Bir Zarardan Birden Fazla Kişi Sorumluysa Kim Öder? TBK 61 Müteselsil Sorumluluk 2026

Bir kazada, yapı zararında, işletme faaliyetinde veya başka bir haksız fiilde zarara tek kişi sebep olmayabilir. Bir kişinin doğrudan fiili, diğerinin gözetim sorumluluğu, bir işletmenin tehlike sorumluluğu ve başka bir kişinin kusuru aynı zararda birleşebilir. Zarar görenin her sorumluya karşı hangi oranı isteyebileceği, dış ilişkide TBK m.61’deki müteselsil sorumluluk kuralıyla çözülür.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Müteselsil sorumluluğun amacı, aynı zarar için birden fazla sorumlu bulunduğunda zarar göreni sorumluların iç ilişkisini çözmek zorunda bırakmamaktır. Zarar gören tazminatın tamamını kanunun izin verdiği sorumlulardan birinden talep edebilir. Daha sonra fazla ödeme yapan sorumlunun diğerlerine dönmesi, TBK m.62’deki rücu ve iç paylaşım meselesidir.

TBK 61 ne düzenler?

TBK m.61, birden çok kişinin birlikte zarara sebep olması veya aynı zarardan farklı sebeplerle sorumlu bulunması hâlinde müteselsil sorumluluk hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Madde, “dış ilişki”yi yani zarar gören ile sorumlular arasındaki ilişkiyi çözer.

Dış ilişkide zarar gören, sorumluların kendi aralarında kusur ve risk oranını hesaplamak zorunda değildir. Şartları varsa tamamını bir sorumludan, bir bölümünü birinden kalanını diğerinden isteyebilir. Ancak toplam tahsilat gerçek tazminat miktarını aşamaz.

İç ilişkide hangi sorumlunun ne kadar yük taşıyacağı TBK m.62’ye tabidir. Böylece zarar görenin korunması ile sorumlular arasında adil paylaşım iki ayrı aşamada düzenlenmiştir.

Müteselsil sorumluluk nedir?

Müteselsil sorumluluk, aynı borcun birden fazla borçlusunun her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olabilmesidir. Haksız fiilde TBK m.61 özel olarak aynı zararın birden fazla sorumluya bağlandığı durumu düzenler.

Bu sistemde zarar görenin tazminat hakkı tek bir zarar kadar büyüklüktedir. Sorumlu sayısının artması alacağın iki veya üç katına çıkması sonucunu doğurmaz. Müteselsil sorumluluk tahsil güvencesini artırır, tazminatı çoğaltmaz.

Müteselsil sorumluluk ile “ortak kusur” aynı kavram değildir. İki kişi farklı sebeplerle sorumlu olabilir; biri kusurlu haksız fiil faili, diğeri kusursuz sorumluluk kapsamında sorumlu olabilir. TBK m.61 bu durumda da aynı zararın dış ilişkide müteselsil giderimini sağlar.

Birden fazla kişinin birlikte zarara sebep olması ne demektir?

Birden çok kişinin eylemi tek bir zararlı sonuca birlikte katkıda bulunuyorsa birlikte zarar verme söz konusu olabilir. Her bir davranış zarar sonucunun oluşumuna hukuken bağlanabiliyor ve aynı zarar ortaya çıkıyorsa dış ilişkide müteselsil sorumluluk gündeme gelir.

Fiillerin aynı anda gerçekleşmesi zorunlu değildir. Bir davranış zararın başlangıcını, diğeri büyümesini doğurabilir. Önemli olan aynı zarar bakımından hukuki sorumluluğun birden çok kişiye bağlanabilmesidir.

Mahkeme her davalı yönünden sorumluluğun kurucu şartlarını ayrı inceler. “Aynı olayda bulundu” demek tek başına müteselsil sorumluluk yaratmaz. Her kişi bakımından fiil, sorumluluk sebebi ve zarar bağlantısı kurulmalıdır.

Farklı hukuki sebeplerle aynı zarardan sorumlu olunabilir mi?

Evet. TBK m.61 bunu açıkça kabul eder. Örneğin çalışanın kusurlu fiili nedeniyle kendisi TBK m.49 uyarınca sorumlu olurken, işveren şartları varsa TBK m.66 uyarınca adam çalıştıran sıfatıyla sorumlu olabilir. Yapıdaki bozuklukta yapıyı fiilen kusurlu şekilde onaran kişi ile yapı maliki farklı hukuki sebeplere tabi olabilir.

Benzer şekilde tehlikeli işletmenin faaliyeti, sürücünün kusuru, işleten veya sigortacının özel kanun sorumluluğu aynı zararın farklı hukuki sebeplerle birden çok kişiye bağlanmasına yol açabilir. Özel kanundaki limit, def’i ve rücu hükümleri ayrıca korunur.

Sorumluluk sebeplerinin aynı kişi bakımından yarışması TBK m.60; birden çok kişinin aynı zarardan sorumluluğu ise TBK m.61 kapsamında değerlendirilir.

Tazminatın tamamı tek sorumludan istenebilir mi?

Müteselsil sorumluluk şartları oluşmuşsa evet. Zarar gören, tazminatın tamamını sorumlulardan birinden talep edebilir. Bu kişi zarar görene ödeme yaptıktan sonra kendi payını aşan kısım için diğer sorumlulara TBK m.62 kapsamında rücu eder.

Ancak bir sorumlunun kanundan, sözleşmeden veya özel mevzuattan doğan sorumluluk limiti varsa bu sınır dikkate alınır. Örneğin sigorta şirketinin poliçe limiti veya özel kanunda belirlenen sorumluluk kapsamı, onun dış ilişkideki borcunu sınırlar. Müteselsil sorumluluk özel limitleri ortadan kaldırmaz.

Dava dilekçesinde “müştereken ve müteselsilen” ifadesini kullanmak tek başına yeterli değildir. Her davalının neden aynı zarardan sorumlu olduğu vakıa ve hukuki sebep ile açıklanmalıdır.

Kusur oranı zarar görenin talebini sınırlar mı?

Dış ilişkide müteselsil sorumluluk varsa her sorumlunun zarar görene karşı borcu yalnız kendi kusur oranıyla sınırlı olmak zorunda değildir. Zarar görenin korunması amacıyla tamamından sorumluluk doğabilir. Kusur oranı esas olarak sorumlular arasındaki iç paylaşımda TBK m.62 bakımından önem taşır.

Bununla birlikte zarar görenin kendi müterafik kusuru farklıdır. TBK m.52 şartları varsa toplam tazminat önce zarar görenin katkısı nedeniyle azaltılabilir. Kalan tazminat sorumlular arasında müteselsilen talep edilir.

Teknik kusur raporundaki oran, hukukî sorumluluğun tek ölçütü değildir. Kusursuz sorumluluk veya özel kanun hükümleri varsa bunlar da hesaba katılır.

Bir sorumlunun yaptığı ödeme diğerlerinin borcunu etkiler mi?

Aynı zararın tazmini için yapılan ödeme, zarar görenin alacağını ödendiği ölçüde sona erdirir. Zarar gören aynı zarar kalemini diğer sorumludan ikinci kez tahsil edemez. Kararlarda ve icrada “tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla” ilkesi bu nedenle önem taşır.

Kısmi ödeme varsa kalan zarar talep edilebilir. Hangi ödemenin hangi zarar kalemine ilişkin olduğu açıkça belirlenmelidir. Özellikle sigorta, SGK, sulh ödemesi ve sorumlu kişinin yaptığı kısmi ödeme birbirinden ayrılmalıdır.

Ödemenin faiz ve fer’iler üzerindeki etkisi de ödeme tarihi ve hukuki niteliğine göre hesaplanır.

Fazla ödeyen sorumlunun rücu hakkı nasıl kullanılır?

TBK m.62’ye göre aynı zarardan sorumlu kişiler arasındaki iç paylaşımda bütün durum ve koşullar, özellikle her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu dikkate alınır. Kendi payından fazlasını ödeyen kişi, fazla kısım için diğer sorumlulara rücu eder ve zarar görenin haklarına halef olur.

Rücu talebinin zamanaşımı TBK m.73’te özel olarak düzenlenmiştir. Tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl; her hâlde tam ödemenin yapıldığı tarihten itibaren on yıl uygulanır. Ayrıca ödeme istenen kişi durumu diğer sorumlulara bildirmek zorundadır.

Bu nedenle ödeme yapan sorumlunun dekont, sulh, karar, icra ödeme belgesi ve diğer sorumluların kimliğini gösteren delilleri saklaması gerekir.

Müteselsil sorumlulara karşı dava nasıl açılır?

Zarar gören bütün sorumluları aynı davada gösterebilir veya şartlarına göre yalnız birine karşı dava açabilir. Usul ekonomisi, delillerin ortaklığı ve tahsil kabiliyeti nedeniyle birlikte dava çoğu durumda daha sistematik olabilir; ancak zorunlu dava arkadaşlığı ile ihtiyari dava arkadaşlığı ayrımı somut hukuki ilişkiye göre incelenmelidir.

Dilekçede her davalı için ayrı sorumluluk nedeni kurulmalıdır. Birinci davalının kusurlu fiili, ikinci davalının adam çalıştıran sıfatı, üçüncü davalının yapı maliki veya işleten sıfatı ayrı vakıalarla açıklanır. Sonra aynı zarar bakımından TBK m.61 müteselsil sorumluluk talebi kurulur.

Zararın ve kusurun ispatı için TBK 50 rehberi, müterafik kusur için TBK 52 rehberi incelenebilir.

Hangi deliller önemlidir?

• olayın oluş biçimini gösteren tutanak ve görüntüler,
• her sorumlunun fiilini veya hukuki sıfatını gösteren belgeler,
• iş sözleşmesi ve görev kayıtları,
• işletme, malik veya işleten kayıtları,
• teknik kusur ve illiyet bilirkişi raporları,
• zarar miktarını gösteren sağlık, mali ve ekspertiz belgeleri,
• sigorta poliçesi ve ödeme kayıtları,
• önceki kısmi ödemeler, sulh ve ibra belgeleri,
• icra ödeme kayıtları,
• rücu bakımından diğer sorumlulara yapılan bildirimler.

TBK 61’in uygulandığı başlıca alanlar

Trafik kazası

Sürücü, işleten, araç sahibi sıfatı, sigortacı ve yol kusurundan sorumlu kurum farklı hukuki sebeplerle aynı zarara bağlı olabilir. KTK ve sigorta mevzuatındaki özel hükümler ayrıca uygulanır.

İşletme faaliyeti

Çalışanın kusurlu eylemi ile işverenin adam çalıştıran sorumluluğu aynı zararda birleşebilir. Tehlikeli işletme koşulları varsa TBK m.71 de gündeme gelebilir.

Yapı zararları

Yapı maliki, yüklenici, bakım şirketi veya fiili kusurlu kişi farklı hukuki dayanaklarla aynı zarardan sorumlu olabilir.

Sağlık hizmeti

Somut ilişkinin niteliğine göre hekim, özel hastane veya diğer hizmet sunucuları farklı sorumluluk sebeplerine tabi olabilir. Kamu hastanelerinde idari yargı ve kamu görevlisine ilişkin özel kurallar uygulanır.

Sık yapılan hatalar

• Müteselsil sorumluluk ile kusur oranına göre bölüşümü aynı şey sanmak.
• Her davalıya sorumluluk sebebi kurmadan topluca dava açmak.
• Bir sorumludan yapılan tahsilatı diğer davalılara karşı göz ardı etmek.
• Zarar görenin müterafik kusurunu sorumluların iç kusuruyla karıştırmak.
• Özel kanun sorumluluk limitlerini dikkate almamak.
• TBK m.61 dış ilişki ile TBK m.62 iç ilişkiyi birbirine karıştırmak.
• Rücu zamanaşımını TBK m.72’ye göre hesaplamak.
• Aynı zarar kalemini iki kez tahsil etmeye yol açacak hüküm kurmak.

Dosya kontrol listesi

1. Aynı zarardan sorumlu bütün kişi ve kurumları belirleyin.
2. Her biri için ayrı hukuki sorumluluk sebebi yazın.
3. Zararın tek ve ortak olup olmadığını netleştirin.
4. Müteselsil sorumluluğu doğuran bağlantıyı gösterin.
5. Özel limit ve def’ileri kontrol edin.
6. Zarar görenin kendi kusurunu toplam tazminatta ayrı değerlendirin.
7. Yapılmış ödemeleri zarar kalemlerine göre mahsup edin.
8. Tahsilde tekerrür riskini önleyin.
9. Ödeme yapan sorumlunun TBK m.62 rücu hakkını saklayın.
10. Rücu için TBK m.73 süre ve bildirim yükümlülüğünü kontrol edin.

Sık sorulan sorular

TBK 61 neyi düzenler?

Birden fazla kişinin aynı zarardan birlikte veya farklı sebeplerle sorumlu olması hâlinde dış ilişkide müteselsil sorumluluğu düzenler.

Zararın tamamı tek davalıdan istenir mi?

Müteselsil sorumluluk şartları oluşmuşsa ve o sorumlunun özel bir limiti yoksa tamamı talep edilebilir.

Kusuru yüzde 20 olan kişi zararın tamamını öder mi?

Dış ilişkide müteselsil sorumluluk varsa tamamından sorumlu tutulabilir; kendi payını aşan ödeme için diğer sorumlulara rücu eder.

Zarar gören iki kez tahsilat yapabilir mi?

Hayır. Aynı zarar bir kez giderilir.

TBK 61 ile müteselsil borç aynı mı?

TBK m.61 haksız fiil ve sorumluluk hukukunda aynı zarardan birden çok kişinin dış ilişkide sorumluluğunu düzenler; müteselsil borcun genel hükümleri TBK m.162 ve devamında yer alır.

Fazla ödeyen ne yapar?

TBK m.62’ye göre payını aşan kısmı diğer sorumlulara rücu edebilir.

Rücu zamanaşımı ne kadardır?

TBK m.73’e göre tam ödeme ve birlikte sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde tam ödemeden itibaren on yıldır.

Sigortacı da müteselsil sorumlu olabilir mi?

Özel sigorta ve KTK hükümlerinin şartları ve poliçe limiti çerçevesinde zarar gören doğrudan talepte bulunabilir; sorumluluğun kapsamı özel mevzuata tabidir.

Müteselsil sorumluluk için herkesin kusurlu olması şart mı?

Hayır. TBK m.61 aynı zarardan farklı hukuki sebeplerle sorumlu olanları da kapsar; kusursuz sorumluluk sebebi bulunabilir.

Dava tüm sorumlulara birlikte mi açılmalı?

Zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadıkça müteselsil sorumluluk zarar görene seçim imkânı sağlar; ancak somut usul ilişkisi ayrıca incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →