Tam Yargı Davası Açmadan Önce İdareye Başvuru Süresi: İYUK 13’te 1 ve 5 Yıl
Kısa ve net cevap: İdari eylemden dolayı hakkı ihlal edilen kişi, 2577 sayılı İYUK m.13 uyarınca doğrudan tam yargı davası açmadan önce, eylemi yazılı bildirim veya başka suretle öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini istemelidir. Başvuru kısmen veya tamamen reddedilirse ret işleminin tebliğini izleyen günden; 30 gün cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılır.
İYUK 13, idari eylem zararlarında dava öncesi idareye başvuruyu zorunlu tutar.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Tam Yargı Davası Nedir?
Tam yargı davası, idari işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakkı ihlal edilen kişinin uğradığı zararın giderilmesini amaçlayan idari dava türüdür. İYUK m.2 tam yargı davasını idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan dava olarak tanımlar. Talep çoğu kez maddi ve manevi tazminat olmakla birlikte, idare hukukundaki hak ihlalinin giderim biçimi somut uyuşmazlığa göre belirlenir.
İYUK m.13 özellikle idari eylemden doğan zararlar için dava öncesi başvuru sistemi kurar. İdari işlemden doğan zararlar bakımından ise İYUK m.12’nin doğrudan tam yargı, iptal ve tam yargının birlikte açılması veya iptal davasından sonra tam yargı seçenekleri ayrıca uygulanır.
İdari Eylem ile İdari İşlem Arasındaki Ayrım Neden Önemlidir?
İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran kararıdır. Atama, disiplin cezası, ruhsat iptali veya idari para cezası tipik işlem örnekleridir. İdari eylem ise idarenin fiili davranışı, hizmetin yürütülmesi veya yürütülmemesi nedeniyle ortaya çıkan olaydır. Yol bakımındaki tehlikeli durum, kamu hizmetinin fiili yürütülmesindeki kusur veya fiziksel müdahale eylem niteliği taşıyabilir.
Bu ayrım başvuru süresini ve usulünü değiştirir. m.13’teki 1 ve 5 yıllık süreler idari eylemden doğan doğrudan tam yargı davasının ön başvurusuna ilişkindir. İşleme karşı bu süreleri uygulamak veya eylem zararında yalnız 60 günlük genel dava süresini esas almak hatalıdır.
İdari Eylem Zararında Önce İdareye Başvurmak Zorunlu mu?
Evet. İYUK m.13/1 açık biçimde, idari eylemden hakları ihlal edilenlerin idari dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemelerini zorunlu kılar. Bu başvuru dava şartı niteliğindeki özel idari müracaat mekanizmasıdır.
Başvurunun ilgili idareye yapılması gerekir. Zarara neden olan hizmeti hangi kamu tüzel kişisinin yürüttüğü, eylem hangi birim tarafından gerçekleştirilmiş olsa bile tazminat sorumluluğunun hangi idareye ait olduğu belirlenmelidir. Yanlış idareye yapılan başvuru süre yönünden ciddi risk doğurur.
Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?
Bir yıllık süre, idari eylemin yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Öğrenme yalnız olayın fiziksel olarak fark edilmesi değildir; zarar ile idari eylem arasındaki bağlantının hak aramaya elverişli biçimde bilinmesi önem taşıyabilir. Bununla birlikte öğrenme tarihi somut belgelerle ortaya konulmalıdır.
Sağlık hizmeti, altyapı, kamu yapısı, kolluk eylemi veya diğer hizmet kusuru iddialarında olay tutanağı, hastane kaydı, resmi yazı, ekspertiz, bilirkişi veya kurum cevabı öğrenme tarihini etkileyebilir. Süre güvenliği bakımından en erken ispatlanabilir öğrenme tarihi esas alınarak başvuru yapılması hak kaybını önler.
Beş Yıllık Üst Süre Nedir?
Kanun “her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl” üst sınırı koyar. Bu süre, kişinin eylemi veya zararın bütün sonuçlarını daha sonra öğrenmiş olmasına bakılmaksızın kanuni üst sınır işlevi görür. Bir yıllık öğrenme süresi beş yıllık üst sınırı aşacak şekilde kullanılamaz.
Devam eden eylemler veya zararın zaman içinde ortaya çıktığı dosyalar özel değerlendirme gerektirir; hangi tarihin “eylem tarihi” olduğu olayın hukuki niteliğine göre belirlenir. Tek seferlik eylemle süreklilik gösteren hizmet kusurunu aynı tarihle değerlendirmek doğru değildir.
İdare Başvuruyu Reddederse veya Cevap Vermezse Ne Olur?
İdare başvuruyu kısmen veya tamamen reddederse ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren dava süresi başlar. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve 30 günlük sürenin bittiği tarihten itibaren dava açma süresi işler.
İdari başvuruya ilişkin evrak kayıt tarihi ile ret tebliğ tarihi aynı dosyada tutulmalıdır. Cevap verilmemesi hâlinde ayrıca bir “ret yazısı” beklemek dava süresinin kaçırılmasına neden olabilir.
Tam Yargı Davası Kaç Gün İçinde Açılır?
m.13, ret veya zımni ret sonrasında “dava süresi içinde” dava açılacağını söyler. Özel kanunda farklı süre yoksa İYUK m.7 uyarınca idare mahkemesinde genel dava süresi 60 gündür. Vergi mahkemesine giren mali uyuşmazlıklarda genel süre 30 gündür. Özel süreye tabi konular ayrıca araştırılır.
Dava süresi ret yazısının tebliğini veya zımni ret süresinin bitimini izleyen günden başlar. Son gün tatilse İYUK m.8 uygulanır. Süre hesabı başvurunun yapıldığı gün, ret tarihi ve tebliğ kayıtları üzerinden gün gün yapılmalıdır.
İdari İşlemden Doğan Zarar İçin de Önce m.13 Başvurusu mu Yapılır?
Hayır. İdari işlem dolayısıyla hak ihlali varsa İYUK m.12 uygulanır. İlgili doğrudan tam yargı davası açabilir, iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir veya önce iptal davası açıp kanunda belirtilen aşamada tam yargı davasına geçebilir. m.11 uyarınca idareye başvuru hakkı da saklıdır.
Bu nedenle dosyanın “işlem mi, eylem mi” olduğu başta belirlenmelidir. Yanlış maddeye göre süre hesaplanması, esasa girilmeden süre aşımı kararıyla sonuçlanabilir.
Önce Adli Yargıda Dava Açılmışsa Ne Olur?
İYUK m.13/2, idari eylemden doğan tam yargı davasının görevli olmayan adli yargı merciine açılması ve davanın görev yönünden reddedilmesi hâline özel düzenleme getirir. Bu durumda daha önce idareye başvuru şartı aranmaksızın görevli idari yargıda dava açılabilir. Ancak görevsizlik kararının kesinleşmesi ve İYUK m.9’daki 30 günlük geçiş süresi ayrıca izlenmelidir.
Görev uyuşmazlığı dosyalarında adli davanın açılış tarihi, görevsizlik kararı, kesinleşme şerhi ve idari davanın açılış tarihi aynı çizelgede gösterilmelidir.
Tam Yargı Talebinde Tutar Nasıl Gösterilir?
Tazminat isteminin maddi dayanakları ve hesap yöntemi dilekçede açıklanmalıdır. İYUK m.16/4’te tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktarın, süre veya diğer usul kuralları çerçevesinde nihai karar verilinceye kadar bir defaya mahsus artırılabilmesine ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Talep artırımının harç ve karşı tarafa bildirim sonuçları gözetilir.
Maddi tazminat kalemleri belgeye dayandırılmalı; manevi tazminat talebinde kişilik değerlerine etkisi ve olayın niteliği somutlaştırılmalıdır. Faiz talebi, başlangıç tarihi ve faiz türü ayrıca açık yazılmalıdır.
İdari Eylem Tazminatında Hangi Deliller Önemlidir?
İdarenin hizmeti yürüttüğünü gösteren kayıtlar, olay tutanağı, fotoğraf ve video, sağlık belgeleri, masraf faturaları, gelir kaybı belgeleri, teknik raporlar, kolluk veya belediye kayıtları, idareye başvuru ve ret cevabı temel delillerdir. Mahkeme İYUK m.20 uyarınca re’sen araştırma yetkisine sahiptir; ancak tarafın elindeki delilleri sunması gerekir.
Zarar ile idari eylem arasında uygun illiyet bağı kurulmalıdır. Salt zarar bulunması idarenin otomatik sorumluluğu anlamına gelmez. Hizmet kusuru, kusursuz sorumluluk ilkeleri veya ilgili özel sorumluluk rejimi somut olaya göre belirlenir.
Resmî Kaynak ve İlgili Rehberler
Temel dayanak 2577 sayılı İYUK m.2, 7, 8, 9, 12, 13, 16 ve 20’dir. Güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Genel dava süresi için İYUK 7 Dava Açma Süresi rehberi kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Tam yargı davasından önce idareye başvuru zorunlu mu?
İdari eylem zararında İYUK m.13 uyarınca evet.
2. Başvuru süresi kaç yıl?
Öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylemden itibaren 5 yıl.
3. Bir yıl ile beş yıl toplanır mı?
Hayır. Beş yıl mutlak üst sınırdır.
4. İdare kaç gün cevap vermezse ret sayılır?
30 gün.
5. Retten sonra dava süresi kaç gün?
Özel hüküm yoksa idare mahkemesinde genel olarak 60 gündür.
6. İdari işlem zararında m.13 mü uygulanır?
İşlem zararında temel düzenleme İYUK m.12’dir.
7. Yanlışlıkla adli yargıya dava açılmışsa ne olur?
Görev ret kararı sonrası m.9 ve m.13/2 hükümleri uygulanır.
8. Manevi tazminat istenebilir mi?
Koşulları varsa tam yargı davasında manevi tazminat talep edilebilir.
9. Faiz istenebilir mi?
Evet; faiz türü ve başlangıç tarihi hukuki dayanağıyla talep edilmelidir.
10. Başvuru yanlış idareye yapılırsa ne olur?
Süre ve görev yönünden risk doğurur; sorumlu idare doğru belirlenmelidir.
11. Eylem tarihi ile öğrenme tarihi aynı olmak zorunda mı?
Hayır. Kanun iki tarihi ayrı düzenler.
12. Mahkeme delili kendisi araştırır mı?
İYUK m.20 re’sen araştırma ilkesi getirir; taraflar ellerindeki delilleri yine sunmalıdır.
İYUK 13 Başvurusu Tazminat Talebini Somutlaştırmalıdır
İdari eylemden zarar gören kişinin ilgili idareye yapacağı ön başvuruda olayın tarihi, eylemi veya hizmeti yürüten idare, zararın öğrenildiği tarih, maddi zarar kalemleri, sağlık veya teknik belgeler ve talep edilen giderim biçimi açık biçimde gösterilmelidir. Başvurunun işlevi idareye zararı inceleme ve yargıya gidilmeden önce hakkı yerine getirme fırsatı vermektir. Bu nedenle olay ve talep arasında anlaşılabilir bağ kurulması gerekir.
Zararın tamamı henüz kesin hesaplanamıyorsa mevcut veriler ve hesap yöntemi belirtilir. Daha sonra dava aşamasında İYUK m.16/4’ün tam yargı davalarında bir defaya mahsus miktar artırımına ilişkin hükmü ayrıca uygulanır. Ön başvuru ile dava talebinin aynı idari eylem ve aynı zarar ilişkisinden kaynaklanması gerekir.
Bir Yıllık Öğrenme Süresi Hangi Tarihten Başlar?
İYUK m.13 eylemin yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık başvuru süresi öngörür. Öğrenme tarihi tahmin edilmez; olayın belgeleriyle tespit edilir. Kaza tutanağı, sağlık kaydı, idarenin resmi yazısı, teknik rapor, zarar tespiti veya kişinin eylem ile zarar arasındaki bağlantıyı öğrendiğini gösteren başka resmi kayıtlar bu incelemede kullanılır.
Zararın sonuçları zaman içinde belirginleşmişse olayın ilk günü ile hukuken anlamlı öğrenme tarihi farklılaşır. Buna rağmen hak kaybı riskini azaltmak için en erken belgelenebilir öğrenme tarihi üzerinden başvuru yapılması güvenli yaklaşımdır. Çünkü beş yıllık mutlak üst süre de ayrı olarak işlemeye devam eder.
Beş Yıllık Üst Sürenin İşlevi
İYUK m.13’teki beş yıllık süre, öğrenme tarihinden bağımsız üst sınırdır. Kişi zararı daha geç öğrendiğini ileri sürse bile başvuru eylem tarihinden itibaren beş yılı aşamaz. Bu nedenle bir yıllık sürenin başlangıcını tartışmak, beş yıllık üst sınırı ortadan kaldırmaz. Dosyada iki süre birlikte hesaplanır ve önce dolan sınır dikkate alınır.
Tek seferde tamamlanan eylem ile süreklilik gösteren idari davranış aynı şekilde değerlendirilmez. Sürekli hizmet kusuru iddiasında hangi eylemin hangi tarihte gerçekleştiği, zararın hangi dönemde doğduğu ve davranışın hukuki bütünlüğü somut belgelerle gösterilir. “Zarar devam ediyor” cümlesi tek başına beş yıllık sürenin hiç başlamadığı anlamına gelmez.
İdare Başvuruyu Kısmen Kabul Ederse Dava Hakkı
İdare başvuruda talep edilen zararın bir kısmını kabul edip ödeme yaparsa uyuşmazlık karşılanmayan kısım yönünden devam eder. Kısmi kabul veya kısmi ret yazısının tebliği, reddedilen bölüm bakımından dava süresinin başlangıcını belirler. Yapılan ödemenin hangi zarar kalemini karşıladığı kayıt altına alınmalıdır.
Başvurucu ödeme sırasında feragat, sulh veya tam ibra sonucu doğuran bir belge imzalayıp imzalamadığını ayrıca kontrol etmelidir. Sadece kısmi ödeme makbuzunun bulunması ile bütün tazminat haklarından vazgeçme aynı şey değildir. Dava dilekçesinde ödenen tutar düşülerek bakiye maddi zarar, faiz ve varsa manevi tazminat ayrı gösterilir.
İdari Eylemden Sorumlu İdare Nasıl Belirlenir?
Ön başvuru zarar doğuran kamu hizmetinden sorumlu kamu tüzel kişisine yöneltilmelidir. Olayı fiilen gerçekleştiren personelin çalıştığı birim ile hukuken hizmeti yürüten ve tazminat sorumluluğunu taşıyan idare her dosyada aynı adla görünmeyebilir. Bakanlık, belediye, üniversite, kamu kurumu veya başka bir kamu tüzel kişisinin görev alanı teşkilat ve özel kanun üzerinden belirlenir.
Yanlış idareye başvuru, bir ve beş yıllık süreler bakımından ciddi risk doğurur. Dilekçenin kurum içinde başka bir birime havale edilmesiyle yetkili kamu tüzel kişisine süresinde başvuru yapılmış sayılıp sayılmayacağı somut kayıtlar üzerinden incelenir. Bu nedenle başvuru öncesinde sorumlu idarenin tüzel kişiliği doğrulanır.
İlliyet Bağı ve İdari Sorumluluk Ayrı İspatlanır
İYUK m.13 süre ve ön başvuru usulünü düzenler; tazminatın kabul edilmesi için ayrıca idarenin sorumluluk şartları bulunmalıdır. Zarar ile idari eylem arasında uygun nedensellik bağı kurulmalıdır. Hizmet kusuru, risk ilkesi veya kamu külfetleri karşısında eşitlik gibi idare hukukundaki sorumluluk esaslarından hangisinin uygulandığı somut olaya göre belirlenir.
Davacı olayın idareye atfedilebilir kısmını, kendi davranışının ve üçüncü kişinin etkisini, zarar kalemlerinin dayanağını ve zarar azaltma imkânlarını belgeler. Salt kamu hizmeti alanında bir zarar doğması idarenin otomatik sorumluluğu sonucunu doğurmaz. Bunun yanında idarenin organizasyon, denetim, bakım, gözetim veya fiili uygulama yönünden hukuki sorumluluğu gösterilir.
Maddi Zarar Kalemleri Nasıl Belirlenir?
Maddi tazminat talebi gerçek ve ispatlanabilir ekonomik kayıplar üzerinden kurulur. Tedavi ve iyileşme giderleri, malvarlığı hasarı, gelir kaybı, destek kaybı, onarım veya yeniden yapım gideri gibi kalemlerin hangi olaydan kaynaklandığı ayrı ayrı açıklanır. Fatura, bordro, vergi kaydı, banka hareketi, ekspertiz, sağlık kurulu veya teknik rapor gibi belgeler bu hesabı destekler.
Geleceğe yönelik zarar kaleminde hesap yönteminin dayanağı gösterilir. Aynı zararın başka bir sigorta veya kurum tarafından karşılanan kısmı varsa mükerrer tahsil önlenir. Başvuru ve dava talebinde zarar tablosu kullanılması, idarenin ve mahkemenin hangi tutarın hangi gerekçeyle istendiğini görmesini sağlar.
Manevi Tazminat Talebi Nasıl Gerekçelendirilir?
Manevi tazminat maddi zarar hesabının olmadığı her olayda otomatik talep edilen bir bedel değildir. Kişinin beden bütünlüğü, itibarı, özel hayatı, aile ilişkileri, mesleki konumu veya diğer kişilik değerleri üzerindeki somut etkinin ağırlığı açıklanır. Olayın süresi, idarenin davranışının niteliği ve kişinin yaşadığı sonuçlar belgelerle desteklenir.
Talep edilen miktarın olayla bağlantısı ve hakkaniyet temeli kurulmalıdır. Mahkeme manevi tazminatı zenginleşme aracı olarak değil, ihlalin manevi etkisini gidermeye yönelik hukuki tatmin aracı olarak değerlendirir. Genel ve kişiden bağımsız kalıp ifadeler yerine olayın özgün etkisi yazılmalıdır.
Adli Yargıya Yanlış Başvuru Hâlinde Özel Koruma
İdari eylemden doğan zarar için yanlışlıkla adli yargıda dava açılmış ve adli mahkeme davayı görev yönünden reddetmişse İYUK m.13/2 ile m.9 birlikte önem taşır. Görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra görevli idari yargıya geçişte kanunun özel süre koruması uygulanır. Bu durumda m.13’teki dava öncesi idari başvuru şartı bakımından da özel hüküm vardır.
Önceki adli dosyanın açılış tarihi, görevsizlik kararı ve kesinleşme kaydı yeni idari dava dosyasına eklenmelidir. Ayrıntılı geçiş süresi için Görevsizlik Sonrası İdari Dava Süresi rehberi kullanılmalıdır.
İYUK 13 Dosyası İçin Süre Kontrol Tablosu
Birinci satıra idari eylem tarihi, ikinci satıra eylem ve zararın öğrenme tarihi, üçüncü satıra bir yıllık son gün, dördüncü satıra beş yıllık mutlak son gün, beşinci satıra idareye başvuru tarihi, altıncı satıra açık ret tebliği veya 30 günlük zımni ret tarihi, yedinci satıra dava süresinin son günü yazılır. Bu tablo bütün belgelerle eşleştirilir.
Süre hesapları birbirinin yerine geçmez. Ön başvurunun 1/5 yıllık sürede yapılmış olması, ret sonrasında dava açma süresinin sınırsız olduğu anlamına gelmez. Başvuru zamanında yapılır; ardından ret veya zımni ret sonrasında İYUK m.7 ve özel kanundaki dava süresi ayrıca uygulanır.
Bu içerik 10 Eylül 2026 tarihinde 2577 sayılı İYUK m.13 ve bağlantılı hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış içtihat numarası kullanılmamıştır.
İnceleyen: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil 3472
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
