Rehinli Taşınırı Satın Alan İyiniyetli Üçüncü Kişi Korunur mu? | 6750 m.7/3 (2026)

6750 m.7/3 İyiniyetli Üçüncü Kişi İçin Ne Diyor?

6750 sayılı Kanun m.7/3 açık bir koruma hükmü içerir: bir taşınırın rehinli olduğunu bilmeyen veya bilmesi gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişinin iyiniyeti korunur. Bu hüküm, rehinli taşınırların ticari dolaşımını tamamen kilitlemeden alacaklı ile üçüncü kişi arasında denge kurmayı amaçlar.

Korumanın iki unsuru vardır. Üçüncü kişi rehin hakkını fiilen bilmiyor olmalıdır. Bunun yanında somut olayın şartları içinde rehni bilmesi gerektiği de söylenememelidir. Dolayısıyla yalnız “ben bilmiyordum” beyanı yeterli değildir; objektif özen ölçütü de uygulanır.

6750 sayılı Kanunun güncel metni ve uygulama yönetmelikleri Ticaret Bakanlığının Taşınır Rehni mevzuat sayfasında birlikte yayımlanmaktadır. m.7/3 değerlendirmesi özellikle m.8’deki sicil aleniyeti ve m.9’daki üçüncü kişilere karşı hüküm hükümleriyle birlikte yapılmalıdır.

İyiniyet Kavramı Taşınır Rehninde Ne Anlama Gelir?

İyiniyet, kişinin hukuki sonucu engelleyen bir durumu bilmemesi ve gerekli özeni gösterse dahi bilmesinin beklenmemesidir. Taşınır rehninde üçüncü kişi, satın aldığı malın 6750 kapsamında rehinli olduğunu bilmiyorsa ilk şart gerçekleşir. Ancak ticari şartlar, tarafların ilişkisi, malın niteliği ve erişilebilir kayıtlar nedeniyle rehni bilmesi bekleniyorsa koruma uygulanmayabilir.

İyiniyet sübjektif bir beyanla sınırlı değildir. Üçüncü kişinin davranışı objektif olarak değerlendirilir. Çok yüksek değerli bir makinenin piyasa değerinin çok altında, olağandışı ödeme koşullarıyla ve rehin verenin mali sıkıntısı açıkça bilinirken satın alınması, araştırma yükümlülüğünü artırabilir.

Buna karşılık perakende veya olağan stok satışlarında her alıcıdan aynı düzeyde kapsamlı hukuki inceleme beklemek mümkün olmayabilir. Kanunun amacı ticari dolaşımı korumaktır; bu nedenle özen standardı işlemin niteliğine göre belirlenir.

“Rehinli Olduğunu Bilmesi Gerekmeyen” İfadesi Nasıl Uygulanır?

Bilmesi gerekmeyen kişi, somut şartlarda makul araştırmayı yapmasına rağmen rehin hakkını öğrenmesi beklenemeyen kişidir. Değerlendirmede satın alınan malın türü, bedeli, tarafların tacir olup olmadığı, işlemin olağan ticari faaliyet içinde yapılıp yapılmadığı, TARES sorgusunun yapılabilirliği ve rehin verenin davranışları önem taşır.

Örneğin ikinci el sanayi makinesi satın alan profesyonel bir işletmenin, makinenin finansman geçmişini ve TARES kaydını kontrol etmesi beklenebilir. Buna karşılık seri şekilde el değiştiren düşük değerli ticari mallarda aynı araştırmanın kapsamı farklı olabilir.

Bu nedenle m.7/3 için katı bir “TARES’e bakmadıysa daima kötüniyetlidir” veya “bilmiyorsa daima korunur” kuralı kurulamaz. Kanun bilme ve bilmesi gerekme ölçütünü birlikte arar.

TARES Sicilinin Aleni Olması İyiniyeti Ortadan Kaldırır mı?

6750 m.8/2’ye göre Rehinli Taşınır Sicili alenidir. Bu özellik, üçüncü kişilerin rehin durumunu araştırabilmesini sağlar. Ancak sicilin aleniyeti ile m.7/3’teki iyiniyet koruması birlikte yorumlanmalıdır. Kanun koyucu sicil aleniyetine rağmen iyiniyetli üçüncü kişiyi ayrıca koruyan açık hüküm getirmiştir.

Bu nedenle sırf sicilin kamuya açık olması, her üçüncü kişinin otomatik olarak rehnin varlığını biliyor sayılması sonucunu doğurmaz. Bununla birlikte somut olayda TARES sorgusu yapmak makul ve beklenebilir bir davranışsa, sorgu yapılmaması “bilmesi gerekme” değerlendirmesinde üçüncü kişi aleyhine dikkate alınabilir.

TARES’in kuruluş amacı ve tescilin etkisi için TARES’te Taşınır Rehni Ne Zaman Kurulur? yazımıza bakabilirsiniz.

Tacir veya Profesyonel Alıcının Özen Yükümlülüğü Daha mı Yüksek?

Tacirler ticari faaliyetlerinde basiretli davranmakla yükümlüdür. Bu genel ticaret hukuku ilkesi, yüksek değerli taşınır satın alımında rehin kaydı araştırmasını önemli hale getirir. Özellikle ikinci el makine, üretim hattı, yüksek tutarlı stok veya işletme varlığı satın alan tacirin, satıcının mülkiyet ve takyidat durumunu kontrol etmesi beklenir.

Profesyonel alıcının TARES sorgulaması, fatura ve seri numarası kontrolü, satıcının mülkiyet belgesi, varsa özel sicil kaydı ve finansman belgeleri üzerinde inceleme yapması iyiniyet iddiasını güçlendirir. Buna karşılık açık risk işaretlerini görmezden gelmek iyiniyet korumasını zayıflatabilir.

Rehin konusu olabilecek makine ve ekipmanın kapsamı için Makine, Teçhizat ve Ekipman TARES’te Rehnedilebilir mi? içeriğimiz yararlı olacaktır.

Olağan Ticari Faaliyet İçinde Satılan Stoklarda İyiniyet Nasıl Değerlendirilir?

Stokların niteliği gereği sürekli satılması beklenir. Bir işletmenin satış için tuttuğu malların alıcıya geçmesi, üretim makinesinin tek seferlik devrinden farklıdır. Bu nedenle m.7/3 değerlendirmesinde malın işletmedeki ekonomik işlevi dikkate alınır.

Olağan piyasa bedeliyle, normal fatura ve ödeme düzeni içinde mal satın alan üçüncü kişinin konumu; sıra dışı indirimle, şirket yetkilisi dışındaki kişiden veya gizli teslim koşullarıyla mal alan üçüncü kişiden farklıdır. Rehinli stok bakımından Stoklar TARES’te Rehnedilebilir mi? yazımız temel rehni açıklar.

Alıcının iyiniyeti korunursa rehin alacaklısı mal üzerinde ayni hakkını ileri sürme imkanını kaybedebilir ve rehin verenle olan sözleşmesel veya tazminat ilişkisine yönelmek zorunda kalabilir. Bu nedenle stok finansmanında satış gelirlerinin izlenmesi ve sözleşmesel kontrol mekanizmaları önemlidir.

İyiniyet Nasıl İspatlanır?

İyiniyet uyuşmazlığında satın alma sözleşmesi, fatura, banka ödeme kaydı, TARES sorgu çıktısı, e-posta yazışmaları, satıcının beyanları, ekspertiz veya ikinci el makine raporu, teslim tutanağı ve ticari defter kayıtları kullanılabilir. İşlem öncesinde yapılan araştırmayı belgeleyen kayıtlar özellikle değerlidir.

Rehin alacaklısı ise üçüncü kişinin rehni bildiğini veya bilmesi gerektiğini gösteren deliller sunabilir. Alıcı ile rehin veren arasındaki ortaklık veya yakın ilişki, önceki finansman bilgisi, sicil sorgusunun yapıldığına dair kayıt, olağandışı düşük satış bedeli veya alıcının rehin alacaklısıyla önceki yazışmaları bu kapsamda incelenebilir.

İyiniyet çoğu kez tek bir belgeyle değil, işlemin bütün koşullarından çıkarılır. Bu nedenle tarafların ticari işlemi yazılı ve izlenebilir yürütmesi önemlidir.

İyiniyetli Üçüncü Kişi Korunursa Rehin Alacaklısı Ne Yapabilir?

m.7/3 korumasının uygulanması halinde rehin alacaklısının üçüncü kişiye karşı rehin hakkını ileri sürme imkanı sınırlanabilir. Ancak bu, rehin verenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Rehin verenin rehinli malı sözleşmeye veya Kanuna aykırı biçimde devretmesi, teminat değerini azaltması veya devri TARES’e tescil ettirmemesi 6750 m.12 ve m.16 kapsamında sonuç doğurabilir.

Rehin alacaklısı, sözleşmesel alacağını borçluya karşı takip etmeye devam eder. Temerrüt sonrası m.14’teki haklar, elde kalan diğer rehinli varlıklar ve genel takip yolları kullanılabilir. Eğer devir nedeniyle zarar doğmuşsa tazminat talebi de gündeme gelebilir.

Bu nedenle üçüncü kişi koruması, borçlunun rehin sözleşmesine aykırı tasarruflarını serbest hale getirmez; yalnız iyiniyetli dış kişiyi koruyan bir ayni hak sınırı oluşturur.

Rehinli Taşınır Satın Alırken Hangi Kontroller Yapılmalı?

Yüksek değerli taşınır alımında öncelikle satıcının mülkiyeti doğrulanmalı, TARES sorgusu yapılmalı, malın seri veya üretici numarası kontrol edilmeli, özel sicile tabi varlık olup olmadığı belirlenmeli ve satış bedeli banka yoluyla belgelenmelidir. Satıcıdan “rehinsiz ve takyidatsızdır” beyanı alınması tek başına sicil kontrolünün yerine geçmez.

Makine ve ticari ekipman satın alımında finansal kiralama şirketi, banka veya başka kredi kuruluşunun mülkiyet veya rehin hakkı bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Faturada başka kişi adına kayıtlı görünen malın devri, yetkisiz satıcı ve açıkça piyasa dışı bedel gibi risk işaretlerinde işlem durdurulup hukuki inceleme yapılmalıdır.

Rehinli taşınır satın alma sürecinde bu kontroller yalnız m.7/3 iyiniyet savunması için değil, mülkiyetin gerçekten kazanılması ve ileride el koyma veya takip riski yaşanmaması için gereklidir.

Alıcının işlem dosyasında TARES sorgu sonucu, satıcının imza yetkisi belgesi, mülkiyet veya fatura zinciri ve banka dekontunu birlikte saklaması önemlidir. Uyuşmazlık aylar veya yıllar sonra doğabileceği için işlem anındaki özenin sonradan ispatlanabilmesi gerekir. Özellikle kurumsal alıcılarda satın alma prosedürüne “taşınır rehin sorgusu” kontrolü eklenmesi bu açıdan somut bir risk yönetimi aracıdır.

Rehin veren açısından da şeffaflık önemlidir. Rehinli malın satışı planlanıyorsa rehin alacaklısının sözleşmesel hakları, TARES’te devir tescili ve borcun kapatılması veya yeni teminat verilmesi seçenekleri işlemden önce belirlenmelidir. Rehin bilgisinin gizlenerek satış yapılması, üçüncü kişinin iyiniyeti korunmuş olsa bile rehin verenin sorumluluğunu ağırlaştırabilir.

Sık Sorulan Sorular

Rehinli mal satın alan kişi her durumda korunur mu?

Hayır. Yalnız rehni bilmeyen ve bilmesi de gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişi korunur.

TARES aleni olduğu için herkes rehni biliyor sayılır mı?

Hayır. Kanun sicil aleniyetine rağmen iyiniyet korumasını ayrıca düzenlemiştir; ancak sorgu yapılabilirliği bilmesi gerekme değerlendirmesinde önemlidir.

Tacir alıcının TARES sorgusu yapması gerekir mi?

Özellikle yüksek değerli ticari taşınır alımında basiretli tacirden sicil ve mülkiyet araştırması beklenebilir.

Fatura almak iyiniyet için yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. Fatura, ödeme, sicil araştırması ve işlemin olağan koşulları birlikte değerlendirilir.

Piyasa değerinin çok altında alım iyiniyeti etkiler mi?

Evet. Olağandışı düşük bedel, alıcının daha ayrıntılı araştırma yapmasını gerektiren bir risk işareti olabilir.

Stok alan son tüketici de TARES sorgusu yapmak zorunda mı?

Her işlem için aynı araştırma standardı uygulanmaz. Malın niteliği, bedeli ve alıcının profesyonel olup olmaması önemlidir.

İyiniyetli alıcı korunursa borçlu sorumluluktan kurtulur mu?

Hayır. Rehin verenin sözleşmesel, tazminat ve 6750 m.12/m.16 kapsamındaki sorumlulukları devam edebilir.

Rehinli malın devri TARES’e kaydedilmeli mi?

Evet. Kanun rehinli taşınırın ve rehinli alacağın devrine ilişkin tescil yükümlülükleri öngörür.

Özel sicile tabi araçlarda TARES kuralı aynı mı?

Diğer kanun uyarınca özel sicile tescili zorunlu rehinlerde 6750 m.8/3 gereğince özel sicil hükümleri saklıdır.

Satın alma öncesi en güvenli kontrol nedir?

Satıcının mülkiyeti, TARES veya özel sicil kayıtları, seri numarası, ödeme belgesi ve sözleşme birlikte kontrol edilmelidir.