Taksimetre Muayenesi: Tarife Değişikliği, Bir Yıllık Süre ve Servis Uyuşmazlığı

Taksimetrenin periyodik muayenesi bir yıl geçerlidir; yalnız tarife yüklenmesi yeniden muayene zorunluluğu doğurmaz. Taksimetre Muayene Yönetmeliği m.9/1 uyarınca süre son metrolojik muayene belgesindeki gün, ay ve yıla göre izlenir. Yeni tarife yüklenmesi bu süreyi uzatmaz. İlk montaj, tamir ve farklı lastik ebadına geçiş ise kendi muayene kurallarına tabidir.

Taksi sahibinin temel görevi, ücret tarifesi ile cihazın ölçüm uygunluğunu ayrı takip etmektir. Tarife kararı, servis işlem belgesi, kelebek mühür ve muayene belgesi farklı işlev görür. Yanlış işlemin yanlış belgeyle açıklanması, gereksiz servis ücreti ödenmesine veya denetimde sürenin geçirilmiş görünmesine yol açar. Doğru inceleme cihaz ve araç kimliğini işlem tarihleriyle birleştirir.

Taksimetre muayenesinin kanuni temeli ve sorumlusu

3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu m.2, taksimetreleri kanunun kapsamına alır. Madde 9, ölçü aletlerinin ilk, periyodik, ani ve şikâyet muayenelerinin hukuki temelini oluşturur. Taksimetreye özgü işlem, süre ve belge düzeni ise Taksimetre Muayene Yönetmeliğinde gösterilmiştir. Araçta çalışan bir cihaz bulunması, bütün metrolojik yükümlülüklerin tamamlandığı anlamına gelmez.

Yönetmelik m.7/2, piyasaya arzdan sonraki muayenenin yaptırılmasını ve damgaların korunmasını kullanıcıya yükler. Yönetmelikte kullanıcı, taksimetrenin takıldığı taksinin mülkiyetine sahip gerçek veya tüzel kişidir. Aracı vardiyalı kullanan şoför ile bu tanımdaki kullanıcı aynı kişi olmak zorunda değildir. Araç sahibinin servis ve muayene takvimini izlemesi gerekir.

Trafikte cihazı bulundurma ve kullanma yükümlülüğü ayrıca KTK m.31 kapsamındaki taksimetre düzenlemesine tabidir. Buradaki konu, cihazın ölçüm uygunluğunu hangi işlemle ve hangi tarihte belgelemek gerektiğidir. Trafik yaptırımı ile 3516 kapsamındaki metrolojik denetim birbirine karıştırılmamalıdır.

Periyodik muayene bir yıldır; şubat sonuna bağlı değildir

Yönetmelik m.9/1, taksimetrenin periyodik muayene geçerlilik süresini bir yıl olarak belirler. Süre, son metrolojik muayene belgesindeki gün, ay ve yıl esas alınarak izlenir. Başka ölçü aletlerine ilişkin yıl esaslı şubat sonu başvuru takvimi taksimetreye otomatik uygulanmaz. Belgedeki tarih, araç sahibinin yıllık takip dosyasının merkezidir.

2026 yılı resmi muayene duyurusu da taksimetrelerde sürenin dolmasından önce yetkili serviste muayene ve damgalama yapılmasını ister. Muayene servisi bulunmayan illerde Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğüne başvurulur. Yetkisiz bir elektronik servisinde cihazın çalışmasının kontrol edilmesi kanuni muayene yerine geçmez.

Servisten tarih alınması ile muayenenin tamamlanması farklı işlemlerdir. Son gün yaklaşırken yalnız randevu kaydı bulunması, süresi bitmiş belgenin geçerliliğini kendiliğinden uzatmaz. Cihazın başka araçtaki önceki kaydı veya satış faturası da mevcut taksinin muayene belgesiyle eşleştirilmeden kullanılmamalıdır. Plaka, marka, model ve seri numarası birlikte kontrol edilir.

Yalnız tarife değişikliği yeni muayene gerektirmez

28 Mayıs 2022 tarihli düzenleme, tarife yükleme işlemi ile muayene arasındaki otomatik bağı kaldırmıştır. Güncel sistemde yalnız yetkili tarifenin cihaza yüklenmesi, sırf bu nedenle yeniden muayene zorunluluğu doğurmaz. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Metroloji ve Sanayi Ürünleri Güvenliği Genel Müdürlüğünün Taksimetre Muayene Rehberi bu ayrımı açıkça anlatır.

Buna karşılık tarife değişikliği, mevcut bir yıllık muayene süresini yeniden başlatmaz. Son muayene belgesi geçerliliğini hangi tarihte kaybedecekse takip o tarih üzerinden sürer. Yeni tarifenin yakın zamanda yüklenmiş olması eski muayene belgesine ilave bir yıl kazandırmaz. Tarife belgesi ile metrolojik muayene belgesi ayrı saklanmalıdır.

Serviste tarife yanında tamir veya ayar yapılmışsa işlem yalnız tarife yüklemesi sayılarak değerlendirilmez. İş emrinde yapılan müdahale açıkça yazılmalıdır. Tarife değerlerinin değiştirilmesi ile cihazın ölçüm veya bağlantı ayarının değiştirilmesi farklı işlemlerdir; muayene yükümlülüğü gerçek işlemin niteliğine göre belirlenir.

Tarife kararı, yükleme günü ve yürürlük günü

Yönetmelik m.7/14, yetkili kurum veya kuruluşun belirlediği güncel tarife değerlerinin kullanılmasını zorunlu tutar. Muayene belgesi geçerli olsa bile eski veya yetkisiz tarife kullanımı bu hükme uygun değildir. Muayenenin teknik kontrol işlevi ile tarifeyi belirleyen makamın ücret kararı birbirinden ayrılmalıdır.

Madde 7/A/2, tarife yüklemesini açılış ücreti, zaman tarifesi, mesafe tarifesi, birim zaman ve birim mesafeye ilişkin değerlerle sınırlar. Tarife güncellemesi adı altında başka teknik müdahale yapılamaz. İşletmeci, serviste hangi tarife kararının hangi cihaz için uygulandığını gösteren belgeyi almalıdır.

Tarifenin yayımlandığı gün, uygulanmaya başlayacağı gün ve servisin yükleme yaptığı gün aynı olmak zorunda değildir. Dosyada karar numarası ve geçerlilik tarihi tutulmalıdır. Önceden yüklenmiş yeni tarifenin henüz yürürlüğe girmeden ücret hesaplamasında kullanılması, önceden yüklemeye izin veren düzenlemenin kapsamına girmez.

Uzaktan ve önceden tarife yükleme koşulları

Yönetmelik m.7/A/2-a, uzaktan yüklemeye elverişli cihazlarda işlemin üretici tarafından yapılmasına izin verir. Yeni değerler tarife değişiklik tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde yüklenir. Uzaktan bağlantı kurulması, üretici dışındaki herhangi bir kişinin cihaz yazılımına müdahale yetkisi bulunduğu anlamına gelmez.

Önceden tarife yüklemeye uygun cihazlarda m.7/A/2-b uygulanır. İl müdürlüğünün uygun görmesiyle yetkili tamir ve ayar servisleri değişiklik tarihinden yirmi iş günü önce yüklemeye başlayabilir. Yeni tarife kendi geçerlilik tarihinde otomatik olarak devreye girer. Bu yöntemle işlem yapılamayan veya yaptırılmayan cihazlarda yükleme değişiklik tarihinden itibaren servisçe yapılır.

Bu üç yöntem aynı belgeyi üretmez. Serviste yapılan işlem için kelebek mühür ve işlem belgesi; üreticinin uzaktan yüklemesi için elektronik imzalı belge düzeni bulunur. Araç sahibi yalnız ücret makbuzunu alarak işlem dosyasını tamamlamış sayılmaz. Yapılan teknik işlemin ve uygulanacak tarifenin belgelenmesi gerekir.

Tarife ve tamir belgesinde bulunması gereken bilgiler

Madde 7/A/3 uyarınca tamir ve ayar servisi, işlem sonunda taksi plakası, taksimetre marka, model ve seri numarası, işlem tarihi, işlemin tanımı ve uyguladığı kelebek mührün seri numarasını içeren iki nüsha belge düzenler. Bir nüsha kullanıcıya verilir. Belgede yalnız genel bir servis açıklaması bulunması bu asgari bilgilerin yerini tutmaz.

Üreticinin uzaktan yüklemesinde m.7/A/4 uygulanır. Üretici, plaka, cihazın marka, model ve seri numarası, yüklenen tarife bilgisi ve yükleme tarihini içeren elektronik imzalı belgeyi kullanıcıya elektronik ortamda gönderir. Telefon ekranındaki kısa bildirim veya imzasız mesaj, düzenlemenin istediği elektronik imzalı belgeden farklıdır.

Kullanıcı bu belgeleri muayene servisine ve talep eden yetkililere sunmakla yükümlüdür. Plaka veya cihaz numarası hatalıysa düzeltilmiş belge istenmelidir. Başka taksi için düzenlenmiş belge, aynı marka cihaz kullanıldığı gerekçesiyle dosyaya konulamaz. Araç değişimi ve cihaz değişimi kayıtlarında önceki belgelerle yeni işlemin bağlantısı açıklanmalıdır.

İlk montaj ve tamir sonrasında on iş günü

Yönetmelik m.8/1-b, taksimetrenin araca ilk defa montajından sonra kullanıcı tarafından on iş günü içinde ilk muayenesinin yaptırılmasını öngörür. Aynı hüküm, muayene sonucunda damgası iptal edilen cihazın tip onayı değişikliğine yol açmayan tamir ve ayarından sonraki muayeneyi de düzenler. Muayene, m.9’daki esaslara göre yetkili muayene servisince yapılır.

Tamir ve ayar işlemi sonrasında uygulanacak muayene yükümlülüğü, Bakanlığın rehberinde de on iş günü olarak açıklanmıştır. İşlem tarihi servis belgesinden belirlenir. Eski metinlerde görülen üç veya beş günlük süreler, güncel on iş günlük düzenlemenin yerine kullanılmamalıdır. Takvim günü ile iş günü ayrımı da hesapta korunmalıdır.

Muayene için tanınan işlem süresi, arızalı veya damgası usulsüz cihazla sınırsız ticari kullanım hakkı vermez. Cihazın teknik uygunluğu ve diğer kullanım yasakları ayrıca geçerlidir. Kullanıcı servis işlemini, muayeneyi ve aracın faaliyette olduğu tarihleri birlikte belgelemelidir. Sonradan alınan muayene, geçmişteki uygunsuz kullanım tespitini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Farklı lastik ebadı takıldığında aynı gün işlem gerekir

Yönetmelik m.9/7, taksinin lastik ebadının değişmesini ayrıca düzenler. Periyodik muayene süresinin bitmesi beklenmez. Aynı gün içinde tamir ve ayar servisinde gerekli ayar yaptırılır; ardından yine aynı gün yetkili muayene servisinde muayene tamamlanır. Bu özel durum, ilk montajdaki on iş günlük süreyle karıştırılmamalıdır.

Kural, önceki muayenede kullanılan lastikten farklı ebada geçilmesine ilişkindir. Dosyada yeni lastiğin ölçüsü, montaj tarihi ve önceki metrolojik belgedeki araç bilgileri karşılaştırılır. Aynı ebatta yıpranmış lastiğin yenilenmesi ile farklı ebada geçilmesi aynı teknik olay olarak yazılmamalıdır. Değişikliğin niteliği fatura ve servis kaydında açık olmalıdır.

Lastik satış belgesi yalnız lastiğin alındığını gösterir; taksimetre ayarının ve muayenesinin yapıldığını göstermez. Bu nedenle lastik işlemi, ayar işlemi ve muayene ayrı kayıtlara bağlanmalıdır. Muayene henüz yeni yapılmış olsa bile farklı ebat değişikliğinin etkisi ayrıca denetlenir; önceki belgenin kalan süresi bu yükümlülüğü kaldırmaz.

Kelebek mühür ve elektronik tarife güvenliği

Madde 7/A/9, servisçe uygulanan kelebek mührü damga hükmünde kabul eder. Kullanıcı, mührü sonraki muayene veya tamir ve ayar işlemine kadar korumakla yükümlüdür. Mührün koparılması ya da tahribi halinde 3516 kapsamındaki idari işlem uygulanır. Servis belgesindeki mühür seri numarası ile cihazdaki numara aynı olmalıdır.

Uzaktan yüklenen tarifede güvenlik elektronik kayıtla sağlanır. Bakanlık rehberi, tarih ve saati de içeren elektronik kodun yetkisiz yazılım değişikliğiyle bozulmasının damgaya müdahale kapsamında değerlendirildiğini açıklar. Cihazdaki yazılımın güncellenmesi gerektiğinde yetkili işlem ve kayıt düzeni izlenmelidir; araç sahibinin kendi müdahalesi belge yerine geçmez.

Mühür kopması fark edildiğinde cihazın mevcut durumu ve fark edilme tarihi kayıt altına alınmalıdır. Servise teslim tutanağında cihazın seri numarası, mühür durumu ve inceleme talebi yazılmalıdır. Arızanın giderilmesi sırasında eski teknik kayıtların korunması önemlidir. Önceki durumun sonradan ispatı gerektiğinde delil tespiti usulü ayrıca değerlendirilebilir.

Muayenede hangi teknik ve belge kontrolleri yapılır?

Yönetmelik m.9/2 kapsamındaki ön incelemede tip onayı, etiketler, işaretlemeler, damgalar, cihaz ve araç belgelerinin uyumu kontrol edilir. Taksimetrenin müşteri tarafından görülebilir konumu ve göstergenin okunabilirliği de incelemenin parçasıdır. Muayene yalnız ekrana ücret yazılıp yazılmadığına bakılan kısa bir cihaz denemesi değildir.

Ön incelemede uygunsuzluk bulunursa m.7/11 uyarınca uygunsuzluk tutanağı düzenlenir. Servis, tutanağı ilgili il müdürlüğüne ve kullanıcıya mevzuattaki usulle iletir. Kullanıcı, hangi eksikliğin saptandığını yazılı tutanaktan öğrenmelidir. Sözlü olarak muayenenin yapılamayacağının söylenmesi, sonraki hukuki inceleme için aynı açıklığı sağlamaz.

Yönetmelik m.17/10, muayene servisinin zamana ve mesafeye göre çalışma kontrolünü, taksinin plakası da görülecek biçimde kamerayla kaydetmesini ve kaydı en az bir yıl saklamasını öngörür. Sonradan muayenenin gerçekten yapılmadığı veya yanlış araca belge düzenlendiği uyuşmazlığında bu kayıtlar önem taşır. Talep ve inceleme cihazla araç arasındaki bağlantıyı korumalıdır.

Tarife yükleme ücreti ile muayene ücreti ayrılmalıdır

Yönetmelik m.14, muayene ücretinin Bakanlıkça belirlenen yıllık düzenlemeye göre alınmasını öngörür. Muayene sonunda verilen belge, etiket ve damga için ayrıca ücret istenemez. Servisin faturasında yalnız toplam servis bedeli yazıyorsa hangi kalemin muayene, hangi kalemin tamir veya tarife yükleme olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.

Tarife yükleme ve tamir bedeli, kanuni metrolojik muayene bedeliyle aynı hizmet değildir. Bakanlık rehberi bu bedellerin belirlenme yöntemini ayrı açıklar. Yalnız tarife yüklenmiş bir işlemde, yapılmayan muayenenin ücreti tahsil edilmişse muayene belgesi ve hizmet kaydı istenir. Başka bir servis faaliyeti, muayene yapılmış gibi faturalandırılamaz.

Ücret uyuşmazlığında işlem emri, fiyat bildirimi, fatura, ödeme belgesi ve verilen teknik belgeler birlikte değerlendirilir. Belge veya damga adı altında mükerrer tahsilat iddiası ile hatalı tamir nedeniyle zarar talebi ayrı hukuki sorunlardır. Yapılmayan hizmetin bedeliyle gerçekten yapılan fakat kusurlu hizmetin sonuçları aynı talep altında belirsiz bırakılmamalıdır.

Muayene eksikliğine dayanan yaptırımın denetlenmesi

3516 m.14 ve m.15, damgası kopmuş, bozulmuş veya süresi geçmiş ölçü aletinin kullanımına ilişkin yasak ve yaptırımları düzenler. Madde 15/c kapsamındaki kullanımda para cezası yanında ölçü aletinin mülkiyetinin kamuya geçirilmesi sonucu da bulunur. Tutanakta hangi cihazın, hangi tarihte ve hangi durumda kullanıldığı gösterilmelidir.

Yalnız tarife değişikliği nedeniyle yeni muayene yapılmadığının ileri sürülmesi ile bir yıllık sürenin gerçekten geçirilmesi farklıdır. Savunmada son muayene belgesi ve tarife yükleme belgesi birlikte sunulur. Damga müdahalesi isnadında mühür seri numarası ve servis kayıtları; farklı lastik ebadı isnadında önceki ve yeni ölçüler karşılaştırılır.

İdari yaptırım tutanağının zorunlu içeriği bakımından 5326 m.25 uygulanır. Salt para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararına karşı m.27/1 kapsamında tebliğ veya tefhimden itibaren on beş günlük başvuru süresi gözetilir. Aynı işlemde farklı nitelikte başka karar varsa görevli yargı yeri ayrıca belirlenir.

Araç sahibinin saklayacağı kayıtların birlikte okunması

Her araç için son metrolojik muayene belgesi, ilk montaj kaydı, tamir ve ayar belgeleri, tarife yükleme belgeleri ve lastik ölçüsü kayıtları aynı dosyada tutulmalıdır. Bunlar tek bir uygunluk belgesinin tekrarları değildir. Her biri farklı bir işlemin tarihini ve kapsamını gösterir. Belge zinciri, hangi sürenin hangi olayla başladığını ortaya koyar.

Tamir servisi ile muayene servisinin görevleri farklı olduğu için birine ödeme yapılması diğer işlemin tamamlandığını kanıtlamaz. Araç sahibi servisten teslim aldığı belgeyi cihaz ve plaka üzerinden kontrol etmelidir. Vardiyalı kullanımda şoföre teslim edilen dosyada güncel belgeler bulunmalı; eski belge yanlışlıkla güncelmiş gibi sunulmamalıdır.

Bakanlık rehberindeki 2022 ve 2023 geçiş tarihleri bugün yeni süre kazandırmaz. Aynı şekilde o rehberdeki eski ücret tutarı güncel tarife olarak kullanılamaz. Güncel işlemde esas olan yürürlükteki yönetmelik hükümleri, son belgenin tarihi ve işlemin gerçekten tarife yükleme, tamir, montaj veya lastik ebadı değişimi olup olmadığıdır.

Araç dosyasının devri

Araç işletmecisi değiştiğinde kalibrasyon ve tarife belgeleri de ilgili cihazla birlikte teslim edilmelidir. Başka taksiye ait belgenin aynı ticari dosyada bulunması, denetlenen taksimetrenin durumunu kanıtlamaz.

Taksimetre muayenesi ve tarife işlemi soruları

Taksimetre muayenesi kaç yılda bir yapılır?

Yönetmelik m.9/1 uyarınca periyodik muayene bir yıl geçerlidir. Süre son metrolojik muayene belgesindeki gün, ay ve yıl üzerinden izlenir. İlk montaj, tamir veya farklı lastik ebadı nedeniyle ayrıca muayene gerekebilir.

Taksimetrede şubat sonu başvuru süresi uygulanır mı?

Taksimetrenin periyodik takvimi kendi muayene belgesine göre gün, ay ve yıl esaslıdır. Başka ölçü aletlerine ilişkin genel şubat sonu başvuru duyurusu, taksimetredeki bir yıllık özel süreyi değiştirmez.

Tarife değişince yeniden muayene zorunlu mudur?

Yalnız tarife yükleme işlemi yeni muayene zorunluluğu doğurmaz. Bu bağ 2022 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Ancak tarife yanında tamir veya ayar yapılması ve yıllık muayene süresinin dolması ayrı değerlendirilir.

Tarife yüklenmesi bir yıllık muayene süresini yeniden başlatır mı?

Hayır. Son metrolojik muayene belgesindeki tarih geçerliliğini korur. Tarife yükleme belgesi yeni muayene belgesi değildir; kalan süreyi uzatmaz ve yeni bir yıllık dönem başlatmaz.

İlk montajdan sonra muayene ne zaman yapılır?

Taksimetrenin araca ilk montajından sonra m.8/1-b kapsamında on iş günü içinde ilk muayene yaptırılır. İşlemi kullanıcı takip eder. Eski düzenlemelerdeki üç veya beş günlük süreler güncel hükmün yerine kullanılamaz.

Lastik ebadı değişirse yıllık süre beklenebilir mi?

Hayır. m.9/7 gereğince farklı ebada geçildiği gün ayar ve ardından muayene yapılır. Önceki belgenin geçerli olması bu yükümlülüğü kaldırmaz. Aynı ebatta lastik yenilemesi farklı ebada geçişle karıştırılmamalıdır.

Uzaktan tarife yükleme belgesini kim verir?

m.7/A/4 uyarınca işlemi yapan üretici, plaka, cihaz kimliği, tarife ve yükleme tarihini içeren elektronik imzalı belgeyi kullanıcıya gönderir. Kullanıcı belgeyi denetim ve sonraki muayene için saklar.

Servis mührü kanuni damga sayılır mı?

m.7/A/9 kapsamında kullanılan kelebek mühür damga hükmündedir. Kullanıcı bunu sonraki muayene veya tamir ve ayara kadar korumalıdır. Koparma ve tahrip halinde 3516 kapsamındaki yaptırım düzeni uygulanır.

Muayene belgesi ve damga için ayrıca ücret alınabilir mi?

Yönetmelik m.14/5, muayene sonrası belge, etiket ve damga için ilave ücret alınmasını yasaklar. Tamir veya tarife yükleme ayrı hizmettir; fatura kalemlerinin gerçekten hangi işlemi karşıladığı açıklanmalıdır.

Muayene servisi kamera kaydı tutmak zorunda mı?

m.17/10, zaman ve mesafe kontrolünün plaka görülecek şekilde kaydını ve kayıtların en az bir yıl saklanmasını öngörür. Bu kayıt, muayenenin yapılma biçimine ilişkin uyuşmazlıkta teknik delil niteliği taşır.

Mersin ve İstanbul’da tarife ve muayene takibi

Mersin ve İstanbul’da tarife değerleri ilgili yerel yetkili karar üzerinden kontrol edilir; metrolojik muayene kuralları ulusaldır. Araç sahibinin yerel tarife kararını, cihazın servis belgesini ve yetkili muayene kaydını aynı plaka altında birleştirmesi gerekir. Başka ilin tarife belgesi veya başka aracın muayene kaydı uygunluk yerine kullanılamaz.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →