TİHEK’e Ayrımcılık Başvurusu Nasıl Yapılır? 6701 m.17 Rehberi 2026

Kısa ve net cevap: 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu m.17 uyarınca ayrımcılık yasağının ihlalinden zarar gördüğünü ileri süren gerçek veya tüzel kişi TİHEK’e başvurabilir. Kural olarak Kuruma gitmeden önce ayrımcı uygulamanın düzeltilmesi ilgili taraftan istenir. Talep reddedilir veya 30 gün içinde cevap verilmezse TİHEK başvurusu yapılır. Telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimali bulunan hâllerde Kurum bu ön başvuru şartını aramadan başvuruyu kabul edebilir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

TİHEK başvurusu yalnız “haksızlık yaşadım” şeklinde kurulmaz. Başvuruda 6701 m.3’teki ayrımcılık temellerinden hangisinin söz konusu olduğu, m.4’teki ayrımcılık türü, olayın tarihi, muhatap, önceki düzeltme talebi ve mevcut deliller açıkça gösterilmelidir. Eğitim, sağlık, ulaşım, konaklama, mal ve hizmet sunumu, konut kiralama, istihdam ve serbest meslek alanları Kanunun açık koruma alanları arasındadır.

6701 Sayılı Kanun m.17 Ne Düzenler?

6701 sayılı Kanun m.17, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna yapılacak ayrımcılık başvurularının temel usulünü düzenler. Maddenin birinci fıkrasına göre ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğünü iddia eden her gerçek ve tüzel kişi Kuruma başvurabilir. Başvurunun merkezinde, Kanunun m.3 ve m.4 hükümleri bulunur. M.3 ayrımcılık yasağının dayandığı temelleri; m.4 ise ayrımcılık türlerini belirler.

Kanunun koruduğu temeller cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik ve yaştır. Bu liste başvurunun hukuki sebebinin kurulması bakımından önemlidir. Bir kişi sırf genel bir sözleşme, ücret veya hizmet uyuşmazlığı yaşadığı için TİHEK’in ayrımcılık mekanizmasına başvurmuş sayılmaz; farklı muamelenin Kanunda korunan bir temelle bağlantısı açıklanmalıdır.

M.4’te ayrı tutma, ayrımcılık talimatı verme ve uygulama, çoklu ayrımcılık, doğrudan ayrımcılık, dolaylı ayrımcılık, işyerinde yıldırma, makul düzenleme yapmama, taciz ve varsayılan temele dayalı ayrımcılık ayrı türler olarak sayılmıştır. Ayrıca eşit muamele için idari veya adli süreç başlatan kişiye bu nedenle olumsuz davranılması da ayrımcılık kapsamındadır.

TİHEK’e Kimler Başvurabilir?

Kanun gerçek ve tüzel kişilere başvuru hakkı tanır. Dolayısıyla başvuru yalnız vatandaşlara veya yalnız çalışanlara özgü değildir. Ayrımcılık yasağından zarar gördüğünü ileri süren kişi, olayın niteliğine göre Kuruma başvurabilir. Bir şirket veya dernek de tüzel kişi sıfatıyla ayrımcılık yasağı ihlalinden doğrudan zarar gördüğünü ileri sürüyorsa m.17 kapsamında başvuru yapabilir.

Başvurucu, olayla kendi hukuki bağını açıkça göstermelidir. Sadece üçüncü kişiler hakkında duyulan genel bir rahatsızlık kişisel başvuru hakkıyla aynı değildir. Bunun yanında TİHEK’in 6701 m.9 kapsamında ayrımcılık yasağı ihlallerini resen inceleme yetkisi de bulunmaktadır. Resen inceleme Kurumun kendi yetkisidir; bireysel başvuru yapılması şart değildir.

Başvuru bakımından vekille işlem yapılması mümkündür. Vekâlet veya temsil belgesi başvuru dosyasına eklenir. Başvurunun kim adına yapıldığı, muhatabın kim olduğu ve talebin ne olduğu açık tutulmalıdır.

Hangi Olaylar TİHEK Başvurusuna Konu Olabilir?

6701 m.5, eğitim ve öğretim, yargı, kolluk, sağlık, ulaşım, iletişim, sosyal güvenlik, sosyal hizmet, sosyal yardım, spor, konaklama, kültür, turizm ve benzeri hizmetlerde ayrımcılığı yasaklar. Kamu kurumları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri yürüttükleri faaliyet bakımından bu yasağa uymak zorundadır.

Kanun taşınır ve taşınmazların halka arzı bakımından da koruma getirir. Bir konutun veya işyerinin kiralanması, kira şartlarının belirlenmesi, kira sözleşmesinin yenilenmesi veya sona erdirilmesi, satış ve devir işlemleri sırasında m.3’teki temellere dayalı ayrımcılık yapılamaz. Bu nedenle “yalnız belirli milliyetten kişilere kiralık”, “çocuklu aileye verilmez”, “engelli kiracı kabul edilmez” gibi ifadeler somut olay ve delilleriyle birlikte 6701 kapsamında incelenebilir.

M.6 istihdam ve serbest meslekte ayrımcılığı ayrıca düzenler. İş ilanı, iş başvurusu, seçim kriteri, işe kabul, çalışma şartları, mesleki eğitim, yükselme, sosyal menfaatler ve çalışmanın sona ermesi ayrımcılık yasağının kapsamındadır. Ayrımcılık iddiası İş Kanunu m.5 kapsamına da giriyorsa TİHEK’in resmî başvuru açıklamalarına göre İş Kanunu ve ilgili mevzuattaki şikâyet yollarının izlenmiş olması ayrıca önem taşır.

TİHEK’e Gitmeden Önce Karşı Tarafa Başvurmak Zorunlu mu?

Evet, kural olarak zorunludur. 6701 m.17/2’ye göre başvurucu, Kuruma başvurmadan önce Kanuna aykırı olduğunu ileri sürdüğü uygulamanın düzeltilmesini ilgili taraftan talep eder. Bu kural, muhataba ihlali doğrudan giderme fırsatı verir ve TİHEK dosyasında önceki başvurunun ne şekilde sonuçlandığını görünür hâle getirir.

Düzeltme talebinin ispatlanabilir yöntemle yapılması önemlidir. Noter ihtarı tek seçenek değildir. Kurumsal başvuru sistemi, KEP, iadeli taahhütlü posta, e-posta, elektronik başvuru ekranı veya teslim alındığını gösteren evrak kayıt numarası kullanılabilir. Esas olan, talebin muhataba ulaştığının ve içeriğinin sonradan gösterilebilmesidir.

Ön başvuruda olayın tarihi, ayrımcı olduğu ileri sürülen işlem veya davranış, Kanuna aykırılığın sebebi ve talep edilen düzeltme açıkça yazılmalıdır. “Şikâyetçiyim” şeklindeki soyut ifade yerine ayrımcı ilanın kaldırılması, hizmetin eşit koşullarda sunulması, makul düzenlemenin yapılması veya işlemdeki ayrımcı şartın düzeltilmesi gibi somut bir talep kurulmalıdır.

Karşı Tarafın Cevap Süresi Kaç Gündür?

6701 m.17/2 açık biçimde 30 günlük süre öngörür. Düzeltme talebi reddedilirse beklemeye gerek kalmadan TİHEK başvurusu yapılabilir. Muhatap cevap vermezse talebin ulaştığı tarihten itibaren otuz günlük sürenin dolmasıyla ön başvuru şartı tamamlanır.

Bu sürede cevap geldiğinde cevabın yalnız varlığı değil, içeriği de dosyaya eklenmelidir. Muhatap uygulamayı düzeltmişse uyuşmazlığın fiilî durumu değişir. Düzeltme yapılmamışsa ret veya yetersiz cevap TİHEK başvurusunun eki olur.

Otuz günlük süre, olayla ilgili diğer dava veya başvuru sürelerini kendiliğinden durduran genel bir kural değildir. Başka kanunlarda hak düşürücü veya dava açma süresi varsa bunlar ayrı değerlendirilir. Bu nedenle TİHEK başvurusu düşünülürken iş, tüketici, idari yargı veya özel hukuk alanındaki bağımsız süreler gözden kaçırılmamalıdır.

Telafisi Güç veya İmkânsız Zarar Varsa Ne Olur?

Kanun m.17/2, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ihtimali bulunan hâllerde Kuruma ön başvuru şartını aramama yetkisi verir. Bu istisna otomatik uygulanmaz; başvuruda aciliyet ve zararın neden sonradan giderilemeyeceği somut biçimde açıklanmalıdır.

Örneğin çok yakın tarihli bir sınav, eğitim kaydı, sağlık hizmetine erişim, seyahat veya iş başvurusu nedeniyle ayrımcı uygulamanın kısa sürede sonuç doğuracağı iddia ediliyorsa tarih ve belge eklenmelidir. Kurum, koşulların bulunup bulunmadığını dosya üzerinden değerlendirir.

İstisna, başvurucunun delil sunma yükünü ortadan kaldırmaz. Olayın aciliyeti, ayrımcılık temeli ve muhatap yine açıkça gösterilmelidir.

TİHEK Başvurusuna Hangi Deliller Eklenmeli?

Başvurunun en önemli kısmı olay örgüsü ile delillerin eşleştirilmesidir. İlan ekran görüntüsü, yazılı ret cevabı, mesaj, e-posta, sözleşme, başvuru formu, hizmet koşulu, kamera veya ses kaydı gibi deliller ancak hukuka uygun biçimde elde edilmişse kullanılmalıdır. İş başvurularında ilan metni, başvuru tarihi ve ret yazısı; konut uyuşmazlıklarında ilan, emlakçı veya malikin yazılı mesajları ve kira görüşmesine ilişkin belgeler; hizmet uyuşmazlıklarında rezervasyon veya başvuru kayıtları önem taşır.

Başvurucu, karşılaştırılabilir durumda olan kişilere nasıl davranıldığını gösterebiliyorsa bu kayıtlar da delil değerine sahip olabilir. Ancak başka kişilerin kimlik, sağlık veya iletişim verileri gereksiz biçimde paylaşılmamalıdır. Delil sunarken kişisel verilerin korunması kuralları gözetilmelidir.

Başvuru dilekçesi kronolojik yazılmalıdır: olay tarihi, ilk temas, ayrımcı ifade veya işlem, düzeltme talebi, karşı tarafın cevabı ve TİHEK talebi. Bu yapı Kurumun m.21 kapsamındaki ispat değerlendirmesini kolaylaştırır.

TİHEK Başvurusunda İspat Yükü Kimdedir?

6701 m.21 özel bir ispat kuralı getirir. Münhasıran ayrımcılık yasağı ihlali iddiasıyla yapılan başvuruda, başvurucu iddiasının gerçekliğine ilişkin kuvvetli emareleri ve karine oluşturan olguları ortaya koyarsa, karşı taraf ayrımcılık yasağını ve eşit muamele ilkesini ihlal etmediğini ispat etmek zorundadır.

Bu düzenleme “başvurucu hiçbir şey sunmadan karşı taraf suçsuzluğunu ispatlasın” anlamına gelmez. İlk aşamada kuvvetli emare ve karine oluşturacak olayların gösterilmesi gerekir. Örneğin iş ilanındaki açık yaş veya cinsiyet şartı, kiralama mesajındaki etnik köken veya vatandaşlık temelli ret ifadesi, aynı hizmet için farklı koşullar uygulanması gibi somut kayıtlar başlangıç emareleri oluşturabilir.

Karşı taraf ise farklı muamelenin Kanunda yasaklanan temele dayanmadığını, ayrımcılık istisnası varsa bunun kanuni ve orantılı koşullarını veya olayın başvurucunun ileri sürdüğü şekilde gerçekleşmediğini delilleriyle açıklar.

Hangi Konular TİHEK Başvurusunun Konusu Olamaz?

TİHEK’in resmî başvuru sayfasında yasama ve yargı yetkilerinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler başvurunun konusu olamayacak işlemler arasında gösterilmektedir. Ayrıca başvurunun ayrımcılık yasağıyla hukuki bağının kurulması gerekir.

Bir mahkeme kararının yanlış olduğu iddiası TİHEK aracılığıyla temyiz veya istinaf edilemez. Bir savcılık veya mahkeme işlemi için Ceza Muhakemesi Kanunu veya Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki kanun yolları kullanılır. TİHEK, yargı mercilerinin yerine geçen bir üst mahkeme değildir.

Aynı şekilde salt alacak, sözleşme, kira bedeli veya ücret anlaşmazlığı, ayrımcılık temeli ortaya konulmadan 6701 kapsamına taşınamaz. Uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre tüketici hakem heyeti, arabuluculuk, iş mahkemesi, idari yargı veya diğer kanuni yollar ayrıca kullanılabilir.

TİHEK İncelemesinin Sonucu Ne Olabilir?

Kurum ayrımcılık yasağı ihlalini başvuru üzerine veya resen inceleme yetkisine sahiptir. İnceleme sonucunda ihlal bulunursa Kurul ihlal kararı verebilir ve Kanunun m.25’teki idari yaptırım hükümleri uygulanabilir. Yaptırım değerlendirmesinde ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı, failin ekonomik durumu ve çoklu ayrımcılığın ağırlaştırıcı etkisi kanunda dikkate alınan ölçütlerdendir.

TİHEK kararı, başvurucunun ayrı bir tazminat davasındaki bütün taleplerini otomatik olarak karara bağlayan bir mahkeme hükmü değildir. Tazminat, işe iade, sözleşmenin geçersizliği veya başka özel hukuk sonuçları kendi kanuni yollarında istenir. Buna karşılık Kurumun ihlal tespiti somut uyuşmazlığın önemli resmî belgelerinden biri olabilir.

Başvuru yapılırken amaç açık olmalıdır: ayrımcılık yasağının ihlal edildiğinin incelenmesi ve Kurumun kanuni yetkileri çerçevesinde karar vermesi talep edilir. Başka mercilere ait talepler TİHEK’e yüklenmemelidir.

Sık Sorulan Sorular

TİHEK’e herkes başvurabilir mi?

Ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğünü iddia eden gerçek veya tüzel kişi 6701 m.17 kapsamında başvurabilir.

Önce karşı tarafa başvurmak şart mı?

Kural olarak evet. Uygulamanın düzeltilmesi muhataptan istenir; ret veya 30 gün cevap verilmemesi üzerine Kuruma gidilir.

30 gün dolmadan başvuru yapılabilir mi?

Muhatap talebi açıkça reddederse 30 günün dolması beklenmez. Telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimalinde Kurum ön başvuru şartını da aramayabilir.

Konut kiralamada ayrımcılık TİHEK’e taşınabilir mi?

Evet. 6701 m.5 taşınmazların kiralanması, kira şartları, yenileme ve sona erdirme süreçlerinde ayrımcılığı yasaklar.

İş ilanındaki yaş veya cinsiyet şartı incelenebilir mi?

İstihdam ve serbest meslek m.6 kapsamındadır. Farklı muamelenin m.7’deki kanuni istisnalardan birine girip girmediği ayrıca değerlendirilir.

Mobbing TİHEK başvurusu olabilir mi?

6701 m.4 işyerinde yıldırmayı ayrımcılık türü olarak düzenler. Yıldırmanın Kanunda sayılan ayrımcılık temellerinden biriyle bağlantısı gösterilmelidir.

İspat tamamen başvurucuya mı aittir?

Hayır. Başvurucu kuvvetli emare ve karine oluşturan olguları ortaya koyarsa m.21 gereği karşı taraf ayrımcılık yasağını ihlal etmediğini ispatlar.

TİHEK mahkeme kararını kaldırabilir mi?

Hayır. Yasama ve yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler Kurumun başvuru konusu değildir.

TİHEK tazminata hükmeder mi?

TİHEK’in 6701 kapsamındaki görevi ayrımcılık ihlalini incelemek ve kanuni idari yaptırımları uygulamaktır. Özel hukuk tazminat talepleri görevli yargı merciinde ileri sürülür.

Başvuruda en önemli belge nedir?

Tek bir belge yoktur. Ayrımcı işlemle korunan ayrımcılık temeli arasındaki bağlantıyı gösteren hukuka uygun deliller, önceki düzeltme talebi ve cevap birlikte sunulmalıdır.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

6701 sayılı Kanun Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de iş, konut, eğitim, sağlık, turizm, konaklama ve hizmet sunumu alanındaki ayrımcılık iddialarında da aynı m.17 başvuru sistemi geçerlidir. Fiziksel olay Mersin’de gerçekleşmiş olsa dahi TİHEK merkezi ulusal yetkili kurumdur; başvuru dosyasında olayın Mersin’de gerçekleştiğini gösteren işyeri, işletme, okul, hastane, emlak veya hizmet belgeleri kullanılabilir.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Bu içerik 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu m.3, m.4, m.5, m.6, m.9, m.17, m.21 ve m.25 ile TİHEK’in güncel resmî başvuru açıklamaları esas alınarak 11 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.

Resmî kaynaklar: TİHEK – Başvurular · 6701 sayılı Kanun. İlgili rehberler: TİHEK ön başvuru ve 30 gün kuralı, TİHEK’te ispat yükü, konut kiralamada ayrımcılık yasağı.

Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin.

Mevzuat değişebilir; özel durumlarda profesyonel destek alın.