve geçmiş emniyet performansı önem taşır. Yalnız mesleki gelir kaybına dayanmak yeterli olmayabilir.

Geçici olarak geri alınan lisans ne zaman iade edilir?

Soruşturma sonunda tedbir sebebinin ortadan kalkması, ihlal iddiasının doğrulanmaması veya gerekli düzeltici şartların tamamlanması halinde belgenin iadesi gündeme gelebilir.

İade otomatik varsayılmamalıdır. Yetkili makamın resmi kararı ve lisans sistemindeki statünün güncellenmesi beklenmelidir.

İnceleme, kişinin ayrıca eğitim veya kontrol ihtiyacı bulunduğunu ortaya koymuşsa belge iadesinden önce bu şartların tamamlanması istenebilir.

İşletici ancak resmi statü ve gerekli tüm diğer yeterlikler—rating, medical, recency—geçerli olduğunda yeniden uçuş görevi vermelidir.

Soruşturma sırasında hangi kayıtlar korunmalıdır?

Uçuş veri kaydedicisi, kokpit ses kaydı, ATC haberleşmeleri, uçuş planı ve teknik loglar olayın niteliğine göre önemli olabilir. Kayıtların korunması ilgili kaza/olay araştırma ve soruşturma kurallarına göre yapılır.

Crew training records, lisans ve rating bilgileri, duty-time kayıtları ve şirket operasyon talimatları da personelin yetkili ve dinlenmiş olup olmadığını gösterir.

Teknik arıza söz konusuysa bakım kayıtları, MEL işlemleri, deferred defects ve bakım personeli sertifikaları incelenir. Olayı yalnız pilot davranışıyla açıklamak doğru olmayabilir.

Şirket içi yazışmalar ve safety reports da soruşturma kapsamına girebilir. Belgeler mevzuata uygun saklanmalı ve yetkisiz şekilde değiştirilmemelidir.

2920 m.98 için 16 maddelik kontrol listesi

• İsnat uçuş emniyeti/güvenliğiyle doğrudan bağlantılı mı?
• Geçici tedbir kararı yazılı mı?
• Kararın hukuki dayanağı açık mı?
• Somut risk gerekçelendirilmiş mi?
• Tedbir ile isnat arasında ölçülülük var mı?
• Personel roster’dan çıkarıldı mı?
• Otorite lisans kaydı güncellendi mi?
• Ceza soruşturması ayrıca var mı?
• CMK tedbirleri ayrı değerlendirildi mi?
• Uçuş ve ATC kayıtları korundu mu?
• Teknik arıza ihtimali incelendi mi?
• Şirket SMS incelemesi yapıldı mı?
• İdari başvuru süresi hesaplandı mı?
• Yürütmenin durdurulması şartları değerlendirildi mi?
• İade için ek eğitim/test gerekiyor mu?
• Resmi iade olmadan uçuşa dönüş engelleniyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Pilot lisansının iptali ve geri alınması – m.97 · Yabancı pilot lisansı – m.96 · Pilot lisansı ve yeterlik – m.95

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.98
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
• SHGM – Pilot Lisanslandırma

Sık Sorulan Sorular