SGK Yersiz Ödeme Borcu Nasıl Geri Alınır? 5510 m.96: 10 Yıl, 5 Yıl ve Faiz Kuralları 2026

SGK yersiz ödeme nedir?

Yersiz ödeme, Sosyal Güvenlik Kurumunun 5510 sayılı Kanun kapsamında işverene, sigortalıya, isteğe bağlı sigortalıya, gelir veya aylık alan kişiye, hak sahibine, genel sağlık sigortalısına veya bakmakla yükümlü olduğu kişiye hak edilenden fazla ya da hiç hak edilmediği halde yaptığı ödemedir. 5510 m.96 bu paraların hangi süre ve faiz esaslarıyla geri alınacağını düzenler.

Yersiz ödeme yalnız emekli maaşında görülmez. Malullük aylığı, ölüm aylığı, iş kazası geliri, geçici iş göremezlik ödeneği, hak sahibi ödemeleri, genel sağlık sigortası kapsamında yapılan bazı ödemeler ve Kanun kapsamındaki diğer parasal edimler m.96 sistemine girebilir.

Kanunun en önemli ayrımı, yersiz ödemenin kişinin kasıtlı veya kusurlu davranışından mı yoksa SGK’nın hatalı işleminden mi kaynaklandığıdır. Geri alınabilecek dönem, faizin başlangıcı ve faizsiz ödeme imkanı bu ayrıma göre tamamen değişir.

Kasıtlı veya kusurlu davranış varsa neden 10 yıl uygulanır?

5510 m.96/1-a uyarınca fazla veya yersiz ödeme ilgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa, SGK hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla 10 yıllık sürede yaptığı ödemeleri geri ister. Bu ödemelere kanuni faiz, her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanır.

Bu hüküm iki önemli sonuç doğurur. Birincisi, SGK tespit tarihinden geriye doğru sınırsız biçimde bütün geçmişi borçlandıramaz; m.96/a kapsamında en fazla 10 yıllık dönem dikkate alınır. İkincisi, faiz borcun tebliğinden değil, yersiz ödemenin yapıldığı tarihlerden itibaren yürür. Bu nedenle kasıt/kusur nitelendirmesi borcun toplam tutarını ciddi biçimde etkiler.

Kasıtlı veya kusurlu davranışın varlığı Kurum tarafından somutlaştırılmalıdır. Hak sahibinin bildirmesi gereken bir değişikliği bilerek gizlemesi, gerçeğe aykırı belge veya beyanla ödeme alması ya da kendisine yüklenen açık bildirim yükümlülüğünü kusuruyla yerine getirmemesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak her Kurum hatası otomatik olarak sigortalının kusuru sayılamaz.

Boşandığı eşle fiilen birlikte yaşama borcu

5510 m.56/2 uyarınca boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen hak sahibinin gelir veya aylığı kesilir ve yapılmış ödemeler m.96’ya göre geri alınır. Bu dosyalarda SGK genellikle hak sahibinin davranışını esas alarak m.96/a kapsamında borç tahakkuk ettirir. Fiilî birlikteliğin gerçekten kanıtlanıp kanıtlanmadığı ve hangi tarihte başladığı borç dönemini doğrudan etkiler. Konuyu 5510 m.56/2 ve 2026 AYM Kararı yazımızda ayrıntılı açıkladık.

Yersiz ödeme SGK’nın hatalı işleminden kaynaklanırsa 5 yıl mı uygulanır?

Evet. 5510 m.96/1-b uyarınca yersiz ödeme Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla 5 yıllık dönemde yapılan ödemeler geri alınır. Bu durumda Kanun, kasıt/kusur durumuna göre daha kısa bir geri alma dönemi öngörür.

Kurum hatasına örnek olarak sigortalının bütün bilgileri doğru ve zamanında bildirmesine rağmen SGK’nın mevzuatı yanlış uygulaması, sistem kayıtlarını hatalı değerlendirmesi veya Kurumun kendi idari işlemiyle hak edilenden fazla aylık bağlaması gösterilebilir. Burada belirleyici ölçüt, yersiz ödemenin ilgilinin kusurundan değil doğrudan Kurumun hatalı işleminden doğmuş olmasıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25 Şubat 2026 tarihli E.2025/23, K.2026/116 sayılı kararı güncel bir örnektir. Kararda, kamu hizmeti niteliğindeki aile hekimliği faaliyeti nedeniyle yaşlılık aylığının kesilmesi gerektiği kabul edilmiş; ancak somut olayda yersiz ödemenin davacının kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanmadığı sonucuna varılarak 5510 m.96/1-b, yani Kurum hatası rejiminin uygulanması gerektiği belirtilmiştir.

SGK hatasında 24 ay faizsiz ödeme kuralı nedir?

5510 m.96/1-b’nin 2026 itibarıyla yürürlükteki metnine göre Kurum hatasından kaynaklanan yersiz ödeme borcu, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 24 ay içinde ödenirse faiz uygulanmaz. Bu düzenleme önemlidir; eski kaynaklarda görülen “3 ay faizsiz” bilgisi güncel değildir.

24 aylık süre içinde borcun tamamı ödenirse, Kanunun açık hükmü gereği bu dönem için kanuni faiz hesaplanmaz. Borç 24 ay içinde kapatılmazsa kanuni faiz, 24 aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Bu faiz avantajı yalnız Kurum hatasından kaynaklanan m.96/b borcuna ilişkindir. İlgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğan m.96/a borcunda ödeme tarihlerinden itibaren kanuni faiz uygulanır; 24 aylık faizsiz dönem yoktur.

24 ay borcun tahsil edilemeyeceği anlamına gelir mi?

Hayır. 24 ay bir bekleme veya zamanaşımı süresi değildir; Kurum hatası nedeniyle doğan borcun faizsiz ödenebileceği dönemdir. SGK borcu tebliğ eder ve tahsil işlemlerini yürütür. Borçlu bu süre içinde ödeme yaparsa faiz avantajından yararlanır.

SGK yersiz ödeme borcu maaştan ne kadar kesilir?

5510 m.96’nın açık hükmüne göre yersiz ödemenin gelir veya aylıklardan kesilmesi halinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanuni faiziyle birlikte hesaplanan borç tutarı gelir veya aylıktan yüzde 25 oranında kesilerek tahsil edilir.

Bu nedenle SGK’nın devam eden emekli aylığının tamamını m.96 borcu nedeniyle tek seferde kesmesi Kanundaki genel yüzde 25 kesinti kuralıyla bağdaşmaz. Ancak başka hukuki mahsup veya haciz sebepleri varsa dosyada bunlar ayrıca değerlendirilir. m.96 kapsamındaki yersiz ödeme tahsilinin kendi oranı yüzde 25’tir.

Örneğin aylık 20.000 TL ise m.96 kapsamında aylıktan yapılacak kesinti kural olarak 5.000 TL’dir. Gerçek hesapta ek ödeme, borcun faizli toplamı ve Kurumun ödeme dönemi kayıtları dikkate alınır.

SGK yersiz ödeme borcunu nasıl mahsup eder?

Kanun, kişinin SGK’dan başka bir alacağı varsa yersiz ödeme borcunun bu alacaktan mahsup edilmesine imkan verir. Mahsup en eski borçtan başlayarak önce borç aslına yapılır; kanuni faiz kalan borç üzerinden uygulanır.

Aynı dosyadaki başka bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelerin de ilgilinin alacağından mahsup edilebilmesi mümkündür; ancak Kanun bunun için hak sahibinin muvafakatini arar. Bir kişinin alacağı, aynı dosyadaki diğer hak sahibinin borcuna rızası dışında otomatik mahsup edilemez.

Kişinin SGK’dan alacağı yoksa yersiz ödeme genel hükümlere göre tahsil edilir. Borcun tahsil yöntemi, ödeme emri ve takip işlemleri borcun hukuki niteliğine göre yürütülür.

“Ben bilmiyordum” demek kusuru ortadan kaldırır mı?

Her durumda değil. Kusurun varlığı, kişinin sosyal güvenlik mevzuatında kendisine yüklenen bildirim yükümlülüğünü bilmesi veya bilmesi gereken durumda olması, SGK’ya yanlış bilgi verip vermemesi ve yersiz ödemenin doğmasına somut katkısı üzerinden değerlendirilir.

Örneğin aylık bağlanmasını etkileyen evlilik, çalışma veya diğer bir statü değişikliğini SGK’ya bildirmesi gerektiği açıkça belirtilmiş bir hak sahibinin bu değişikliği uzun süre gizlemesi kusur kabul edilebilir. Buna karşılık kişi bütün belgeleri Kuruma vermiş, Kurum kendi kayıtlarıyla da durumu görmesine rağmen mevzuatı yanlış uygulayarak ödemeye devam etmişse Kurum hatası gündeme gelir.

2026 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı da bu ayrımın önemini göstermektedir. Aylığın kesilmesi gerektiği sonucuna varılması, yersiz ödemede otomatik olarak kişinin kusurlu sayılmasına yetmez; ödeme hatasının kaynağı ayrıca belirlenmelidir.

Hangi durumlarda SGK yersiz ödeme borcu çıkarabilir?

Yersiz ödeme borcu farklı sosyal güvenlik işlemlerinde ortaya çıkabilir. En sık görülen örnekler şunlardır:

• Ölüm aylığı hak sahipliği sona ermesine rağmen ödemenin sürmesi,
• Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşama nedeniyle m.56/2 uygulanması,
• Malullük aylığı veya sürekli iş göremezlik gelirinin kesilmesi gereken tarihten sonra ödeme yapılması,
• Çalışmaya başlama nedeniyle kesilmesi gereken malullük aylığının sürmesi,
• Kontrol muayenesi sonucunda sağlık şartının ortadan kalktığının tespiti,
• Hatalı hizmet veya kazanç kaydına dayanılarak fazla aylık hesaplanması,
• Hak sahibinin evlilik, öğrenim veya çalışma statüsündeki değişikliğin aylığa yanlış yansıtılması,
• SGK’nın kendi hesap veya uygulama hatasıyla fazla ödeme yapması.

Her örnekte m.96/a veya m.96/b ayrımı ayrı yapılır. Yersiz ödemenin varlığı ile kişinin kusurlu olup olmadığı aynı soru değildir.

SGK yersiz ödeme borcuna nasıl itiraz edilir?

Borç bildirimi alındığında ilk adım, borcun hangi işlemden kaynaklandığını ve SGK’nın m.96’nın hangi bendini uyguladığını öğrenmektir. Kurumdan borç hesap cetveli, yersiz ödemenin başlangıç-bitiş tarihleri, faiz hesabı ve dayanak denetim/tahsis kararı istenmelidir.

İtirazda dört ana kontrol yapılır: gerçekten yersiz ödeme var mı, borçlandırılan dönem doğru mu, hata kişinin kusurundan mı Kurum işleminden mi doğdu, faiz başlangıcı ve kesinti yöntemi doğru mu? Bu başlıklardan biri yanlışsa borcun tutarı tamamen veya kısmen değişebilir.

Özellikle Kurum hatası iddiasında sigortalının daha önce SGK’ya verdiği dilekçeler, bildirimler, işe giriş-çıkış kayıtları, nüfus bilgileri ve e-Devlet kayıtları delil olarak sunulmalıdır. “SGK zaten biliyordu” iddiasının dayandığı somut kayıt gösterilmelidir.

SGK yersiz ödeme borcuna karşı hangi mahkemede dava açılır?

5510 sayılı Kanunun uygulanmasından doğan ve idari yargının görevine bırakılmayan uyuşmazlıklarda iş mahkemeleri görevlidir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4 uyarınca dava açılmadan önce SGK’ya başvuru şartının bulunduğu uyuşmazlıklarda bu aşama tamamlanmalıdır.

Dava talebi, borcun tamamen iptali, m.96/a yerine m.96/b uygulanması, borç döneminin daraltılması, faizin düzeltilmesi veya kesinti işleminin Kanuna uygun hale getirilmesi şeklinde somutlaştırılabilir. Hangi talebin ileri sürüleceği SGK’nın borç tahakkuk gerekçesine bağlıdır.

Yargılamada Kurum dosyası, denetmen raporları, tahsis kayıtları, tebligatlar, kişinin yaptığı bildirimler ve ödeme dökümleri incelenir. Kusur ayrımı hukuki değerlendirmedir; yalnız SGK’nın borç ekranında “kusurlu” yazması mahkemeyi bağlamaz.

10 yıl ve 5 yıl zamanaşımı mı?

m.96’daki 10 yıl ve 5 yıl kuralları, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru hangi dönemde yapılan yersiz ödemelerin geri alınacağını sınırlayan özel geri alma süreleridir. Bunları genel zamanaşımı kavramıyla birebir eşitlemek doğru değildir. Kanun, yersiz ödemenin kaynağına göre Kurumun geriye dönük tahsil alanını belirler.

Borç tahakkuk ettikten sonraki takip ve tahsil sürecinde ayrıca genel zamanaşımı ve ilgili takip hükümleri gündeme gelebilir. Bu nedenle “5 yıl geçti, bütün SGK borcu otomatik silinir” veya “10 yıl dolmadan hiçbir itiraz yapılamaz” şeklindeki ifadeler yanlıştır.

Faiz hesabında dikkat edilmesi gerekenler

m.96/a kapsamında kanuni faiz her bir yersiz ödemenin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanır. Bu nedenle aylık ödeme dosyalarında tek bir faiz başlangıcı yerine dönem dönem ödeme tarihleri esas alınabilir. SGK hesap cetveli bu yönden kontrol edilmelidir.

m.96/b kapsamında ise borç tebliğden itibaren 24 ay içinde ödenirse faizsizdir. Süre geçerse faiz, 24 aylık sürenin sonundan itibaren yürür. Kurum hatası borcunda ilk ödeme tarihinden faiz başlatılması Kanunun bu açık hükmüyle bağdaşmaz.

Pratik kontrol listesi

1. SGK borç bildiriminde m.96/a mı m.96/b mi uygulandığını bulun.
2. Hatalı işlem tespit tarihini belirleyin.
3. Geri alınan ödeme döneminin 10 veya 5 yıllık sınırı aşıp aşmadığını kontrol edin.
4. Kusur iddiasının dayandığı somut bildirim yükümlülüğünü ve delili inceleyin.
5. Kurum hatasında 24 aylık faizsiz ödeme imkanını kontrol edin.
6. Gelir/aylıktan tahsilat varsa yüzde 25 kesinti oranını kontrol edin.
7. Mahsup işleminin en eski borçtan ve önce asıldan yapılıp yapılmadığını inceleyin.
8. İtiraz ve dava öncesinde SGK dosyasının tamamını yazılı olarak talep edin.

Kanuni dayanak ve güncel içtihat

Yersiz ödemelerin geri alınmasının temel dayanağı 5510 sayılı Kanun m.96’dır. Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Uygulama esaslarında SGK’nın 2017/25 sayılı Yersiz Ödemelerin Tahsili Genelgesi de önemlidir. Güncel kusur/Kurum hatası ayrımı bakımından Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.02.2026 tarihli E.2025/23, K.2026/116 sayılı kararı yol göstericidir.

Sık Sorulan Sorular