TARES Sicili Aleni mi? Rehin Sorgusu ve Sicil İncelemesi | 6750 m.8/2 (2026)

6750 m.8/2 TARES Sicilinin Aleniyeti İçin Ne Diyor?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu’nun 8. maddesi Rehinli Taşınır Sicilinin kuruluş amacını ve temel niteliğini düzenler. Maddenin ikinci fıkrası kısa ve kesin bir hüküm içerir: Sicil alenidir. Bu hüküm, teslimsiz taşınır rehni sisteminin üçüncü kişiler bakımından görünür olmasının hukuki temelidir.

Taşınır rehni teslimsiz kurulduğunda rehinli mal borçlunun veya rehin verenin zilyetliğinde kalmaya devam eder. Dışarıdan bakan bir alıcı, tedarikçi veya finansman kuruluşu malın üzerinde rehin bulunduğunu sırf fiziksel zilyetliğe bakarak anlayamaz. Bu nedenle Kanun, rehin hakkının TARES’e tescilini ve sicilin aleni olmasını birlikte düzenlemiştir. Teslimin yapılmadığı sistemde aleniyet sicil üzerinden sağlanır.

Ticaret Bakanlığı da güncel Taşınır Rehni bilgilendirme sayfasında, 6750 sayılı Kanunun amaçlarından birinin rehinli taşınır varlıkların alenileştirilmesi ve sorgulanabilmesi olduğunu açıkça belirtmektedir. Güncel Kanun ve üç uygulama yönetmeliği ise Bakanlığın Taşınır Rehni mevzuat sayfasında birlikte yayımlanmaktadır.

TARES Neden Aleni Bir Sicil Olarak Düzenlenmiştir?

Taşınır rehninin klasik görünürlük aracı zilyetliğin alacaklıya devridir. 6750 sayılı Kanunun sistemi ise işletmelerin makine, stok, hammadde, alacak ve diğer ticari varlıklarını kullanmaya devam ederken bunları teminat gösterebilmesini amaçlar. Rehin veren malı elinde tuttuğu için üçüncü kişinin rehin hakkını öğrenebilmesi ancak güvenilir bir sicil üzerinden mümkündür.

TARES’in aleniyeti bu nedenle üç temel işleve sahiptir. Birincisi, üçüncü kişilerin bir taşınır üzerinde rehin bulunup bulunmadığını araştırabilmesini sağlar. İkincisi, aynı taşınır üzerinde birden fazla rehin kurulmuşsa öncelik sırasının tespitine altyapı oluşturur. Üçüncüsü, rehinli taşınırın veya rehinli alacağın devri gibi işlemlerin kayıt altında tutulmasını sağlayarak hukuki güvenliği güçlendirir.

Aleniyet yalnız alacaklı lehine bir mekanizma değildir. Rehin veren için de önemlidir. Sicil kayıtlarının düzenli ve güncel olması, bir varlığın gerçekte olduğundan daha fazla rehinli gösterilmesini veya sona ermiş bir rehnin ticari işlemleri engellemesini önler. Borç sona erdiğinde terkin işlemlerinin zamanında yapılmasının önemi de burada ortaya çıkar.

TARES tescilinin rehin hakkını hangi anda kurduğunu ayrıntılı olarak TARES’te Taşınır Rehni Ne Zaman Kurulur? yazımızda açıklıyoruz. Bu yazının konusu ise tescilden farklı olarak sicilin üçüncü kişilerce incelenebilir olmasıdır.

TARES Sorgusu Ne İçin Yapılır?

TARES sorgusunun temel amacı, belirli bir taşınır veya ilgili kişi bakımından mevcut rehin kayıtlarını ve sicilde yer alan hukuki durumu araştırmaktır. Sorgu, bir satın alma, kredi, yatırım, finansal kiralama, teminat veya icra işlemi öncesinde risk tespiti amacıyla kullanılabilir. Rehinli taşınır üzerinde hak kazanmayı düşünen üçüncü kişinin öncelikle sicil durumunu kontrol etmesi ticari özen bakımından önemlidir.

Sicil araştırması yapılırken yalnız “rehin var mı yok mu?” sorusu sorulmaz. Rehin mevcutsa rehin alacaklısının kim olduğu, rehin tutarı, derece veya öncelik sistemi, rehnin süresi, varlığın tanımı ve sicildeki diğer işlemler somut olay bakımından incelenebilir. Hangi bilginin hangi kullanıcıya ve hangi yöntemle gösterileceği Sicil Yönetmeliğinin teknik ve hukuki kurallarına tabidir.

Sorgu sonucunda kayıt bulunmaması da tek başına her türlü hukuki riskin sona erdiği anlamına gelmez. Bazı taşınırların rehinleri başka kanunlar uyarınca özel sicile tescil edilir. Ayrıca mülkiyet, finansal kiralama, haciz veya sözleşmesel sınırlamalar başka kayıt ve belgelerde bulunabilir. Bu nedenle TARES araştırması, varlığın niteliğine göre diğer sicil ve belgelerle birlikte yapılmalıdır.

Üçüncü Kişiler Neden TARES Sorgusu Yapmalıdır?

Rehinli bir makineyi, stok grubunu veya başka ticari taşınırı satın alan üçüncü kişi, ileride rehin alacaklısının hakkıyla karşılaşabilir. 6750 sayılı Kanun m.7/3 iyiniyetli üçüncü kişiyi korur; ancak bu koruma kişinin rehni bilmemesi yanında bilmesinin de gerekmemesini arar. Bu nedenle özellikle profesyonel ticari işlemlerde sicil araştırmasının yapılıp yapılmadığı önem taşır.

Örneğin yüksek bedelli ikinci el bir üretim makinesi satın alan tacir için satıcının faturasını görmek tek başına yeterli bir inceleme olmayabilir. Makinenin seri numarası, mülkiyet zinciri, TARES kaydı ve varsa özel sicil kaydı kontrol edilmelidir. Finansmanla alınmış veya teminat gösterilmiş bir malın piyasa değerinin çok altında satışa çıkarılması, alıcının araştırma yükümlülüğünü daha da artırabilir.

İyiniyetli üçüncü kişi korumasını ayrıntılı olarak Rehinli Taşınırı Satın Alan İyiniyetli Üçüncü Kişi Korunur mu? yazımızda ele aldık. Sicil aleniyeti ile iyiniyet aynı kavram değildir; fakat somut olayda birbirini etkileyen iki hukuki unsurdur.

Sicilin Aleni Olması İyiniyet İddiasını Otomatik Olarak Ortadan Kaldırır mı?

Hayır. Kanun bir yandan m.8/2 ile sicilin aleni olduğunu düzenlerken diğer yandan m.7/3 ile rehinli olduğunu bilmeyen veya bilmesi gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişiyi açıkça korur. Bu iki hüküm birlikte uygulanmalıdır. Bu nedenle TARES’in aleni olması, her kişinin her durumda rehin kaydını fiilen bildiği yönünde mutlak bir karine yaratmaz.

Buna karşılık sicilin araştırılabilir olması, “bilmesi gerekip gerekmediği” değerlendirmesinde önemlidir. Taraf tacirse, işlem yüksek değerliyse, varlık tipik olarak finansman konusu oluyorsa veya somut olayda rehin ihtimalini gösteren işaretler varsa TARES sorgusu yapılmaması alıcının aleyhine değerlendirilebilir. Özellikle profesyonel şirket satın alma prosedürlerinde taşınır rehin sorgusunun standart kontrol adımı haline getirilmesi bu nedenle yararlıdır.

İyiniyet değerlendirmesi otomatik değil, somuttur. Düşük değerli olağan perakende mal alımı ile milyonlarca liralık sanayi makinesi devri aynı özen standardına tabi tutulmaz. Sicil aleniyeti bu somut değerlendirmenin önemli verilerinden biridir.

Hangi Varlıklar İçin TARES Araştırması Özellikle Önemlidir?

6750 sayılı Kanun geniş bir taşınır varlık grubunun rehne konu edilmesine izin verir. Alacak hakkı, çok yıllık ürün veren ağaç, fikri ve sınai mülkiyet hakları, hammadde, hayvan, kazanç ve iratlar, kira gelirleri, lisans ve ruhsatlar, makine ve teçhizat, sarf malzemesi, stok, tarımsal ürün, ticaret unvanı ve işletme adı ile ticari işletme veya esnaf işletmesi belirli koşullarla rehne konu edilebilir.

Bu nedenle TARES araştırması yalnız makine alımında düşünülmemelidir. Bir işletmenin alacak portföyünü devralan factoring veya finansman şirketi, stok satın alan büyük ölçekli tacir, ticari işletme devralan yatırımcı veya rehinli üretim sürecinden doğan alacak üzerinde hak kazanacak kişi de sicil durumunu incelemelidir.

Makine ve ekipman rehni hakkında Makine, Teçhizat ve Ekipman TARES’te Rehnedilebilir mi?; stok rehni hakkında Stoklar TARES’te Rehnedilebilir mi?; alacak rehni hakkında ise Alacak Hakkı TARES’te Rehnedilebilir mi? yazılarımız ilgili varlık türünün temel şartlarını açıklar.

TARES Sorgu Çıktısı Uyuşmazlıkta Neden Önemlidir?

Bir ticari işlemden önce yapılan sicil araştırmasının belgelendirilmesi, sonradan çıkabilecek iyiniyet ve özen tartışmalarında önem taşır. Sorgunun hangi tarihte, hangi kişi veya varlık bilgileriyle yapıldığı, hangi kayıtların görüldüğü ve işlemle sicil araştırması arasındaki zaman aralığı mümkün olduğu ölçüde dosyada saklanmalıdır.

Özellikle rehinli taşınırın devri, rehinli alacağın temliki veya ikinci el makine satın alımı gibi işlemlerde sorgu tarihinden sonra yeni rehin kurulabileceği için işlem kapanışına yakın tarihli kontrol yapılması gerekir. Bir ay önce alınmış sicil çıktısı, kapanış günündeki durumu her zaman göstermez.

Sorgu çıktısı tek başına mülkiyet belgesi değildir. TARES rehin sicilidir; malın kime ait olduğuna, satıcının yetkisine veya başka bir özel sicildeki haklara ilişkin kontrol ayrıca yapılmalıdır. Bu nedenle sözleşme, fatura, seri numarası, ticaret sicili yetki belgeleri ve varsa özel sicil kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

TARES ile Özel Siciller Arasındaki Fark Nedir?

6750 m.8/3, başka kanunlar uyarınca bir sicile tescili zorunlu olan taşınır rehinlerinin TARES üzerinden kurulamayacağı durumları düzenler. Örneğin bazı araçlar, gemiler, hava araçları veya sınai mülkiyet hakları kendi özel mevzuatları ve sicilleriyle bağlantılı olabilir. Somut varlığın hangi sicile tabi olduğu işlem öncesinde belirlenmelidir.

Bu nedenle “TARES’te kayıt yok, üzerinde hiçbir rehin yoktur” sonucu her varlık bakımından kurulamaz. Varlık özel sicile tabi ise ilgili sicil de kontrol edilmelidir. Özellikle marka, patent ve tasarım haklarında TÜRKPATENT kayıtları; taşıt, gemi veya hava aracı gibi varlıklarda kendi özel sicil düzeni ayrıca önem taşır.

6750 sisteminin genel çerçevesi için Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Nedir? rehberimize bakabilirsiniz.

Ticari Taşınır Satın Almadan Önce Hangi Kontroller Yapılmalı?

Yüksek değerli taşınır veya işletme varlığı alımında kontrol sırası sistematik olmalıdır. Önce satıcının mal üzerinde tasarruf yetkisi ve mülkiyet kaynağı doğrulanmalıdır. Ardından varlığın TARES kapsamında olup olmadığı belirlenerek güncel rehin sorgusu yapılmalıdır. Özel sicile tabi mal varsa ilgili sicil ayrıca incelenmelidir. Seri numarası veya diğer ayırt edici bilgi, sözleşme ve fatura ile sicil kayıtları arasında eşleştirilmelidir.

Satın alma bedelinin piyasa değeriyle açıkça uyumsuz olması, satıcının ödeme sıkıntısı içinde bulunması, malın kısa süre önce krediyle edinilmiş olması, finansman şirketinin etiketi veya mülkiyet işareti bulunması, faturanın satıcı adına olmaması gibi durumlar ek araştırma gerektirir. Bu işaretler görmezden gelinerek yapılan satın alma, iyiniyet iddiasını zayıflatabilir.

Finansman veren açısından da aynı mantık geçerlidir. Yeni rehin kurulmadan önce varlığın mevcut TARES kayıtları kontrol edilmeli, önceki rehinlerin sırası ve tutarı belirlenmeli, varsa boşalan dereceye geçme hakkı veya sabit derece sistemi incelenmelidir. Aksi halde alacaklı düşündüğünden daha alt sırada teminat elde edebilir.

İşlem tamamlandıktan sonra sicil kayıtlarının değişiklikleri de takip edilmelidir. Rehinli taşınırın veya alacağın devri, borcun sona ermesi ve terkin gibi işlemler Kanunda öngörülen usulde sicile işlenmelidir. Sicilin güncelliği yalnız başlangıçta değil, rehin ilişkisi boyunca hukuki güvenlik sağlar.

Sık Sorulan Sorular

TARES Sicili aleni midir?

Evet. 6750 sayılı Kanun m.8/2 açıkça Rehinli Taşınır Sicilinin aleni olduğunu düzenler.

TARES’in aleni olması ne sağlar?

Teslimsiz rehinlerin üçüncü kişiler tarafından araştırılabilmesini, öncelik ve rehin durumunun görünür olmasını ve ticari işlemlerde hukuki güvenliği sağlar.

TARES sorgusu yapmadan mal alan kişi iyiniyetli olabilir mi?

Somut olayın koşullarına göre olabilir; ancak özellikle tacir ve yüksek değerli işlemlerde sorgu yapılmaması “bilmesi gerekme” değerlendirmesinde alıcı aleyhine sonuç doğurabilir.

TARES sorgusu mülkiyet belgesi midir?

Hayır. TARES rehin sicilidir. Mülkiyet, satıcının tasarruf yetkisi ve varsa özel siciller ayrıca kontrol edilmelidir.

TARES’te kayıt yoksa mal kesin olarak rehinsiz midir?

Her durumda değil. Özel sicile tabi taşınırların rehinleri kendi mevzuatlarına göre başka sicillerde bulunabilir.

İkinci el makine alırken TARES kontrolü yapılmalı mı?

Evet. Özellikle yüksek değerli makine ve üretim ekipmanında seri numarasıyla mülkiyet ve rehin incelemesi yapılması ticari risk yönetimi açısından önemlidir.

Sicil araştırması ne zaman yapılmalı?

İşlem öncesinde ve mümkünse satış veya finansman işleminin kapanışına yakın tarihte güncel araştırma yapılmalıdır.

Sorgu çıktısı saklanmalı mı?

Evet. İşlem tarihindeki araştırmanın ve özenin ispatı için sorgu sonucu, sözleşme, fatura ve ödeme belgeleriyle birlikte saklanmalıdır.

Birden fazla rehin varsa TARES neden önemlidir?

Rehinlerin derece veya tescil zamanı üzerinden önceliğinin tespitinde sicil kayıtları temel veri niteliğindedir.

Rehin sona erdiğinde sicil kaydı kendiliğinden silinir mi?

Kanunun terkin hükümleri uyarınca gerekli başvuru ve sicil işlemlerinin yapılması gerekir. Borcun sona ermesi ile sicil kaydının fiilen terkin edilmesi ayrı işlemlerdir.