Tecdit (Yenileme) Nedir? TBK 133-134’e Göre Eski Borcun Sona Ermesi ve Yeni Borç 2026

“Tecdit ne demek?”, “borç yapılandırılırsa eski borç silinir mi?”, “borca karşılık senet verilirse eski borç sona erer mi?” ve “yeni sözleşme yapmak borcu yeniler mi?” soruları TBK m.133’teki yenileme kurumuna ilişkindir. Yenileme uygulamada sık ileri sürülmesine rağmen kanunun aradığı şart son derece nettir: eski borcun yeni borçla sona erdirilmesi konusunda tarafların açık iradesi bulunmalıdır.

Bu nedenle her vade uzatımı, her taksitlendirme, her ek protokol ve her yeni senet yenileme değildir. Taraflar mevcut borcu aynen koruyup yalnız ödeme şeklini değiştirebilir. Yenilemeden söz edilebilmesi için eski borcun sona ermesi ve onun yerine yeni bir borcun kurulması iradesi açıkça ortaya konulmalıdır.

Tecdit ne demektir?

Tecdit, 818 sayılı eski Borçlar Kanunu döneminden gelen ve uygulamada hâlen kullanılan terimdir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ise aynı kurumu “yenileme” başlığı altında düzenler. Hukuki anlamı, mevcut borcun yeni bir borçla sona erdirilmesidir.

Yenilemede iki aşama aynı hukuki iradenin parçasıdır: önce mevcut borç sona erer, aynı anda onun yerine yeni bir borç kurulur. Bu nedenle yalnız yeni bir sözleşme veya senet bulunması yeterli değildir. Yeni ilişkinin eski borcun yerine geçtiği açıkça anlaşılmalıdır.

Örneğin taraflar 500.000 TL satış bedeli borcunun artık eski satış sözleşmesine değil yeni ve bağımsız bir borç sözleşmesine dayanacağını, eski borcun tamamen sona erdiğini ve yeni borcun belirli koşullarla doğduğunu açıkça kararlaştırırsa yenileme gündeme gelebilir. Buna karşılık yalnız “borç 5 taksitte ödenecektir” denmesi çoğu kez ödeme koşulunun değiştirilmesi niteliğindedir.

TBK 133’ün temel kuralı nedir?

TBK m.133/1, “Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların bu yöndeki açık iradesi ile olur” hükmünü içerir. Kanunun “ancak” ve “açık irade” ifadelerini birlikte kullanması, yenilemenin tereddüt hâlinde kabul edilmemesi gerektiğini gösterir.

Yenilemeyi ileri süren kişi, eski borcun sona erdirilmesi konusunda tarafların açıkça anlaştığını ortaya koymalıdır. Yeni borç belgesi düzenlenmiş olması, ödeme planının değişmesi veya farklı teminat verilmesi tek başına bu sonucu doğurmaz.

Maddenin ikinci fıkrası da bu yaklaşımı güçlendirir: özellikle mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni alacak senedi ya da kefalet senedi düzenlenmesi, açık yenileme iradesi olmadıkça yenileme sayılmaz.

Açık yenileme iradesi nasıl anlaşılır?

En güvenli yöntem, sözleşmede eski borcun sona erdiğinin ve yeni borcun onun yerine geçtiğinin açıkça yazılmasıdır. “Taraflar, 1 Ocak 2026 tarihli sözleşmeden doğan 400.000 TL borcun işbu sözleşmeyle tamamen sona erdiğini ve yerine aşağıdaki koşullarda yeni borç doğduğunu kabul eder” benzeri bir ifade yenileme iradesini somutlaştırır.

Buna karşılık “borç yeniden yapılandırılmıştır”, “yeni ödeme planı yapılmıştır” veya “karşılığında bono verilmiştir” gibi ifadeler tek başına eski borcun sona erdirildiğini açıkça göstermeyebilir. Belgenin bütün hükümleri birlikte okunur.

Açık iradenin bulunması, yenilemenin temel şartıdır. Taraflardan biri eski borcun sürdüğünü, diğeri sona erdiğini düşünüyorsa irade uyuşması yoktur. Bu nedenle metin hazırlanırken “eski borç devam eder” veya “eski borç sona erer” tercihi açık yazılmalıdır.

Eski borç ile yeni borç arasında ne değişmelidir?

Yenilemenin konusu yeni bir borçtur. Yeni borcun eski borçtan hukuken ayrılabilir olması gerekir. Borcun sebebi, konusu, tarafı veya temel hukuki yapısı değişebilir. Ancak her değişiklik yenileme değildir; değişiklik ile eski borcun ortadan kaldırılması iradesi birlikte bulunmalıdır.

Örneğin yalnız faiz oranının değiştirilmesi, vadenin uzatılması veya ödeme günlerinin yeniden belirlenmesi mevcut borcun tadili olabilir. Taraflar açıkça eski borcu sona erdirmedikçe aynı borç değişmiş koşullarla devam eder.

Yenileme kabul edildiğinde ise eski borca dayanılarak talepte bulunulması kural olarak mümkün değildir; çünkü eski borç sona ermiştir. Alacak yeni borç ilişkisine dayanır.

Mevcut borç için senet verilmesi yenileme sayılır mı?

Hayır. TBK m.133/2 bu konuda açık hüküm içerir. Mevcut borç için yeni bir alacak senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz. Bu nedenle borçlu imzalı bir borç senedi verdi diye önceki sözleşmeden doğan borcun kendiliğinden ortadan kalktığı söylenemez.

Senet çoğu zaman mevcut borcu belgelemek, ödeme takvimini göstermek veya alacağı güçlendirmek amacıyla düzenlenir. Eski borcun sona ermesi isteniyorsa bu sonucun ayrıca yazılması gerekir.

Bono verilirse eski borç sona erer mi?

Kural olarak hayır. TBK m.133/2 “kambiyo taahhüdünde bulunulmasını” özel olarak sayar ve bunun açık yenileme iradesi olmadıkça yenileme teşkil etmeyeceğini düzenler. Bono, poliçe veya çek verilmesi alacaklıya kambiyo hukukundan doğan haklar sağlayabilir; ancak asıl borcun sona ermesi ayrı meseledir.

Taraflar bononun eski borcun yerine geçtiğini açıkça kararlaştırmışsa yenileme değerlendirilebilir. Açık irade yoksa kambiyo senedi ile temel borç ilişkisi arasındaki bağ ve talep hakları kendi kurallarına göre devam eder.

Bu ayrım icra takibinde önemlidir. Alacaklı kambiyo senedine dayalı takip yapabilir; ancak temel borç ilişkisi yönünden hangi hakların devam ettiği yenileme olup olmadığına göre belirlenir.

Yeni kefalet senedi eski borcu yeniler mi?

TBK m.133/2, yeni kefalet senedi düzenlenmesini de açıkça sayar. Yeni kefalet verilmesi, tek başına eski borcun sona erdiği anlamına gelmez. Kefalet bir teminattır; asıl borcun yenilenmesi için ayrıca açık yenileme iradesi gerekir.

Kefalet sözleşmesinin geçerliliği TBK m.583 ve devamındaki özel şekil kurallarına tabidir. Yeni kefaletin geçerli olması ile asıl borcun yenilenmesi iki ayrı hukuki sorudur. Birinin gerçekleşmesi diğerini otomatik olarak doğurmaz.

Borcun taksitlendirilmesi yenileme midir?

Tek başına taksitlendirme yenileme değildir. Taraflar aynı borcun ödeme zamanlarını bölerek yeni takvim belirleyebilir. Eski borcun hukuki sebebi ve varlığı korunur; yalnız ifa zamanı değiştirilir.

Örneğin vadesi gelmiş 600.000 TL borcun altı eşit taksitte ödenmesinin kararlaştırılması, sözleşmede eski borcun sona erdiğine ilişkin açık irade yoksa kural olarak ödeme planı değişikliğidir. Borcun kaynağı aynı kalır.

Taksitlendirme anlaşmasında “bu anlaşma önceki borcu sona erdirmez, yalnız ödeme vadelerini değiştirir” ibaresi kullanılması uyuşmazlığı önler. Yenileme amaçlanıyorsa bunun tam tersi açıkça yazılmalıdır.

Vade uzatımı yenileme sayılır mı?

Hayır. Borcun vadesinin uzatılması, mevcut borcun ifa zamanını değiştirir; borcun kendisini ortadan kaldırmaz. Tarafların açık yenileme iradesi bulunmadıkça yalnız süre verilmesi veya erteleme yenileme değildir.

Vade uzatımı, temerrüt ve faiz hesabını etkileyebilir. Yeni vade kararlaştırılmışsa borcun muacceliyet tarihi buna göre belirlenir. Ancak bu değişiklikten “eski borç silindi ve yeni borç doğdu” sonucu çıkarılmaz.

Yapılandırma sözleşmesi her zaman tecdit midir?

Hayır. “Yapılandırma” ekonomik bir tanımlamadır; hukuki sonucu sözleşme metni belirler. Taraflar borcun yalnız vadesini, faizini ve taksitlerini değiştiriyorsa aynı borç değiştirilmiş şartlarla devam edebilir. Eski borcu sona erdirip yeni bağımsız borç yaratmak istiyorlarsa TBK m.133 anlamında açık irade gerekir.

Banka kredisi, ticari cari hesap, tedarik borcu veya kira alacağı yapılandırmalarında bu ayrım özellikle önemlidir. Eski teminatların devam edip etmeyeceği, kefilin durumu, faiz ve zamanaşımı gibi sonuçlar yenileme niteliğine göre değişebilir.

Yenileme ile ibra arasındaki fark nedir?

İbrada taraflar borcu tamamen veya kısmen sona erdirir; yerine mutlaka yeni bir borç kurulması gerekmez. TBK m.132 ibrayı düzenler. Yenilemede ise eski borcun sona ermesinin karşılığında yeni bir borç doğar.

Örneğin alacaklı 100.000 TL borcu tamamen silerse ibra vardır. Taraflar eski 100.000 TL borcu sona erdirip farklı hukuki sebep ve koşullarla yeni 80.000 TL borç kurarsa yenileme gündeme gelir. Sitedeki İbra Nedir? rehberi bu farkı ayrıntılı açıklar.

Yenileme ile borcun üstlenilmesi arasındaki fark nedir?

Borcun üstlenilmesinde borçlu taraf değişir. TBK m.195 ve devamında iç ve dış üstlenme düzenlenmiştir. Yenilemede ise eski borç sona erip yeni borç kurulur; taraf değişikliği zorunlu değildir.

Bir üçüncü kişi mevcut borcu üstlendiğinde asıl borç ilişkisinin devam edip yalnız borçlunun değişmesi mümkündür. Bu işlem kendiliğinden yenileme değildir. Tarafların ayrıca eski borcu sona erdirip yeni borç kurma iradesi varsa iki kurumun sonuçları birlikte değerlendirilir.

Yenileme eski teminatları sona erdirir mi?

Yenileme eski borcu sona erdirdiği için eski borca bağlı fer’î hakların durumu önem kazanır. TBK m.131’e göre asıl borç ifa veya diğer bir sebeple sona erdiğinde rehin, kefalet, faiz ve ceza koşulu gibi bağlı hak ve borçlar da kural olarak sona erer. Kanundaki ve sözleşmedeki istisnalar ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle yenileme yapılırken eski rehin veya kefaletin yeni borcu da güvence altına alacağı varsayılmamalıdır. Yeni borç için teminatların geçerli biçimde yeniden kurulması gerekebilir. Ancak cari hesapta TBK m.134 özel kuraldır: Bir hesap kalemine bağlı güvence, aksi kararlaştırılmadıkça hesabın kesilip sonucun kabul edilmesiyle sona ermez. Özellikle kefaletin şekil şartları ve kefilin iradesi korunmalıdır.

İşlemiş faiz ve ceza koşulu ne olur?

Eski borcun yenilemeyle sona ermesi, ona bağlı yan hakları da etkiler. Taraflar yeni borcun tutarını belirlerken işlemiş faizi yeni ana borca dahil edebilir veya ayrı hüküm kurabilir. Ancak faiz, temerrüt faizi ve bileşik faiz konusunda TBK, 3095 sayılı Kanun ve ticari işlerde TTK’nın emredici sınırlamaları gözetilmelidir.

Ceza koşulunun yeni borçta devam etmesi isteniyorsa yeni sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir. Eski borca bağlı ceza koşulunun otomatik olarak yeni borca taşındığı varsayılmamalıdır.

TBK 134 cari hesapta yenilemeyi nasıl düzenler?

TBK m.134’e göre çeşitli kalemlerin bir cari hesaba sadece kaydedilmiş olması borcun yenilenmiş olduğu anlamına gelmez. Ancak hesabın kesilmiş ve hesap sonucu diğer tarafça kabul edilmiş olması hâlinde borç yenilenmiş olur. Kalemlerden biri için güvence varsa, aksi kararlaştırılmadıkça hesabın kesilip sonucun kabul edilmiş olması bu güvenceyi sona erdirmez. Bu özel kural, cari hesaptaki yenilemenin teminatlara etkisini genel yenilemeden ayırır.

Ticari cari hesap ilişkilerinde ayrıca Türk Ticaret Kanunu m.89 ve devamındaki cari hesap hükümleri uygulanır. Bu nedenle hesap kaleminin kaydedilmesi, bakiyenin kabulü ve hesabın kapanması ayrı aşamalar olarak incelenmelidir.

Yenileme zamanaşımını nasıl etkiler?

Yenilemeyle eski borç sona erdiği ve yeni borç doğduğu için zamanaşımı yeni borcun hukuki niteliğine ve muacceliyetine göre değerlendirilir. Ancak tarafların işleminin gerçekten yenileme mi yoksa yalnız borç ikrarı, vade uzatımı veya yapılandırma mı olduğu önce belirlenmelidir.

Yalnız borç ikrarı veya kısmi ödeme zamanaşımını TBK m.154 kapsamında kesebilir; bu işlemleri yenilemeyle karıştırmamak gerekir. Kesilme, yeni süre başlangıcı ve yeni borç kurulması farklı hukuki mekanizmalardır.

İcra takibinde “borç yenilendi” savunması nasıl değerlendirilir?

Borçlu, takip dayanağı eski borcun TBK m.133 anlamında yenilemeyle sona erdiğini ileri sürebilir. Bu savunmanın başarısı, tarafların açık yenileme iradesini gösteren belge veya diğer delillere bağlıdır. Yalnız yeni senet verilmiş olması maddenin açık hükmü gereği tek başına yeterli değildir.

Takip türüne göre itirazın süresi ve mercii değişir. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz, kambiyo takibinde borca veya imzaya itiraz ve ilamlı takipte sınırlı şikâyet/itfa-imhal-itiraz yolları ayrı kurallara tabidir.

Dava sırasında yenileme nasıl ispatlanır?

Yenileme bir hukuki işlem olduğundan ispatı HMK’nın hukuki işlemlere ilişkin delil kurallarına tabidir. Yazılı sözleşme, ek protokol, sulh veya yapılandırma metni, taraf yazışmaları ve yeni borç belgesi birlikte değerlendirilebilir. En güçlü delil, eski borcun sona erdiğini açıkça söyleyen imzalı metindir.

Yenilemeyi ileri süren taraf yalnız “yeni sözleşme yapıldı” demekle yetinmemelidir. Eski borcun hangi maddede sona erdirildiğini, yeni borcun hangi şartlarla doğduğunu ve teminatların durumunu somut biçimde göstermelidir.

Yenileme sözleşmesi için kontrol listesi

• Eski borcun kaynağını, tarihini ve tutarını belirleyin.
• Eski borcun tamamen mi kısmen mi sona ereceğini açıkça yazın.
• Yeni borcun sebebini, tutarını ve vadesini ayrı düzenleyin.
• “Eski borç sona ermiştir” iradesini tereddütsüz kurun.
• Bono veya yeni senedin tek başına yenileme olmadığını hesaba katın.
• Eski rehin, kefalet ve ceza koşulunun durumunu açıkça düzenleyin.
• Yeni teminat gerekiyorsa geçerlilik şekillerini yeniden yerine getirin.
• Cari hesap ilişkisinde TBK m.134 ve TTK hükümlerini ayrıca kontrol edin.
• Vergi ve muhasebe kayıtlarını yeni borç yapısıyla uyumlu hâle getirin.
• Dava veya icra dosyası varsa yeni anlaşmanın dosyaya etkisini ayrıca düzenleyin.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TBK m.133-134 Türkiye genelindeki borç ilişkilerinde uygulanır. Mersin’de kredi, ticari alacak, kira, tedarik ve yapılandırma sözleşmelerinde de yenileme aynı açık irade şartına tabidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu borç ve sözleşme uyuşmazlıklarını Türkiye genelinde Mersin’den takip eder.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →