Hayvan Taşınmaza Zarar Verirse Alıkonulabilir mi? TBK 68 Hayvanı Alıkoyma Hakkı 2026

Bir büyükbaş hayvanın ekili araziye girerek ürüne zarar vermesi, komşunun hayvanının bahçeye girip bitkilere veya yapılara zarar vermesi ya da kontrolsüz bir hayvanın taşınmaz üzerinde tekrarlanan zarar oluşturması hâlinde zarar gören kişinin yalnız sonradan tazminat davası açma hakkı yoktur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.68, taşınmaz zilyedine zarara neden olan hayvanı yakalama ve zarar giderilinceye kadar alıkoyma şeklinde özel bir koruma yetkisi verir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu hak, klasik alıkoyma hakkından farklı ve hayvan zararına özgü özel bir düzenlemedir. Amaç hem mevcut zararı durdurmak hem de tazminat alacağını güvence altına almaktır. Bununla birlikte TBK m.68 kişinin kendi başına sınırsız güç kullanmasına izin vermez. Hayvanın yakalanması, tutulması ve gerekiyorsa etkisiz hâle getirilmesi ölçülü olmalı; hayvan sahibi derhâl bilgilendirilmelidir.

TBK 68 ne düzenler?

TBK m.68’in birinci fıkrasına göre bir kişinin hayvanı başkasının taşınmazı üzerinde zarar verdiğinde, taşınmazın zilyedi hayvanı yakalayabilir ve zararı giderilinceye kadar alıkoyabilir. Durum ve koşullar haklı gösteriyorsa hayvanı diğer yollarla etkisiz hâle getirebilir.

İkinci fıkraya göre taşınmaz zilyedi bu durumda derhâl hayvan sahibine bilgi vermek zorundadır. Hayvan sahibini bilmiyorsa, sahibinin bulunması için gerekli girişimleri yapmakla yükümlüdür.

Hüküm iki yönlü koruma kurar. Taşınmaz zilyedine zararı durdurma ve tazminat alacağını güvence altına alma yetkisi verirken hayvan sahibinin mülkiyet ve hayvanın korunmasına ilişkin menfaatini bildirim ve ölçülülük şartlarıyla korur.

TBK 68’deki alıkoyma hakkını kim kullanabilir?

Kanun “taşınmazın zilyedi” ifadesini kullanır. Bu nedenle hakkın kullanılması için mutlaka taşınmaz maliki olmak gerekmez. Taşınmaz üzerinde fiili hâkimiyeti ve zilyetliği bulunan kiracı, intifa hakkı sahibi veya başka hukuka uygun zilyet de koşulları oluştuğunda bu yetkiyi kullanabilir.

Örneğin kiracı olarak işletilen tarım arazisine komşunun hayvanı girip ürüne zarar verirse, zarara uğrayan kiracı zilyet TBK m.68 kapsamında hayvanı yakalama ve alıkoyma hakkını kullanabilir. Malik uzakta olsa bile zilyetliğin fiili koruması öne çıkar.

Zilyetlik hukuka aykırı bir işgale dayanıyorsa somut durum ayrıca incelenir. TBK m.68’in amacı meşru zilyetliği hayvan zararına karşı korumaktır.

Hangi durumda hayvan alıkonulabilir?

Hayvanın başkasının taşınmazı üzerinde bir zarar vermiş olması gerekir. Salt “zarar verme ihtimali” m.68’in açık lafzındaki alıkoyma şartını tek başına karşılamaz. Hayvanın taşınmaza girmesi, ürün, bitki, yapı, tesis, eşya veya taşınmazın kullanım değerinde gerçek bir zarar oluşturmalıdır.

Zararın türü geniştir. Tarladaki ürünün yenmesi veya ezilmesi, bahçe çitinin kırılması, sulama sisteminin zarar görmesi, peyzajın tahrip edilmesi, yapı eklentilerinin bozulması veya hayvan hareketiyle başka mala zarar verilmesi bu kapsamda olabilir.

Zararın hayvan davranışıyla uygun illiyet bağı bulunmalıdır. Hayvanın taşınmazda bulunması tek başına, önceden var olan hasarın ona yüklenmesi için yeterli değildir. Tespit fotoğraf, video, tanık ve gerektiğinde bilirkişi ile yapılmalıdır.

Hayvan nasıl yakalanabilir?

TBK m.68 yakalama yetkisi verir ancak yöntemi sınırsız bırakmaz. Yakalama, zararı durdurmak ve hayvanı güvenli biçimde muhafaza etmek için gerekli ve ölçülü araçlarla yapılmalıdır. Kişinin kendisini veya çevresini tehlikeye sokması beklenmez.

Büyükbaş, saldırgan veya tehlikeli hayvanda kolluk, belediye, veteriner veya yetkili ekiplerden destek istemek en güvenli yöntem olabilir. Zilyedin kanuni yetkisi bulunması, tehlikeli hayvana uzmanlık olmadan müdahale etme zorunluluğu doğurmaz.

Yakalama sırasında gereksiz şiddet uygulanması, hayvana zarar verilmesi veya cezalandırma amacıyla kötü muamele yapılması TBK m.68’in koruması dışında kalabilir ve ayrıca hukuki veya cezai sorumluluk doğurabilir.

Hayvan ne kadar süre alıkonulabilir?

Kanun “zararı giderilinceye kadar” alıkoyma hakkı tanır. Bu, hayvanın süresiz olarak sahiplenilmesi veya mülkiyetinin zilyede geçmesi anlamına gelmez. Alıkoyma bir güvence aracıdır.

Zarar sahibi tarafından giderildiğinde alıkoyma hakkının temel sebebi sona erer. Zarar miktarında uyuşmazlık varsa zilyedin ölçüsüz ve belirsiz süreyle hayvanı tutması yerine hukuk yollarına başvurması gerekir. Uyuşmazlığın niteliğine göre tevdi, ihtiyati tedbir, delil tespiti veya tazminat davası gibi araçlar değerlendirilebilir.

Hayvanın uzun süre tutulması bakım, beslenme, sağlık ve refah yükümlülüklerini artırır. Zilyet, hayvanı alıkoyduğu sürede onun temel ihtiyaçlarını ihmal edemez.

Hayvanı “diğer yollarla etkisiz hâle getirmek” ne demektir?

TBK m.68, durum ve koşullar haklı gösteriyorsa hayvanın başka yollarla etkisiz hâle getirilebileceğini söyler. Bu ifade saldırı veya zararı devam ettiren hayvanın tehlikesini sonlandırmaya yönelik zorunlu ve ölçülü müdahaleyi kapsar.

“Etkisiz hâle getirme” hayvanı öldürme veya yaralama konusunda genel bir izin değildir. Müdahalenin meşru sayılabilmesi için mevcut tehlikenin ağırlığı, daha hafif araçların mümkün olup olmadığı, insan veya mal güvenliğine yönelik aciliyet ve kullanılan aracın orantılılığı değerlendirilir.

Örneğin insan hayatına yönelik anlık ve ciddi saldırıda başka şekilde korunma imkânı bulunmaması ile yalnız bahçede dolaşan hayvanı cezalandırmak aynı değildir. İkinci durumda ağır müdahale hukuka aykırı olur.

Ölçülülük sınırı nasıl belirlenir?

TBK m.68’deki yetkinin amacı zararı önlemek ve alacağı güvence altına almaktır. Bu amacı aşan davranış yetkinin kötüye kullanılması hâline gelebilir. Müdahale elverişli, gerekli ve olayın tehlikesiyle orantılı olmalıdır.

Hayvan kolayca kapalı bir alana alınabiliyorsa ağır fiziksel müdahale gerekli değildir. Sahibine hızlı biçimde ulaşılabiliyorsa hayvanın günlerce gizli yerde tutulması hakkın amacını aşabilir. Zarar düşük ve tartışmalıysa hayvanın ekonomik veya duygusal değerine kıyasla aşırı baskı kurulması hakkaniyete aykırı olabilir.

Zilyedin de hayvanın güvenli muhafazası için makul özeni göstermesi gerekir. Alıkonulan hayvanın kaçması, yaralanması veya kötü koşullarda tutulması hâlinde zilyedin kendi sorumluluğu doğabilir.

Hayvan sahibine bildirim zorunlu mu?

Evet. TBK m.68/2 zilyede derhâl hayvan sahibine bilgi verme yükümlülüğü getirir. “Derhâl” ifadesi olayın şartlarında mümkün olan ilk makul anda bildirim yapılmasını gerektirir.

Bildirimde hayvanın nerede tutulduğu, zararın ne olduğu ve iade için nasıl iletişim kurulacağı açık olmalıdır. İspat açısından yazılı mesaj, noter bildirimi, kolluk kaydı veya tanıklı iletişim kullanılabilir.

Hayvan sahibine ulaşılabildiği hâlde bilgi vermemek, alıkoyma hakkının kullanımını hukuka aykırı hâle getirebilir ve zilyedin sorumluluğunu doğurabilir.

Hayvanın sahibi bilinmiyorsa ne yapılır?

TBK m.68 zilyedin sahibini bulmak için gerekli girişimleri yapmasını şart koşar. Hayvanın mikroçip kontrolü için veteriner veya yetkili kuruma başvuru, belediye veya kolluğa bildirim, çevrede sahibin araştırılması ve varsa küpe/kimlik kayıtlarının kontrolü bu kapsamda olabilir.

Sahibi bilinmeyen hayvanı kendiliğinden sahiplenmek yerine yetkili kurumların sahipsiz hayvan prosedürleri de gözetilmelidir. Hayvanın türü ve mevzuatına göre Tarım ve Orman birimleri, belediye veya kolluk yetkili olabilir.

Zilyet yaptığı girişimleri belgelemelidir. Sonradan “sahibini aramadı” iddiası ortaya çıktığında arama kayıtları önem taşır.

Hayvanın bakım ve muhafaza giderlerini kim öder?

TBK m.68 doğrudan ayrıntılı bakım gideri tarifesi koymaz. Ancak hayvanın zarar nedeniyle hukuka uygun biçimde alıkonulması sırasında zorunlu ve makul beslenme, barınma veya veteriner giderleri ortaya çıkabilir. Bu giderlerin hukuki dayanağı olayın koşullarına, vekâletsiz iş görme ve zarar hükümlerine göre değerlendirilir.

Zilyedin gereksiz lüks harcama yapıp tamamını hayvan sahibine yüklemesi mümkün değildir. Gider zorunlu, makul ve belgeli olmalıdır. Acil veteriner müdahalesi yapılmışsa tedavi gereği ve faturalar saklanmalıdır.

Bakım gideri tazminat talebiyle birlikte veya ayrı hukuki sebebe dayanarak ileri sürülebilir. Zarar ile muhafaza giderinin birbirine karıştırılmaması gerekir.

Taşınmazdaki zarar ayrıca nasıl istenir?

TBK m.68 alıkoyma yetkisini, TBK m.67 ise hayvan bulunduranın tazminat sorumluluğunu düzenler. Zarar gören, hayvanı alıkoymuş olsa dahi gerçek zararını ayrıca talep etmelidir. Alıkoyma tazminatın kendisi değil, güvence niteliğindedir.

Zararın ispatında olay öncesi ve sonrası fotoğraflar, ürün miktarı, piyasa değeri, onarım faturası, tarım uzmanı veya teknik bilirkişi, tanık ve kamera kayıtları kullanılabilir. Tarımsal ürün zararında ekim alanı, verim, hasat dönemi ve piyasa fiyatı objektif verilere dayanmalıdır.

Hayvan bulunduranın sorumluluğuna ilişkin ayrıntı için TBK 67 rehberine, zararın ispatı için TBK 50 rehberine bakılabilir.

TBK 68 uygulamasında sık yapılan hatalar

• Taşınmazda gerçek zarar oluşmadan hayvanı alıkoymak.
• Hayvanı alıkoymayı mülkiyeti kazanma hakkı sanmak.
• Hayvan sahibine derhâl bildirim yapmamak.
• Sahibi bilinmiyorsa hiçbir araştırma yapmamak.
• Kolay ve güvenli seçenek varken hayvana ağır fiziksel müdahale uygulamak.
• Alıkonulan hayvanın bakımını ihmal etmek.
• Zarar miktarını belgelememek.
• Alıkoyma hakkı ile tazminat alacağını aynı şey sanmak.
• Zarar giderildiği hâlde hayvanı iade etmemek.

Pratik uygulama kontrol listesi

1. Taşınmaz üzerindeki zararı fotoğraf ve videoyla tespit edin.
2. Hayvanı güvenli ve ölçülü yöntemle zarardan uzaklaştırın.
3. Gerekirse yetkili ekiplerden destek alın.
4. Hayvanın kimlik, küpe veya mikroçip bilgisini tespit edin.
5. Sahibini biliyorsanız derhâl haber verin.
6. Bilmiyorsanız veteriner, belediye veya kolluk aracılığıyla araştırın.
7. Hayvanın temel bakım ve güvenliğini sağlayın.
8. Zarar miktarını teknik veya mali belgelerle belirleyin.
9. Uyuşmazlık büyüyorsa delil tespiti ve dava yollarını kullanın.
10. Zarar giderildiğinde alıkoymanın hukuki sebebinin sona erdiğini dikkate alın.

Sık sorulan sorular

Komşunun hayvanı tarlama zarar verirse hayvanı tutabilir miyim?

TBK m.68’in şartları oluşmuşsa taşınmaz zilyedi hayvanı yakalayıp zarar giderilinceye kadar alıkoyabilir.

Hayvanı alıkoymak için taşınmazın sahibi olmak şart mı?

Hayır. Kanun taşınmazın zilyedine hak tanır; kiracı gibi hukuka uygun zilyet de koşulları varsa hakkı kullanabilir.

Hayvana zarar verebilir miyim?

TBK m.68 yalnız durum ve koşullar haklı gösteriyorsa tehlikeyi diğer yollarla etkisiz hâle getirmeye izin verir. Gereksiz veya ölçüsüz zarar hukuka aykırıdır.

Hayvanın sahibi belli değilse ne yapmalıyım?

Sahibin bulunması için gerekli girişimleri yapmak zorundasınız; mikroçip, veteriner, belediye ve kolluk kayıtları kullanılabilir.

Sahibine haber vermek zorunlu mu?

Evet. Sahibi biliniyorsa derhâl bilgi verilmelidir.

Zarar ödenince hayvanı iade etmek gerekir mi?

Alıkoyma zararın giderilmesine bağlı güvence olduğundan temel sebep sona erdiğinde hayvan iade edilmelidir.

Hayvanı kaç gün tutabilirim?

Kanun sabit gün sayısı koymaz; zarar giderilinceye kadar alıkoymaya izin verir. Uyuşmazlık hâlinde süresiz ve ölçüsüz tutma yerine yargı yollarına başvurulmalıdır.

Bakım masraflarını isteyebilir miyim?

Zorunlu ve makul muhafaza giderleri somut hukuki sebebe göre talep edilebilir; giderler belgelenmelidir.

Ürüne verilen zararı nasıl hesaplarım?

Ekim alanı, ürün türü, verim, hasat dönemi ve piyasa değeri gibi objektif verilerle teknik bilirkişi hesabı yapılabilir.

TBK 67 ile TBK 68 farkı nedir?

TBK 67 hayvan bulunduranın zarar giderme sorumluluğunu; TBK 68 taşınmaz zilyedinin zarar veren hayvanı yakalama ve alıkoyma yetkisini düzenler.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →