Telif Hakkı İhlalinin Önlenmesi Davası Nedir? FSEK 69 Tecavüzün Men’i 2026
Kısa ve net cevap: Telif hakkı henüz ihlal edilmemiş olsa bile somut ve ciddi bir ihlal tehlikesi varsa hak sahibi FSEK 69 uyarınca tecavüzün men’i davası açarak muhtemel ihlalin önlenmesini isteyebilir. Aynı dava, gerçekleşmiş ihlal sona ermiş olsa bile devam etme veya tekrar etme tehlikesi varsa da açılabilir. Men davasının amacı geçmiş ihlalin sonuçlarını kaldırmak değil, gelecekteki veya tekrarlanacak hukuka aykırı kullanımı engellemektir. FSEK 66’nın işletme sahibine karşı dava ve kusur aranmamasına ilişkin hükümleri men davasında da uygulanır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
FSEK 69, muhtemel telif ihlalini veya tekrar tehlikesini henüz zarar büyümeden önlemeye yarar.
FSEK 69 ne düzenler?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 69. maddesi, mali veya manevi haklarında tecavüz tehlikesine maruz kalan eser sahibine muhtemel tecavüzün önlenmesini dava etme hakkı verir. Kanun, gerçekleşmiş bir tecavüzün devam veya tekrar ihtimali bulunan hâllerde de aynı hükmün uygulanacağını açıkça belirtir.
Bu dava telif hukukunun önleyici koruma aracıdır. Hak sahibi “önce ihlal gerçekleşsin, sonra dava açarım” demek zorunda değildir. Karşı tarafın hazırlıkları, ilanları, üretim faaliyeti veya yayın takvimi izinsiz kullanımın yakın ve somut olduğunu gösteriyorsa mahkemeden önleyici hüküm istenebilir.
FSEK 69 ayrıca FSEK 66’nın ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarına atıf yapar. Böylece işletme sahibi sorumluluğu, kusur aranmaması ve eser sahibinin ikametgâhındaki özel yetki kuralı men davasında da uygulanır.
Tecavüzün ref’i ile tecavüzün men’i arasındaki fark nedir?
Tecavüzün ref’i FSEK 66’da düzenlenir ve gerçekleşmiş ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmayı amaçlar. İzinsiz fotoğraf yayındaysa kaldırılması, korsan kitaplar satıştaysa toplatılması veya yanlış eser sahibi bilgisinin düzeltilmesi ref talebidir.
Tecavüzün men’i ise FSEK 69’da düzenlenir. Henüz başlamamış fakat gerçekleşmesi ciddi şekilde beklenen ihlali veya sona ermiş ihlalin yeniden yapılmasını önler. Örneğin izinsiz kitabın baskısı tamamlanmış fakat dağıtım henüz başlamamışsa satışın önlenmesi men talebi olabilir.
Aynı olayda iki talep birlikte bulunabilir. Korsan ürünlerin bir kısmı piyasadaysa bunların kaldırılması ref; depodaki diğer ürünlerin gelecekte satılmasının yasaklanması men talebidir.
İhlal tehlikesi ne kadar somut olmalıdır?
Men davası soyut korkuya dayanmaz. Hak sahibinin “bir gün eserimi kullanabilir” şeklindeki varsayımı yeterli değildir. Karşı tarafın davranışları, hazırlıkları veya açıklamaları yakın ve ciddi bir ihlal olasılığını göstermelidir.
Örneğin izinsiz uyarlama filminin fragmanı yayımlanmış, gösterim tarihi ilan edilmiş ve bilet satışı başlamışsa ihlal tehlikesi somuttur. Başkasının fotoğrafıyla basılacak ürünler üretim hattına alınmış ve ön satışa açılmışsa satış henüz başlamasa bile men talebi gündeme gelir.
Yazılım şirketinin rakip koda erişmiş olması tek başına ihlalin kesin delili değildir; fakat kopya kodun ürün sürümünde kullanılacağı teknik belgelerle gösterilebiliyorsa önleme talebi güçlenir.
Gerçekleşmiş ihlalin tekrar tehlikesi nasıl değerlendirilir?
İhlal bir kez yapılmışsa ve yalnız ihtar üzerine geçici olarak kaldırılmışsa tekrar ihtimali bulunabilir. Karşı taraf hak sahibinin hakkını kabul etmiyor, kullanımı hukuka uygun gördüğünü söylüyor veya aynı içeriği farklı hesaba yeniden yüklemişse tekrarlanma riski somuttur.
Örneğin e-ticaret satıcısı telifli fotoğrafı ürün ilanından kaldırdıktan sonra yeni ürün koduyla aynı görseli tekrar kullanıyorsa men davası güçlü bir koruma sağlar. Sosyal medya kanalı videoyu bir platformdan kaldırıp başka platformda yeniden yayımlıyorsa da tekrar tehlikesi açıktır.
Karşı tarafın ihlali kalıcı olarak durdurduğunu, bütün kopyaları sildiğini ve hakkı kabul ettiğini gösteren bağlayıcı taahhüt vermesi tekrarlanma değerlendirmesinde dikkate alınabilir; ancak hak sahibinin dava hakkı somut risk devam ettiği sürece korunur.
Men davasında kusur aranır mı?
Hayır. FSEK 69’un FSEK 66’ya yaptığı atıf nedeniyle muhtemel ihlali yapacak kişinin kusuru men talebi için şart değildir. Kişinin telif hakkını bildiği veya bilmediği değil, objektif olarak hukuka aykırı kullanım tehlikesinin bulunup bulunmadığı önemlidir.
Bu nedenle “ben lisansın eksik olduğunu bilmiyordum” savunması gelecekteki kullanımı hukuka uygun hâle getirmez. Lisans yoksa mahkeme kullanımın başlamasını veya devamını önleyebilir.
Kusur tazminat gibi parasal taleplerde ayrıca değerlendirilir. Men davası önleyici aynen korumadır.
Çalışanın hazırladığı ihlal içerik için işletmeye karşı men davası açılabilir mi?
Evet. FSEK 66’nın işletme sahibine ilişkin hükmü FSEK 69’da da uygulanır. İşletmenin temsilcisi veya çalışanı görevini yerine getirirken ihlal hazırlığı yapıyorsa işletme sahibi de men davasının muhatabı olabilir.
Örneğin reklam ajansının tasarım ekibi lisanssız fotoğrafla kampanya materyali hazırlamış ve kampanya ertesi gün yayına girecekse hak sahibi yalnız tasarımcıya değil, kullanımın gerçekleşeceği işletmeye karşı da önleme talebini yöneltebilir.
Kurumsal içerik onay mekanizmasının bulunmaması şirketin telif riskini artırır. Yayın öncesi lisans kontrolü, üçüncü taraf içerik listesi ve hukuki onay süreci işletmeler için temel korumadır.
Dijital yayın henüz başlamadan nasıl men istenir?
Dijital kampanya, YouTube prömiyeri, streaming yayını veya web sitesi güncellemesi önceden duyurulmuş olabilir. Hak sahibi kendi eserinin izinsiz kullanılacağını somut ekran görüntüsü, fragman, tanıtım, test sayfası veya gönderi planıyla gösterebiliyorsa men davası ve FSEK 77 ihtiyati tedbir talebi birlikte kullanılabilir.
Mahkeme esas dava sonuçlanmadan önce geçici olarak yayını durdurabilir; esas hükümde ise gelecekteki kullanımın kalıcı biçimde yasaklanmasına karar verebilir. İhtiyati tedbir ile men davası bu nedenle birbirini tamamlar.
Platform içi telif bildirim sistemlerinin kullanılması mahkemeye başvurmayı engellemez. Hızlı kaldırma için platform prosedürü, bağlayıcı hukuki koruma için tedbir ve dava birlikte planlanabilir.
Kitap, film ve müzikte men davasına örnekler
Kitap: Yayınevi sözleşme süresi dolduğu hâlde yeni baskı için matbaaya talimat vermişse, baskı ve dağıtım başlamadan önleme istenebilir. Baskı başlamışsa mevcut nüshalar için ref, dağıtımın geleceği için men birlikte talep edilir.
Film: Roman uyarlama hakkı alınmadan film çekilmiş ve vizyon tarihi ilan edilmişse, eser sahibi gösterim başlamadan men ve ihtiyati tedbir talep edebilir. Gösterim başladıysa ayrıca ref ve mali talepler doğar.
Müzik: Lisans süresi biten şarkının yeni reklam kampanyasında kullanılacağı duyurulmuşsa kampanyanın yayına alınmasının önlenmesi istenebilir. Şarkı daha önce aynı reklamda kullanılmışsa tekrar tehlikesi ayrıca delildir.
Fotoğraf: Ajans izinsiz fotoğrafı billboard baskısına hazırlamış ve medya satın alımı yapılmışsa açık hava kampanyası başlamadan men talebi gündeme gelir.
Tecavüzün men’i davası ile ihtiyati tedbir arasındaki fark
Men davası esas davadır ve mahkemenin nihai hükmüyle gelecekteki ihlal yasaklanır. İhtiyati tedbir ise FSEK 77 kapsamında dava açılmadan önce veya dava sırasında geçici koruma sağlar.
Telif uyuşmazlıkları hızlı geliştiği için esas dava sonucunu beklemek hak sahibinin menfaatini anlamsızlaştırabilir. Film vizyona girdikten, reklam kampanyası bittikten veya korsan ürünler satıldıktan sonra men hükmünün ekonomik etkisi azalır. Bu nedenle men davasıyla birlikte tedbir talep edilir.
Tedbir için yaklaşık ispat ve aciliyet değerlendirmesi yapılır. Mahkeme gerektiğinde teminat isteyebilir. Esas davada ise hak sahipliği ve ihlal tehlikesi tam yargılama kapsamında incelenir.
Men davasından önce ihtarname göndermek zorunlu mu?
FSEK 69 genel olarak noter ihtarını dava şartı yapmaz. Ancak somut uyuşmazlıkta karşı tarafın lisans durumunu açıklaması, tekrarlanma niyetinin ortaya çıkması ve tehlikenin belgelenmesi için ihtar stratejik olabilir.
İhtar, ihlalin hukuki dayanağını, eser ve hak sahipliğini, hangi kullanımın durdurulması gerektiğini ve verilen süreyi açıkça belirtmelidir. Karşı taraf “kullanmaya devam edeceğim” şeklinde cevap verirse tekrar veya muhtemel ihlal tehlikesi daha somut hâle gelir.
İnternet telif ihlalinde FSEK Ek 4’teki içerikten çıkarma bildirimi ayrıca düzenlenmiştir. Bu özel mekanizma, men davasının genel şartlarıyla karıştırılmamalıdır.
İhlal tehlikesi hangi delillerle ispatlanır?
Tanıtım fragmanları, ön satış sayfaları, kampanya görselleri, matbaa provaları, basın bültenleri, etkinlik programları, yayın takvimleri, lisans yazışmaları, test sunucuları, kataloglar ve sosyal medya duyuruları muhtemel ihlali gösterebilir.
Karşı tarafın önceki ihlali ve kaldırmayı reddeden yazışmaları tekrar tehlikesini destekler. Aynı eseri daha önce farklı hesaplarda kullanmış olması da değerlendirilir.
Dijital delillerin tarih ve kaynağı doğrulanmalıdır. Gerekirse noter tespiti veya HMK kapsamında delil tespiti yapılabilir. Hak sahipliği delilleri men davasında da eksiksiz sunulmalıdır.
Men davasında görevli ve yetkili mahkeme
Görevli mahkeme fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Bu mahkemenin bulunmadığı yerde HSK tarafından belirlenen asliye hukuk mahkemesi ihtisas mahkemesi sıfatıyla görev yapar.
FSEK 66’nın eser sahibinin ikametgâhına ilişkin özel yetki hükmü, FSEK 69’daki atıf nedeniyle men davasında da uygulanır. Bu nedenle eser sahibi, şartları varsa kendi ikamet ettiği yerdeki görevli ihtisas mahkemesinde dava açabilir.
Birden fazla davalı, internet yayını veya farklı şehirlerdeki dağıtım söz konusuysa HMK’nın genel yetki kuralları da kontrol edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Telif ihlali gerçekleşmeden dava açılabilir mi?
Evet. FSEK 69 somut ve ciddi ihlal tehlikesi varsa önleme davasına izin verir.
Men davası ile ref davası aynı mı?
Hayır. Ref gerçekleşmiş ihlalin sonuçlarını kaldırır; men gelecekteki veya tekrarlanacak ihlali önler.
İhlal bir kez yapılıp kaldırıldıysa dava biter mi?
Tekrar tehlikesi varsa FSEK 69 uyarınca men davası devam edebilir.
Men davasında kusur gerekir mi?
Hayır. FSEK 69’un FSEK 66’ya atfı nedeniyle kusur şart değildir.
Reklam yayına girmeden durdurulabilir mi?
Telif hakkı ihlalinin somut ve yakın olduğu ispatlanırsa men ve ihtiyati tedbir talep edilebilir.
Vizyona girmemiş film için dava açılır mı?
İzinsiz uyarlama ve gösterim tehlikesi somutsa vizyon öncesi men ve tedbir istenebilir.
İhtar göndermek zorunlu mu?
FSEK 69 noter ihtarını genel dava şartı yapmaz; ihtar somut riskin belgelenmesi ve uyuşmazlığın çözümü için kullanılabilir.
Çalışanın hazırladığı kampanya nedeniyle şirkete dava açılır mı?
İşletme faaliyeti sırasında çalışan veya temsilcinin fiili söz konusuysa işletme sahibine karşı da men talebi yöneltilebilir.
Men davası nerede açılır?
Görevli fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesinde; FSEK’in özel yetki kuralıyla eser sahibinin ikametgâhında da açılabilir.
İhtiyati tedbir men davasının yerine geçer mi?
Hayır. Tedbir geçici koruma, men davası ise esas hakkında kalıcı önleme hükmüdür.
Men davasında tazminat istenebilir mi?
Aynı dava içinde şartları bulunan tazminat ve diğer telif talepleri ayrıca ileri sürülebilir.
Tekrar tehlikesi nasıl ispatlanır?
Önceki ihlal, kaldırmayı reddeden beyanlar, yeni yayın hazırlıkları ve aynı içeriğin tekrar yüklenmesi gibi deliller kullanılır.
Mevzuat dayanağı
Bu rehber 11 Eylül 2026 itibarıyla özellikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.66, 69, 70, 76 ve 77 esas alınarak hazırlanmıştır. FSEK 69 muhtemel tecavüzün önlenmesi ile gerçekleşmiş ihlalin devam ve tekrar tehlikesinin engellenmesini düzenler ve FSEK 66’nın ilgili hükümlerine atıf yapar. Güncel kanun için 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kontrol edilmelidir.
Sonuç
FSEK 69 hak sahibini ihlalin gerçekleşmesini beklemek zorunda bırakmaz. Yakın ve somut bir tehlike varsa veya daha önceki ihlalin devam/tekrar ihtimali bulunuyorsa tecavüzün men’i davasıyla kullanımın başlaması veya yeniden yapılması engellenebilir. Kusur aranmaz; işletme sahibine karşı da talep yöneltilebilir ve acil durumlarda FSEK 77 ihtiyati tedbirle birlikte kullanılır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
