Satılmayan Bozulabilir Ürün Tedarikçiye İade Edilebilir mi? %5 İstisnası | 6585 Yönetmelik m.4 ve 12/C (2026)

Kısa ve net cevap

Kural olarak hayır. Perakende Ticarette Uygulanacak İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmeliğin 4/3-ç maddesine göre, üretim tarihinden itibaren 30 gün içinde bozulabilen tarım ve gıda ürünlerinin tesliminden veya mülkiyetinin devrinden sonra sırf satılamadığı gerekçesiyle tedarikçiye iade edilmesi haksız ticari uygulamadır. Ancak Yönetmelik m.12/C/1 kapsamındaki, 5362 sayılı Kanun m.62 ile 5174 sayılı Kanun m.12 çerçevesinde azami fiyatları tarifeyle belirlenen hızlı tüketim malları bu genel iade yasağından istisnadır. Bu mallarda büyük mağaza, zincir mağaza ve tedarikçilerce bir gün içinde teslim alınan miktarın en fazla %5’i satılamadığı gerekçesiyle iade edilebilir.

Satılamayan bozulabilir ürünü iade etmek neden haksız ticari uygulamadır?

Bozulabilir ürünlerde üretici veya tedarikçi, ürün teslim edildikten sonra perakendecinin satış performansını kontrol edemez. Perakendecinin ihtiyaçtan fazla sipariş vermesi, raf planlamasını yanlış yapması veya ürünün beklenen hızda satılmaması halinde “satılmadı” gerekçesiyle ürünü tedarikçiye geri vermek, satış riskini tek taraflı olarak tedarikçiye aktarır. Yönetmelik bu nedenle özel bir iade yasağı düzenlemiştir.

Yönetmelik m.4/3-ç, m.12/C’nin birinci fıkrasında belirtilen hızlı tüketim malları hariç olmak üzere, üretim tarihinden itibaren 30 gün içinde bozulabilen tarım ve gıda ürünlerinin tesliminden veya mülkiyetinin devrinden sonra satılamadığı gerekçesiyle iade edilmesini haksız ticari uygulama kabul eder.

Bu hüküm, 6585 m.6’daki genel haksız ticari uygulama yasağının yönetmelik düzeyindeki somutlaştırılmasıdır. 14 Aralık 2023 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle yürürlüğe giren kural 2026’da geçerlidir. İşletmeler iade süreçlerini yalnız ticari alışkanlığa göre değil bu açık yasak üzerinden düzenlemelidir.

Genel iade yasağı hangi ürünlerde uygulanır?

Kural, üretim tarihinden itibaren 30 gün içinde bozulabilen tarım ve gıda ürünlerini hedefler. Bu nedenle ürünün niteliği ve üretimden itibaren bozulabilirlik süresi belirleyicidir. Taze gıda, belirli süt ve süt ürünleri, taze hazırlanmış gıdalar ve benzeri kısa raf ömürlü ürünler somut özelliklerine göre bu grupta bulunabilir.

Ürünün ambalaj üzerinde uzun tarih taşıması, fiili ve mevzuata göre bozulabilirlik niteliğiyle çelişiyorsa yalnız etiket tarihi esas alınmamalıdır. Ürün sınıflandırması işletmenin ürün ana verisinde doğru tutulmalı; üretim tarihi, raf ömrü ve ilgili gıda mevzuatı kayıtları saklanmalıdır.

30 günden daha uzun sürede bozulabilen ürünler bakımından Yönetmelik m.4/3-ç’deki özel iade yasağı doğrudan uygulanmayabilir. Ancak iade hakkı yine sözleşme, Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve 6585’in genel haksız ticari uygulama hükmü çerçevesinde değerlendirilir.

Yönetmelik m.12/C’deki istisna hangi mallar içindir?

İstisna bütün hızlı tüketim mallarını kapsamaz. Yönetmelik m.12/C/1 çok özel bir mal grubu tanımlar: 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 62. maddesi ile 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 12. maddesi çerçevesinde azami fiyatları tarifeyle belirlenen hızlı tüketim malları.

Dolayısıyla “hızlı tüketim malıdır” demek tek başına %5 iade istisnasından yararlanmak için yeterli değildir. Ürünün m.12/C/1’deki tarifeli mal rejimine girmesi gerekir. İşletme, iade istisnasını uygulamadan önce ürünün ilgili meslek kuruluşu veya oda tarifesine tabi olup olmadığını güncel belgeyle kontrol etmelidir.

2026 tarihli Ticaret Bakanlığı yazışmalarında da bu ayrım açık biçimde vurgulanmaktadır: m.12/C kapsamındaki hızlı tüketim malları genel “satılamadığı gerekçesiyle iade” yasağından istisna tutulmuş; diğer 30 gün içinde bozulabilen tarım ve gıda ürünlerinin iadesi haksız ticari uygulama olarak değerlendirilmiştir.

%5 iade sınırı nasıl hesaplanır?

Yönetmelik m.12/C/2’ye göre büyük mağaza, zincir mağaza ve tedarikçilerce bir gün içinde teslim alınan birinci fıkra kapsamındaki malların en fazla yüzde beşi satılamadığı gerekçesiyle iade edilebilir. Hesap haftalık veya aylık toplam üzerinden değil, hükmün açık lafzına göre bir gün içinde teslim alınan miktar üzerinden yapılır.

Örneğin m.12/C/1 kapsamındaki tarifeli maldan bir zincir mağaza veya ilgili işletme bir günde 1.000 birim teslim almışsa satılamadığı gerekçesiyle iade edilebilecek azami miktar 50 birimdir. Ertesi gün 600 birim teslim alınmışsa o günün azami iadesi 30 birimdir. Bir gün kullanılmayan iade kotasının başka güne aktarılması hükümde düzenlenmemiştir.

İade oranı hesaplanırken ürün cinsi ve teslim kayıtlarının ayrıştırılması gerekir. Birden çok tarifeli malın tek faturada gelmesi halinde her mal için miktar ve teslim tarihi kayıt altına alınmalıdır. İşletmeler ERP sisteminde günlük teslim ile iade verilerini karşılaştırabilecek rapor oluşturmalıdır.

%5 “mutlaka iade edilebilir miktar” değil, azami sınırdır. Tarafların daha düşük bir iade oranı kararlaştırması veya hiç iade yapmaması mümkündür. %5’in aşılması ise Yönetmelikteki açık sınırla bağdaşmaz.

%5 istisnası hangi işletmeler bakımından düzenlenmiştir?

Yönetmelik m.12/C/2, büyük mağaza, zincir mağaza ve tedarikçilerce bir gün içinde teslim alınan mallardan söz eder. Bu kavramlar 6585 ve Yönetmelikte tanımlanan statülerdir. Büyük mağaza en az 400 m² satış alanına sahip işletmedir; zincir mağaza ise Kanundaki şube ve sahiplik kriterlerini karşılayan yapıdır.

Büyük mağaza statüsünün 400 m² hesabı için büyük mağaza rehberimiz; zincir mağaza için 5 ve 10 şube kuralı rehberimiz kullanılabilir.

İşletme statüsü yanlış belirlenirse iade kuralı da yanlış uygulanabilir. Bu nedenle %5 istisnası otomatik olarak bütün perakende satış noktalarına genişletilmemelidir.

Tarifeli hızlı tüketim mallarında üreticiye ödeme kuralı nedir?

m.12/C yalnız iadeyi değil ödeme tabanını da düzenler. Birinci fıkraya göre tarifeli hızlı tüketim mallarının temini karşılığında her fatura veya fatura yerine geçen belge için üreticiye birim miktar başına yapılacak ödeme; tedarikçiler ile büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme ve özel yetkili işletmeler bakımından tarifedeki azami fiyatın yüzde sekseninden az olamaz.

Büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme ve özel yetkili işletmeler ödemenin tedarikçiye yapılması halinde, üreticiye yapılacak ödeme tutarına ilave olarak tarife fiyatı ile üreticiye yapılacak ödeme arasındaki farkın en az yarısını da her fatura veya fatura yerine geçen belge için tedarikçiye öder.

Bu özel düzenleme, %5 iade hakkının hangi ürün grubuna özgü olduğunu anlamak açısından önemlidir. İade istisnası, genel bozulabilir ürün tedarikine değil, bu tarifeli hızlı tüketim malları sistemine bağlanmıştır.

Satılamayan ürünü iade etmek ile bozulma/zayi maliyetini yansıtmak aynı şey mi?

Hayır. Bunlar iki ayrı haksız ticari uygulama kuralıdır. 6585 m.6/2-f, karşı tarafın kusuru olmadıkça 30 gün içinde bozulabilen ürünlerin teslim veya mülkiyet devrinden sonraki bozulma/zayi maliyetinin tedarikçiye yansıtılmasını yasaklar. Yönetmelik m.4/3-ç ise, özel m.12/C istisnası dışında, aynı nitelikteki ürünlerin sırf satılmadığı gerekçesiyle iadesini haksız ticari uygulama kabul eder.

Bu nedenle perakendeci “ürünü iade etmiyorum, sadece fire bedelini kesiyorum” diyerek yasaktan kaçınamaz. Bozulma maliyetinin tedarikçiye aktarılması da ayrı bir yasaktır. Ayrıntılar teslim sonrası bozulma ve zayi maliyeti rehberimizde açıklanmıştır.

Aynı şekilde ürün daha teslim edilmeden son 30 günde siparişin iptal edilmesi de ayrı bir haksız ticari uygulamadır. Bunun için bozulabilir ürün sipariş iptali rehberimize bakılabilir.

İade hükümleri sözleşmede nasıl düzenlenmelidir?

Tarım ve gıda tedarik sözleşmesi ürünün bozulabilirlik niteliğini, teslim-kabul sürecini, ayıp halinde iade prosedürünü ve satılamama iadesi yapılabilecek özel ürün grubunu açıkça ayırmalıdır. “Satılmayan tüm ürünler tedarikçiye iade edilir” şeklinde genel hüküm, 30 gün içinde bozulan ürünlerde Yönetmelik m.4/3-ç ile çatışabilir.

m.12/C kapsamındaki tarifeli hızlı tüketim mallarında %5 sınırı sözleşmede açıkça korunmalıdır. ERP veya sipariş sistemi günlük teslim miktarını ve günlük satılamama iadesini otomatik karşılaştırmalıdır. İade nedeni “ayıp”, “kusur”, “satılamama”, “yanlış teslim” gibi ayrı kodlarla tutulmalıdır; çünkü hukuki dayanakları farklıdır.

Tedarikçinin kusurlu veya sözleşmeye aykırı ürün teslim etmesi halinde ayıp ve sözleşme hükümlerine göre iade farklı bir hukuki sebebe dayanabilir. “Satılamadığı” gerekçesiyle iade yasağı, kusurlu ürünün kabul edilmesi zorunluluğu anlamına gelmez.

Tarım-gıda tedarikinin yazılı veya elektronik sözleşme zorunluluğu için tarım-gıda tedarik sözleşmesi rehberimiz incelenebilir.

İade kontrol listesi

1. Ürünün 30 gün içinde bozulabilen tarım/gıda ürünü olup olmadığını belirleyin.
2. Ürünün m.12/C/1 kapsamındaki tarifeli hızlı tüketim malı olup olmadığını belgeleyin.
3. Tarifeli ürün değilse sırf satılamama nedeniyle teslim sonrası iade yapmayın.
4. m.12/C kapsamındaysa günlük teslim miktarını ayrı kaydedin.
5. Satılamama iadesini günlük teslimin %5’iyle sınırlayın.
6. %5 hesabını farklı günler arasında mahsuplaştırmayın.
7. Ayıp/kusur iadeleri ile satılamama iadelerini sistemde ayrı kodlayın.
8. Bozulma/fire maliyetini iade yerine tedarikçiye otomatik kesmeyin.
9. Sözleşmedeki sınırsız iade maddelerini güncel Yönetmeliğe göre düzeltin.
10. Teslim, iade ve tarife belgelerini denetim için saklayın.

Sonuç

30 gün içinde bozulabilen tarım ve gıda ürünleri teslim veya mülkiyet devrinden sonra sırf satılamadığı gerekçesiyle kural olarak tedarikçiye iade edilemez. Bunun özel istisnası Yönetmelik m.12/C/1 kapsamındaki azami fiyatı tarifeyle belirlenen hızlı tüketim mallarıdır. Bu mallarda büyük mağaza, zincir mağaza ve tedarikçilerce bir gün içinde teslim alınan miktarın en fazla %5’i satılamama nedeniyle iade edilebilir. İstisna bütün hızlı tüketim mallarına genişletilemez ve %5 günlük azami sınırdır.