Hangi Alacaklar 5 Yıllık Zamanaşımına Tabi? TBK 147’ye Göre Tam Liste ve Süre Hesabı (2026)
TBK m.147 hangi alacakları 5 yıllık zamanaşımına bağlar?
Türk Borçlar Kanunu’nun genel zamanaşımı kuralı m.146’dadır. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir. TBK m.147 ise belirli alacak türleri için bu genel süreden ayrılarak beş yıllık özel süre öngörür.
TBK m.148 uyarınca, TBK’nın bu ayırımında belirlenen zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez. Tarafların beş yıllık süreyi daha kısa veya daha uzun kararlaştırması, kanuni zamanaşımı süresini değiştirmez.
Maddenin uygulanmasında alacağın adı değil gerçek hukuki niteliği belirlenir. Tarafların sözleşmeye “hizmet bedeli”, “komisyon”, “aidat” veya başka bir ad vermesi, alacağın gerçekte hangi sözleşme tipinden doğduğunun incelenmesine engel değildir. Zamanaşımı süresi doğru hukuki ilişkiye göre tespit edilir.
Beş yıllık süre, alacağı kendiliğinden yok etmez. Zamanaşımı, maddi hukuk bakımından bir def’idir. Borçlu bunu usulüne uygun şekilde ileri sürerse mahkeme değerlendirir; TBK m.161 gereği hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz.
Kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler
TBK m.147/1, kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimleri beş yıllık zamanaşımına bağlar. Dönemsel edim, belirli aralıklarla tekrarlanan ve her dönem ayrı muaccel olan borçları ifade eder.
Kira alacağında her ayın kira bedeli kendi vade tarihinde muaccel olur ve kural olarak kendi zamanaşımı süresi ayrı işler. Örneğin aylık kira borçlarında bütün kira ilişkisinin sona erdiği tarih değil, her bir kira taksitinin muaccel olduğu tarih esas alınır.
Anapara faizleri de m.147 kapsamında beş yıllık süreye tabidir. Ancak faizin dayandığı asıl alacağın niteliği ve özel kanun hükümleri ayrıca kontrol edilir. Kanunda daha kısa veya farklı bir özel zamanaşımı düzenlenmişse özel hüküm uygulanır.
Konaklama ve yeme-içme bedellerinde zamanaşımı
TBK m.147/2; otel, motel, pansiyon ve tatil köyü gibi yerlerdeki konaklama bedelleri ile lokanta ve benzeri yerlerdeki yeme-içme bedellerini beş yıllık zamanaşımına tabi tutar. Düzenleme hem konaklama hem de yeme-içme hizmetinden doğan bedel alacaklarını açıkça kapsar.
Bu tür işletmelerde fatura tarihi, hizmetin tamamlandığı tarih, ödeme vadesi ve varsa sözleşmedeki özel vade hükümleri süre başlangıcının belirlenmesinde önemlidir. TBK m.149’a göre zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.
Alacak fatura edilmiş ancak vadesi ayrıca kararlaştırılmışsa, muacceliyet bu vade düzenine göre belirlenir. Fatura düzenlenmesi tek başına her durumda zamanaşımının başlangıcını belirleyen tek ölçüt değildir.
Küçük sanat işleri ve küçük çaplı perakende satış alacakları
TBK m.147/3, küçük sanat işlerinden ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacakları beş yıllık zamanaşımına bağlar. Burada işin ve satışın ölçeği ile ticari ilişkinin niteliği somut olay üzerinden değerlendirilir.
Küçük çaplı tamir, bakım veya el emeği ağırlıklı sanat işi alacağı bu bent kapsamına girebilir. Aynı şekilde küçük ölçekteki perakende satış bedeli de özel beş yıllık süreden yararlanır.
Büyük ölçekli ticari tedarik sözleşmesi ile küçük çaplı perakende satış aynı değildir. Alacağın gerçekten m.147/3 kapsamına girip girmediği, tarafların sıfatı, işin hacmi, sözleşmenin yapısı ve teslim düzeni incelenerek belirlenir.
Ortaklık ilişkilerinden doğan hangi alacaklar beş yıllıktır?
TBK m.147/4, bir ortaklıkta ortaklık sözleşmesinden doğan belirli alacakları kapsar. Ortakların birbirleri veya kendileri ile ortaklık arasındaki; ayrıca bir ortaklığın müdürleri, temsilcileri ve denetçileri ile ortaklık veya ortaklar arasındaki alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Burada temel ölçüt, alacağın ortaklık sözleşmesinden ve maddede sayılan ortaklık ilişkisinden doğmasıdır. Her şirket veya ortaklık uyuşmazlığı otomatik olarak m.147/4 kapsamında değildir. Örneğin bağımsız bir satış sözleşmesinden doğan alacak sırf taraflar aynı şirketin ortakları olduğu için bu bende girmez.
Şirketler hukukunda TTK’nın özel dava ve zamanaşımı hükümleri de bulunabilir. Bu nedenle TBK m.147 uygulanmadan önce somut talebin Türk Ticaret Kanunu’nda özel süreye bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilmelidir.
Vekâlet, komisyon, acentalık ve simsarlık alacakları
TBK m.147/5, vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden doğan alacakları beş yıllık zamanaşımına tabi tutar. Simsarlık sözleşmesinden doğan alacaklar da kural olarak bu benttedir; ancak ticari simsarlık ücreti alacağı bentte açıkça istisna edilmiştir.
Vekilin ücret alacağı, vekâlet verenin masraf veya avans yükümlülüğü gibi sözleşmeden doğan taleplerin niteliği ayrı ayrı incelenir. Komisyonculuk ve acentalık ilişkilerinde de özel kanun hükümleriyle birlikte değerlendirme yapılır.
“Simsarlık” kelimesinin kullanılması tek başına yeterli değildir. Faaliyetin ticari simsarlık niteliğinde olup olmadığı ve talebin ücret alacağı olup olmadığı belirlenmelidir. İstisnanın kapsamı buna göre uygulanır.
Eser sözleşmesinden doğan alacaklarda 5 yıllık süre
TBK m.147/6, eser sözleşmesinden doğan alacakları beş yıllık zamanaşımına bağlar; ancak yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesinden doğan alacaklar bu bentteki beş yıllık sürenin dışında bırakılmıştır.
Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi; iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. İnşaat işi, özel üretim, onarım ve sonuç taahhüdü içeren birçok iş bu hukuki tipe girebilir.
Ağır kusur istisnası önemli olduğundan, uyuşmazlıkta yalnız sözleşmenin eser sözleşmesi olduğu tespit edilerek süre hesabı bitirilmemelidir. Yüklenicinin ifa davranışının ağır kusur niteliğinde olup olmadığı ve talebin neye dayandığı ayrıca belirlenmelidir.
Beş yıllık zamanaşımı ne zaman başlar?
TBK m.149’a göre zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. Muacceliyet, alacaklının borcun ifasını istemeye yetkili hâle geldiği zamanı ifade eder. Vade kararlaştırılmışsa kural olarak vade tarihinde; vade yoksa sözleşme ve kanundaki muacceliyet kurallarına göre belirlenir.
Dönemsel edimlerde her dönem için ayrı muacceliyet vardır. Örneğin Ocak ve Şubat kira bedelleri farklı tarihlerde muaccel olur ve beş yıllık süreleri ayrı ayrı başlar.
Alacağın muaccel olması alacaklının borçluyu mutlaka ihtar etmesine bağlıysa, ilgili özel düzenleme ayrıca uygulanır. TBK m.149’un ikinci fıkrası, muacceliyet bir bildirime bağlıysa zamanaşımının bu bildirimin yapılabileceği günden işlemeye başlayacağı özel durumu da düzenler.
Zamanaşımı hangi hâllerde kesilir?
TBK m.154’e göre borçlunun borcu ikrar etmesi zamanaşımını keser. Faiz ödemesi, kısmen ifa, rehin verme veya kefil gösterme kanunda örnek olarak sayılmıştır. Borçlunun borcu açıkça kabul eden davranışı kesilme sonucu doğurabilir.
Alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması da zamanaşımını keser. Kesilme hâlinde TBK m.156 uyarınca yeni bir süre işlemeye başlar.
Salt ihtarname veya ödeme talebi ise genel TBK rejiminde tek başına zamanaşımını kesen sebepler arasında sayılmamıştır. İhtarın muacceliyet veya temerrüt bakımından başka hukuki sonuçları bulunabilir; ancak TBK m.154’teki kesilme sebepleriyle karıştırılmamalıdır.
TBK m.156/2 özel bir sonuç getirir: Borç bir senetle ikrar edilmiş veya bir mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa, kesilmeden sonra işlemeye başlayan yeni zamanaşımı süresi her zaman 10 yıldır. Bu nedenle başlangıçtaki alacak TBK m.147 uyarınca beş yıllık süreye tabi olsa bile, m.156/2 koşulları gerçekleştiğinde yeni süre beş yıl değil on yıldır.
Zamanaşımının durması ile kesilmesi aynı şey midir?
Hayır. Zamanaşımının durması, kanunda belirtilen belirli ilişkiler veya engeller devam ederken sürenin işlememesi anlamına gelir. TBK m.153 durma sebeplerini düzenler. Engel ortadan kalkınca kalan süre işlemeye devam eder.
Kesilmede ise o ana kadar işlemiş süre etkisini kaybeder ve kesilmeden sonra yeni süre başlar. Bu nedenle durma ve kesilme, süre hesabında tamamen farklı sonuçlar doğurur.
Somut dosyada “zamanaşımı kesildi” denilmeden önce hangi hukuki olayın gerçekleştiği ve bunun TBK m.154 kapsamına girip girmediği belirlenmelidir.
Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. TBK m.161’e göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz. Bu nedenle borçlu zamanaşımı def’ini usulüne uygun zamanda ileri sürmelidir.
Alacak beş yıllık süreyi geçmiş olsa bile davalı hiç zamanaşımı def’i ileri sürmezse mahkeme sırf dosyadan süre dolduğunu gördüğü için davayı bu nedenle reddedemez. Usul hukuku bakımından savunmanın süresi ve genişletilmesi yasağı ayrıca önem taşır.
Alacaklı açısından da zamanaşımının dolduğu düşüncesiyle alacaktan otomatik vazgeçilmemelidir. Sürenin başlangıcı, kesilme veya durma sebepleri ve borçlunun def’i ileri sürüp sürmediği birlikte kontrol edilir.
TBK 146’daki 10 yıllık genel süre ile fark nedir?
TBK m.146, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacağın 10 yıllık zamanaşımına tabi olduğunu söyler. TBK m.147 ise belirli alacakları açıkça beş yıllık özel süreye bağlar. Bu nedenle önce özel bir süre bulunup bulunmadığı araştırılır; yoksa genel kural uygulanır.
Ayrıca başka kanunlarda çok daha kısa veya farklı süreler bulunabilir. Haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, taşıma, sigorta, işçilik, tüketici veya ticaret hukukundaki bazı talepler özel zamanaşımı kurallarına tabidir.
Bu nedenle “her alacak 10 yılda zamanaşımına uğrar” veya “her sözleşme alacağı 5 yıldır” biçimindeki genellemeler doğru değildir.
Beş yıllık zamanaşımı uygulama örnekleri
Aylık kira bedeli her ayın beşinde muaccel oluyorsa, her ayın kira alacağı için beş yıllık süre kendi vade tarihinden başlar. Daha sonraki aylara ilişkin borçlar, önceki aya ait zamanaşımının dolmasıyla birlikte otomatik olarak zamanaşımına uğramaz.
Bir vekâlet sözleşmesinden doğan ücret alacağı muaccel olmuşsa m.147/5 kapsamında beş yıllık süre değerlendirilir. Ancak vekâlet ilişkisinden bağımsız başka bir hukuki sebebe dayanan alacak için ayrı süre uygulanabilir.
Bir eser sözleşmesinde iş sahibinin ayıp nedeniyle talebi varsa talebin niteliği ve TBK’nın eser sözleşmesine özgü özel hükümleri ayrıca kontrol edilir. Yüklenicinin ağır kusurlu ifası ileri sürülüyorsa m.147/6’daki ağır kusur istisnası gözden kaçırılmamalıdır.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
TBK m.147 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de açılan kira, vekâlet, eser, ortaklık veya dönemsel alacak davalarında da özel süre aynı kanun hükmüne göre belirlenir. Görevli ve yetkili mahkeme ise alacağın temel hukuki ilişkisine göre ayrıca tespit edilir.
İlgili rehberler: hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı, zamanaşımı def’i dilekçesi ve muacceliyet nedir.
Resmî kaynak
Temel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147’dir. Genel süre için m.146; başlangıç için m.149; durma için m.153; kesilme için m.154-156; zamanaşımının re’sen dikkate alınmaması için m.161 birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Kira alacağı zamanaşımı kaç yıldır?
TBK m.147’ye göre kira bedelleri beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Faiz alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
TBK m.147 anapara faizlerini beş yıllık zamanaşımına bağlar; özel kanun hükümleri ayrıca kontrol edilir.
Vekâlet sözleşmesinden doğan alacak kaç yıldır?
TBK m.147/5 kapsamındaki vekâlet sözleşmesi alacaklarında beş yıllık zamanaşımı uygulanır.
Eser sözleşmesi alacağı kaç yıldır?
Kural olarak beş yıldır; yüklenicinin ağır kusuruyla hiç veya gereği gibi ifa etmemesinden doğan talepler m.147/6’daki beş yıllık sürenin istisnasıdır.
Zamanaşımı fatura tarihinden mi başlar?
Kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten başlar. Fatura tarihi her durumda tek başına belirleyici değildir.
İcra takibi zamanaşımını keser mi?
Evet. TBK m.154’e göre icra takibinde bulunmak zamanaşımını kesen sebepler arasındadır.
Kısmi ödeme zamanaşımını keser mi?
Borçlunun borcu ikrarı kapsamında kısmen ifada bulunması TBK m.154’te kesilme sebebi olarak sayılmıştır.
Hâkim 5 yıl geçtiğini kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. TBK m.161 gereği zamanaşımı def’i ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden dikkate alamaz.
Her sözleşme alacağı 5 yıl mıdır?
Hayır. TBK m.147 belirli alacakları beş yıla bağlar; özel süre yoksa TBK m.146’daki on yıllık genel süre uygulanır.
Zamanaşımı dolunca borç tamamen yok olur mu?
Hayır. Zamanaşımı alacağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; borçlu usulüne uygun zamanaşımı def’i ileri sürerse talebin mahkeme yoluyla elde edilmesini engeller.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik 13 Eylül 2026 tarihinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146-161; özellikle m.147, m.148, m.149, m.154 ve m.156 yönünden yeniden incelenmiştir. Beş yıllık zamanaşımı grupları, sürelerin sözleşmeyle değiştirilememesi, muacceliyet, kesilme ve senet/karar sonrası on yıllık yeni süre ayrı ayrı kontrol edilmiştir.
Resmî kaynak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Mersin Ofisi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
