Tescilli Tek Yapının Tescil Kaydı Nasıl Kaldırılır? 2026 Ücreti | 2863 Ek m.9
Kısa ve net cevap: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş tek bir yapının tescil kaydının kaldırılması veya bu yapı için belirlenmiş korunma alanında değişiklik istenmesi hâlinde, 7590 sayılı Kanunla 2863 sayılı Kanuna eklenen Ek Madde 9 ve ekli (1) sayılı tarifenin 2 numaralı satırı uygulanır. 2026 tarifesinde başvuru bedeli gerçek kişiler için 10.000 TL, tüzel kişiler için 20.000 TL olarak belirlenmiştir. Tarife tutarlarına KDV dâhil değildir. Koruma Bölge Kurulu başvuruyu reddederse ödenen hizmet bedeli iade edilmez.
Tescilli tek yapının kaydının kaldırılmasının hukuki dayanağı nedir?
7590 sayılı Kanunun 4. maddesiyle 2863 sayılı Kanuna Ek Madde 9 ve bir hizmet ücret tarifesi eklenmiştir. Ek Madde 9, Kültür ve Turizm Bakanlığının yetkili olduğu belge, itiraz, yeniden değerlendirme, özel çalışma, araştırma ve inceleme gerektiren talepler için ekli tarifede belirlenen hizmet bedellerinin alınacağını düzenler. Aynı madde, ücretin Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğünün ilgili banka hesabına yatırılmasını ve tarife bedellerinin her yıl Vergi Usul Kanunu mükerrer 298/B uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılmasını öngörür.
Tek yapı yönünden özel hüküm, tarifenin 2 numaralı satırıdır. Bu satır iki ayrı başvuru tipini aynı ücret kalemi altında toplar: birincisi korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş tek yapının tescil kaydının kaldırılması, ikincisi ise yapı için belirlenmiş korunma alanında değişiklik talebidir. Her iki işlem de başvuru başına ücretlendirilir.
Burada önemli ayrım şudur: sit alanı olarak tescilli geniş bir alanın tescilinin kaldırılması, sit derecesinin veya sit sınırının değiştirilmesi tarifenin 1 numaralı satırına tabidir. Sitemizde bu işlem için ayrı bir rehber bulunmaktadır: sit alanı tescil kaydının kaldırılması ve 2863 Ek Madde 9 ücretleri. Bu yazının konusu ise alan değil, münferit olarak tescil edilmiş tek yapıdır. İki başvuru aynı hukuki sonucu hedefliyormuş gibi birleştirilmemelidir.
Hangi işlemler 10.000 TL veya 20.000 TL başvuru ücretine tabidir?
Tarife metni, ücretin kapsamını doğrudan belirler. Bir yapının tapu kaydında veya koruma kayıtlarında “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” olarak tescilli olması ve başvurunun bu tescilin kaldırılmasına yönelmesi hâlinde 2 numaralı tarife kalemi devreye girer. Aynı şekilde tescilli yapı çevresinde Kurulca belirlenmiş korunma alanının daraltılması, genişletilmesi veya sınırlarının değiştirilmesi yönündeki talep de bu kalemdedir.
Ücret, tescil kaydının mutlaka kaldırılacağı anlamına gelmez. Başvuru bedeli, Kurulun yapacağı değerlendirme ve Bakanlık hizmeti için alınır. Koruma Bölge Kurulunun kültür varlığı niteliğinin devam ettiği sonucuna varması ve talebi reddetmesi mümkündür; tarife, olumsuz kurul kararında ücretin iade edilmeyeceğini ayrıca yazar. Bu nedenle tescil kaldırma başvurusunun yalnız ücret yatırılarak sonuç alınabilecek idari bir talep gibi görülmesi doğru değildir.
Tescilli taşınmazların tapu sicilindeki kamu hukuku kısıtlamaları bakımından tapuda beyanlar hanesi ve kamu hukuku kısıtlamaları hakkındaki rehberimiz de önemlidir. Tescil kararının kaldırılması ile tapu sicilindeki kaydın teknik olarak terkin edilmesi birbirine bağlı işlemler olmakla birlikte aynı aşama değildir; idari koruma kararının kesin hukuki durumu tapu işleminden önce netleştirilmelidir.
2026 başvuru ücreti ne kadar ve KDV nasıl uygulanır?
7590 sayılı Kanuna ekli tarifeye göre 2026 yılı için tek yapı tescil kaydının kaldırılması veya korunma alanı değişikliği başvurusunda gerçek kişi 10.000 TL, tüzel kişi 20.000 TL hizmet bedeli öder. Tarife “başvuru başına” esasını benimser. Başvurunun gerçek kişi adına mı, şirket, dernek, vakıf veya başka bir tüzel kişi adına mı yapıldığı ücret miktarını doğrudan değiştirir.
Tarife dipnotu açık biçimde belirtilen başvuru ücretlerine KDV’nin dâhil olmadığını ve yürürlükteki KDV oranının ayrıca tahsil edileceğini düzenler. Bu nedenle bütçe yapılırken yalnız 10.000 veya 20.000 TL’lik çıplak tarife tutarı esas alınmamalıdır. Tahsilatın toplamı, başvuru tarihinde yürürlükte olan KDV oranı eklenerek belirlenir. Bu yazıda KDV oranı üzerinden ayrıca sabit bir toplam tutar yazmıyoruz; çünkü Ek Madde 9’un bağladığı ana tarife tutarı ile KDV, farklı normlara dayanır ve KDV oranı değiştirilebilir.
Ek Madde 9 ayrıca tarife tutarlarının her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılacağını hükme bağlamıştır. Bu nedenle 2026 için kanun ekindeki 10.000/20.000 TL tutarları esas olmakla birlikte, sonraki yıllarda aynı rakamların aynen devam ettiği varsayılmamalıdır.
Tescil kaydının kaldırılması başvurusu nasıl hazırlanmalıdır?
Başvurunun hukuki hedefi ilk dilekçede açık kurulmalıdır: “tescilli tek yapının tescil kaydının kaldırılması” ile “korunma alanının değiştirilmesi” birbirinden farklı taleplerdir. Dilekçede taşınmazın ili, ilçesi, mahallesi, ada ve parsel bilgileri; mevcut tescil kararının tarih ve sayısı; başvuranın taşınmazla hukuki ilişkisi; kaldırma veya sınır değişikliği talebinin somut gerekçeleri ve dayanak belgeler gösterilmelidir.
Koruma mevzuatındaki değerlendirme yalnız malik iradesine dayanmaz. Yapının tarihî, mimari, estetik, arkeolojik veya diğer kültürel değerlerinin bulunup bulunmadığı teknik ve bilimsel verilerle incelenir. Bu nedenle sırf ekonomik kullanım güçlüğü, yüksek bakım maliyeti veya taşınmaz üzerinde yeni proje geliştirme isteği, tek başına tescilin kaldırılmasını hukuken zorunlu kılan bir sebep oluşturmaz. Başvurunun teknik rapor, mevcut durum fotoğrafları, rölöve veya yapı özelliklerini ortaya koyan belgelerle desteklenmesi, idari dosyanın doğru kurulması bakımından önem taşır.
Taşınmaz üzerinde yeni yapı veya esaslı proje düşünülüyorsa, tescil işlemiyle imar ve ruhsat sürecinin birlikte değerlendirilmesi gerekir. 3194 sayılı İmar Kanunu m.22 kapsamında yapı ruhsatı başvuru süresi hakkındaki rehber, genel ruhsat prosedürünü açıklar; ancak kültür varlığı tescili bulunan taşınmazlarda koruma kurulu kararları ayrıca belirleyicidir.
Koruma Bölge Kurulu hangi çerçevede inceleme yapar?
Başvuru bedelinin yatırılması, başvurunun usulen işleme alınmasının mali koşuludur; tescilin kaldırılması için maddi koşul değildir. Kurul, taşınmazın koruma statüsünün devam edip etmediğini 2863 sayılı Kanun ve ilgili koruma mevzuatı çerçevesinde değerlendirir. Tescil kararının geçmişte verilmiş olması, kararın hiçbir şekilde gözden geçirilemeyeceği anlamına gelmediği gibi, malik tarafından kaldırma istenmesi de tescilin kendiliğinden sona ermesi sonucunu doğurmaz.
İdari işlem yönünden temel mesele, güncel bilimsel ve teknik verilerin yapının “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” niteliğini sürdürüp sürdürmediğini gösterip göstermediğidir. Kurul kararının gerekçesi, dosyadaki raporlarla ve tespitlerle uyumlu olmalıdır. İdari işlemin sebep ve konu unsurlarının denetlenebilir olması, daha sonra açılabilecek iptal davası bakımından da belirleyicidir.
Korunma alanı değişikliği talebinde ise odak, yalnız binanın kendisi değildir. Yapının çevresiyle kurduğu tarihî ve mekânsal ilişkinin, siluetinin, yaklaşma mesafelerinin ve koruma amacının devamı değerlendirilir. Başvuru bu nedenle yalnız parsel malikinin kullanım ihtiyacına göre değil, kültürel mirasın korunması amacıyla birlikte ele alınır.
Kurul başvuruyu reddederse 10.000/20.000 TL geri alınır mı?
Hayır. 7590 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı ücret tarifesinin dipnotu, “Koruma Bölge Kurulunca olumsuz karar alınması halinde alınan ücret iade edilmez” kuralını açıkça koyar. Bu hüküm, hizmet bedelinin sonuca bağlı bir başarı ücreti olmadığını gösterir. Bakanlık ve Kurul başvuruyu incelemiş, teknik ve idari hizmet yürütmüşse kararın olumsuz çıkması tahsil edilmiş ücretin iade sebebi değildir.
Bu nedenle başvuru yapılmadan önce dosyanın teknik ve hukuki olarak hazırlanması önem taşır. Eksik veya yanlış hedeflenmiş bir talebin reddedilmesi, aynı zamanda ödenen hizmet bedelinin geri alınamaması sonucunu doğurur. Başvuru sahibinin, işlem türünün gerçekten tarifenin 2 numaralı satırına girip girmediğini; sit alanı sınır değişikliği, proje tadilatı, ifraz/tevhid veya başka bir tarife kaleminin söz konusu olup olmadığını baştan ayırması gerekir.
Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesinde ücret farklı mıdır?
Evet. Tarife dipnotuna göre 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi için yapılan başvurularda belirtilen birim fiyatın iki katı alınır. Bu kural, tek yapı tescil kaldırma ve korunma alanı değişikliği başvurusu yönünden de tarife sisteminin genel dipnotu olarak dikkate alınır. Boğaziçi’ndeki koruma ve imar süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi için Boğaziçi öngörünüm ve imar işlemleri rehberi ayrıca incelenebilir.
Kamu kurumlarına ait taşınmazlarda hizmet bedeli alınır mı?
Tarifenin genel dipnotu, kamu kurumlarının mülkiyetindeki taşınmazlarla ilgili görüş talepleri ile kamu kurumlarının kendi bünyesinde hazırlanan plan, proje, yapım ve benzeri işleri için ücret alınmayacağını düzenler. Ek Madde 9’un ilk cümlesi de kamu kurum ve kuruluşlarınca hazırlanan plan, proje, yapım ve benzeri işler kapsamında talep edilenleri ücret sisteminin dışında tutar. Özel kişi veya şirket başvurusu ile kamu kurumunun kendi işi arasında bu nedenle açık bir ayrım vardır.
Tescilin kaldırılması reddedilirse hangi hukuki yol izlenir?
Koruma Bölge Kurulunun tescilin kaldırılması veya korunma alanı değişikliği talebini reddeden kararı, idari işlem niteliğindedir. Dosyanın niteliğine göre idari başvuru ve yargısal denetim yolları gündeme gelir. 2863 sayılı Kanun kapsamındaki Kurul kararlarına ilişkin özel başvuru düzenlemeleri ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunundaki dava açma süreleri birlikte değerlendirilmelidir. Sürelerin kararın usulüne uygun tebliği üzerine işlemeye başlaması nedeniyle tebliğ belgesi saklanmalıdır.
İptal davasında mahkeme, kültür varlığı niteliğini kendisi idari makam yerine geçerek belirlemez; idari işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluk denetimine tabi tutar. Teknik uyuşmazlık varsa bilirkişi incelemesi yapılabilir. Bu noktada başvuru aşamasında dosyaya sunulan bilimsel raporların ve Kurul kararının gerekçesinin niteliği önem kazanır.
Koruma kurulu sürecine ilişkin genel taşınmaz uygulamalarını görmek için tarihi yapıda tadilat ve koruma kurulu işlemleri ile vakıf kökenli taşınmaz, şerh ve restorasyon işlemleri rehberlerimize de bakılabilir.
Başvuruda en sık karıştırılan dört işlem
Birinci ayrım: tek yapı tescil kaldırma ile sit alanı tescil kaldırma aynı değildir. Birincisi tarife 2, ikincisi tarife 1 kapsamındadır.
İkinci ayrım: tescilin kaldırılması ile restorasyon projesinde tadilat aynı işlem değildir. Onaylı restorasyon, restitüsyon veya rekonstrüksiyon projesinde değişiklik tarifenin 8 numaralı satırında metrekare başına ücretlendirilmiştir.
Üçüncü ayrım: korunma alanı değişikliği ile koruma amaçlı imar planı değişikliği aynı değildir. Koruma amaçlı imar planı değişikliği tarifenin 7 numaralı satırına göre alan üzerinden hesaplanır.
Dördüncü ayrım: Kurulun tescil kaldırma kararı ile tapudaki kayıtların teknik terkin işlemi aynı aşama değildir. İdari kararın kesinleşen hukuki durumu tapu siciline yansıtılır; tapu işleminin dayanağı doğru kurul kararı olmalıdır.
Başvuru öncesi hukuki ve teknik kontrol listesi
Tescil kaldırma veya korunma alanı değişikliği başvurusu yapılmadan önce dosyanın dört ayrı başlıkta kontrol edilmesi gerekir. Birinci başlık, işlem türünün doğru belirlenmesidir. Taşınmaz münferit yapı olarak tescilliyse tarife 2; sit alanı sınırı veya derecesi tartışılıyorsa tarife 1; onaylı restorasyon projesinde değişiklik isteniyorsa tarife 8; parselasyon işlemi söz konusuysa tarife 11 uygulanır. Yanlış işlem türü üzerinden hazırlanan dilekçe hem zaman kaybına hem de iade edilmeyen bir hizmet bedelinin ödenmesine yol açabilir.
İkinci başlık, mevcut idari dosyanın teminidir. İlk tescil kararının tarih ve sayısı, tescile esas uzman raporu, envanter kaydı, korunma alanı kararı, daha sonra verilen kurul kararları ve tapu beyanları birbiriyle karşılaştırılmalıdır. Tescilin kaldırılması talebinin gerekçesi, dosyada zaten mevcut olan bilgiye rağmen yalnız genel ifadelerle kurulursa idarenin karar verme sürecini değiştirecek yeni teknik veri sunulmamış olur. Başvuru gerekçesi, hangi maddi veya teknik verinin güncellendiğini açık biçimde göstermelidir.
Üçüncü başlık, mülkiyet ve temsil yetkisidir. Başvuruyu malik, vekil veya yetkili tüzel kişi organı yapıyorsa bu sıfatın güncel belgeyle ortaya konulması gerekir. Şirket başvurusunda tüzel kişi tarifesi uygulanır; gerçek kişi adına yapılmış görünmekle birlikte işlemin gerçekte şirket adına yürütülmesi doğru değildir. Vekâletnameyle işlem yapılıyorsa vekâlet kapsamı da başvurunun niteliğini karşılamalıdır.
Dördüncü başlık, sonraki işlemin planlanmasıdır. Tescilin kaldırılması hedefi çoğu zaman satış, proje geliştirme, esaslı onarım, yeniden yapım veya imar uygulamasıyla bağlantılıdır. Kurul kararı alınmadan sonraki aşamaya ilişkin bağlayıcı sözleşme, inşaat takvimi veya finansman planı kurulması ciddi risk yaratır. Tescilin devam ettiği süre boyunca 2863 sayılı Kanunun koruma rejimi geçerlidir; başvuru yapılmış olması mevcut koruma yükümlülüğünü askıya almaz.
Ücretin hukuki niteliği neden önemlidir?
Ek Madde 9’daki bedel, taşınmaz üzerindeki kültür varlığı statüsünü “satın alarak kaldırma” bedeli değildir. Bu ayrım özellikle sözleşmelerde önem taşır. Satıcı ile alıcının, proje sahibi ile yüklenicinin veya taşınmaz sahibi ile yatırımcının kendi aralarındaki sözleşmede tescilin kaldırılacağı varsayımıyla edim üstlenmesi, Kurulun bağımsız idari değerlendirmesini bağlamaz. Kurul kültür varlığı niteliğinin sürdüğü kanaatine varırsa başvuruyu reddeder ve hizmet bedeli iade edilmez.
Bu nedenle taşınmaz devrinde veya proje sözleşmesinde koruma statüsüyle ilgili riskin hangi tarafa ait olduğu açıkça düzenlenmelidir. Tapu kaydında kültür varlığına ilişkin beyan veya şerh mevcutsa alıcının bu kaydı bilmediğini ileri sürmesi de ayrıca değerlendirilir. tapu beyanlar hanesi rehberinde açıklandığı üzere kamu hukuku kısıtlamalarının sicildeki görünümü taşınmazın hukuki incelemesinin parçasıdır.
Resmî kaynaklar
- TBMM – 7590 sayılı Kanun tam metni
- Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Sık sorulan sorular
Tescilli tek yapının kaydı 2026’da kaç TL’ye kaldırılır?
Ücret tescilin kaldırılmasının bedeli değil, başvurunun değerlendirilmesi için alınan hizmet bedelidir. Tarife 2’ye göre gerçek kişi 10.000 TL, tüzel kişi 20.000 TL öder; KDV ayrıca alınır.
Ücreti ödeyince kurul tescili kaldırmak zorunda mı?
Hayır. Kurul 2863 sayılı Kanun ve teknik veriler çerçevesinde karar verir. Ücret, olumlu karar garantisi sağlamaz.
Kurul ret verirse başvuru ücreti iade edilir mi?
Hayır. Tarife dipnotu olumsuz Koruma Bölge Kurulu kararında alınan ücretin iade edilmeyeceğini açıkça düzenler.
Şirket adına başvuruda ücret neden daha yüksek?
Kanun eki tarife gerçek ve tüzel kişi için farklı bedel belirlemiştir. Tek yapı başvurusunda gerçek kişi 10.000 TL, tüzel kişi 20.000 TL esasına tabidir.
Korunma alanı sınırını değiştirmek için de aynı ücret mi alınır?
Evet. Tarife 2, tescilli tek yapının tescilinin kaldırılması ile korunma alanında değişiklik talebini aynı başvuru kaleminde düzenler.
Boğaziçi’nde aynı tarife mi uygulanır?
Boğaziçi Kanununda tanımlanan Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesinde birim fiyat iki kat uygulanır.
Kamu kurumları da bu bedeli öder mi?
Tarifenin genel dipnotunda kamu kurumlarının mülkiyetindeki taşınmazlarla ilgili görüş talepleri ile kendi bünyelerinde hazırlanan plan, proje, yapım ve benzeri işler için ücret alınmayacağı yazılıdır.
2027’de de 10.000 ve 20.000 TL mi olacak?
Hayır. Ek Madde 9, tarife tutarlarının her yıl bir önceki yılın yeniden değerleme oranında artırılarak takvim yılı başından itibaren uygulanmasını emreder.
Bu içerik, 16 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte bulunan 2863 sayılı Kanun Ek Madde 9 ve 7590 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı ücret tarifesi esas alınarak Avukat Halil BAKIRCI tarafından hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut taşınmazın tescil kararı, kurul dosyası, tapu kaydı ve teknik raporları incelenmeden yalnız genel bilgiye dayanılarak işlem yapılmamalıdır.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU – Mersin
Telefon: +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
