TİHEK Başvurusu Ücretli mi? 6701 m.17 ile 2026 Rehberi
TİHEK başvurusunun ücretsiz olması: hukuki dayanak
Ücretsiz başvuru, eşitlik kurumuna erişimin önündeki mali engeli kaldırır. 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’nun 17. maddesi, ayrımcılık yasağı ihlali iddiasıyla TİHEK’e yapılacak başvurunun temel usulünü düzenler. TİHEK’in güncel resmî Başvurular sayfası da başvuru şartlarını, kimlerin başvurabileceğini, ön başvuru koşulunu ve başvuru kanallarını açıklamaktadır.
Başvurunun ücretsiz olması, ayrımcılık yasağı kapsamının ve ön başvuru koşullarının aranmayacağı anlamına gelmez. TİHEK başvurusunda yalnızca “haksızlığa uğradım” denilmesi yeterli değildir. Ayrımcılık yasağı iddiası, 6701 sayılı Kanunun 3. maddesinde sayılan cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik veya yaş temellerinden en az biriyle ilişkilendirilmelidir. Konu ulusal önleme mekanizması kapsamındaysa alıkonulma veya koruma altındaki kişilere ilişkin özel yetki alanı ayrıca değerlendirilir.
Kapsam ve başvuru ehliyeti
Gerçek kişi yanında şirket, dernek, vakıf ve diğer tüzel kişiler de ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüklerini ileri sürerek başvurabilir. TİHEK’in resmî açıklamasına göre ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğü iddiasındaki gerçek ve tüzel kişiler Kuruma başvurabilir. Başvurucu ile şikâyet edilen uygulama arasında somut bir zarar veya etkilenme bağlantısı kurulmalıdır. Başvuru formunda aleyhine başvuru yapılan kamu kurumu, meslek kuruluşu, gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi, başvurunun konusu ve talep açıkça gösterilir.
Ücret alınmaması özellikle düşük gelirli başvurucular bakımından erişimi kolaylaştırsa da başvurunun hukuki çerçevesi aynı kalır. Başvurunun TİHEK’e yapılabilmesi, başvuranın bütün iddialarının otomatik olarak doğru kabul edileceği anlamına gelmez. Ön inceleme aşamasında görev alanı, mükerrer başvuru, yargıda görülme durumu, önce ilgili tarafa düzeltme talebi yapılıp yapılmadığı, belli bir konu bulunup bulunmadığı ve zorunlu bilgilerin tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilir.
TİHEK’e gitmeden önce ilgili taraftan düzeltme isteme şartı
6701 sayılı Kanun m.17’deki önemli ön koşullardan biri, ayrımcılık yasağına aykırı olduğu ileri sürülen uygulamanın düzeltilmesinin önce ilgili taraftan talep edilmesidir. İlgili taraf talebi reddederse veya 30 gün içinde cevap vermezse TİHEK başvurusu yapılabilir. Ücretsiz başvuru hakkı bu 30 günlük ön süreci ortadan kaldırmaz.
Ön başvuru için harç ödenmemesi, karşı tarafa gönderimin veya noter kullanımının zorunlu olduğu anlamına gelmez; teslim ispatı güvenli yöntemle sağlanmalıdır. Telafisi güç veya imkânsız zarar doğma ihtimali bulunan hâllerde TİHEK, bu ön başvuru şartı aranmaksızın başvuruyu kabul edebilir. İstisnaya dayanılacaksa aciliyet ve geri dönülmez zarar ihtimali somut olaylarla açıklanmalı; yalnızca “acildir” ifadesiyle yetinilmemelidir.
Başvuru nasıl yapılır?
TİHEK’e elden, posta, elektronik posta, faks, kayıtlı elektronik posta ve Kurumun e-Başvuru sistemi üzerinden başvuru yapılabilir. Ayrıca illerde valilikler, ilçelerde kaymakamlıklar aracılığıyla başvuru mümkündür. Faks veya normal elektronik posta ile yapılan başvurularda dilekçe aslının 15 gün içinde Kuruma gönderilmesi gerekir; kayıtlı elektronik posta yolunda bu şart aranmaz.
Başvurunun ücretsiz olması hangi kanalın kullanıldığına göre değişmez. Valilik veya kaymakamlık aracılığıyla yapılan başvuruda yerel makam başvuruyu tarih ve sayı vererek kaydeder ve ekleriyle birlikte en geç üç iş günü içinde TİHEK’e gönderir. Başvuru kanalı seçilirken teslimin ispatı, belge hacmi, hassas veriler ve süre güvenliği birlikte düşünülmelidir.
Başvuru dosyasında hangi belgeler bulunmalı?
Ücretsiz olduğu için belge kalitesinden vazgeçilmemelidir. Asgari olarak ilgili tarafa yapılan önceki düzeltme talebi, bu talebin teslim kaydı, varsa cevap, ayrımcılık iddiasını gösteren yazışma/karar/ilan/sözleşme/kayıt ve başvuranın zarar veya etkilenme bağını gösteren belgeler dosyaya eklenmelidir. Tüzel kişi başvurusunda yetkili kişinin temsil belgesinin aslı veya onaylı örneği ayrıca önemlidir.
Özellikle önceki düzeltme talebinin teslim tarihi, TİHEK başvurusunun incelenebilirliğinde temel kayıttır. Başvuruda olaylar tarih sırasına konulmalı, hangi davranışın hangi ayrımcılık temeliyle bağlantılı olduğu açıklanmalıdır. Çok sayıda ilgisiz belge yerine iddiayı doğrudan ispatlayan kayıtlar seçilmelidir. Başvuranın elinde olmayan kayıtların hangi kişi veya kurumda bulunduğu belirtilerek TİHEK’in inceleme yetkisinden yararlanılması istenebilir.
Ücretsiz başvuru hangi masrafları kapsar?
TİHEK’in “ücret alınmaz” açıklaması Kurumun başvuru ve inceleme hizmetine ilişkindir. Kuruma başvuru harcı yatırılmaz, dosya açma ücreti ödenmez ve e-Başvuru sistemi için ayrıca bedel talep edilmez. Valilik veya kaymakamlık aracılığıyla gönderimde de TİHEK başvuru harcı yoktur.
Buna karşılık kişi bir avukattan profesyonel yardım alırsa avukatlık ücreti; yabancı dilde belgeyi tercüme ettirirse tercüme gideri; özel kurye veya posta kullanırsa gönderim bedeli oluşabilir. Bunlar TİHEK’in aldığı ücret değildir. Başvurunun ücretsizliği ile kişinin seçtiği yan hizmetler birbirinden ayrılmalıdır.
Resmî olmayan internet siteleri veya danışmanlar “TİHEK başvuru ücreti” adı altında ödeme talep ederse bunun Kurumun resmî hizmeti olmadığı kontrol edilmelidir. Başvuru doğrudan resmî e-Başvuru sistemi üzerinden yapılabilir.
Ücretsiz başvuru aynı zamanda başvuranın her talebinin kabul edileceği anlamına gelmez. TİHEK görev alanı, ayrımcılık temeli, ön başvuru, mükerrerlik ve yargıda görülme gibi ön inceleme koşullarını ücretsiz başvurularda da uygular.
TİHEK başvurusu ile dava ve diğer hak arama yolları
Ücret ödenmemesi yargı yolunun niteliğini değiştirmez. TİHEK’in resmî başvuru sayfası, dava açma süresi içinde Kuruma yapılan başvurunun işlemeye başlamış dava açma süresini durdurduğunu açıkça belirtmektedir. “Durdurma” sürenin sıfırlanması değildir. Başvuru öncesinde kullanılan günler kaybolmaz; ilgili süreç sona erdiğinde kalan süre hukuki rejimine göre takip edilir.
Başvuru ücretsiz olduğu için dava süresinin takip edilmeyeceği düşünülmemelidir. Yargı organlarında görülmekte olan veya karara bağlanmış aynı uyuşmazlık TİHEK ön incelemesinde ayrıca dikkate alınır. Başvuran mevcut dava veya kararları gizlememeli; başvuru konusu ile yargıdaki uyuşmazlık farklıysa bu farkı işlem, tarih ve talep üzerinden açıkça göstermelidir.
Uygulama örnekleri
Örnek 1: Bir engelli birey hizmete erişimde ayrımcılık iddiasıyla önce işletmeden düzeltme ister; cevap verilmezse e-Başvuru üzerinden TİHEK’e harç ödemeden başvurur.
Örnek 2: Bir şirket ayrımcı olduğu iddia edilen bir uygulama nedeniyle tüzel kişi formuyla başvurur; temsil belgesi sunar fakat TİHEK’e dosya ücreti ödemez.
Örnek 3: Fiziki dilekçe gönderen başvuran posta ücreti ödeyebilir; bu tutar TİHEK başvuru harcı değildir.
Bu örneklerde ortak nokta, başvurunun yalnızca genel adaletsizlik iddiasına değil belirli bir ayrımcılık temeline, somut uygulamaya ve belgelenebilir başvuru sürecine dayanmasıdır. TİHEK’in görevi her özel hukuk uyuşmazlığını çözmek değil, 6701 sayılı Kanun kapsamındaki ayrımcılık yasağı ve Kurumun diğer kanuni fonksiyonları çerçevesinde inceleme yapmaktır.
Sık yapılan hatalar
Ücretsizliği ‘usulsüz başvuru da incelenir’ şeklinde yorumlamak önemli hatadır. Ayrıca önce ilgili tarafa düzeltme başvurusu yapmadan TİHEK’e gitmek, 30 günlük cevapsızlık süresini yanlış hesaplamak, ayrımcılık temelini belirtmemek ve olayla ilgisiz kişisel verileri dosyaya eklemek başvurunun niteliğini zayıflatır. Başvurunun ücretsiz olması, şekil ve görev alanı koşullarının aranmayacağı anlamına gelmez.
Üçüncü kişiye ödenen danışmanlık bedelini Kurumun resmî ücreti sanmak da yanlış yönlendirmeye yol açar. Başvuru hazırlanırken “kim, ne zaman, hangi davranışı yaptı, hangi ayrımcılık temeliyle bağlantılı, önce ne istendi, ne cevap verildi ve TİHEK’ten hangi sonuç bekleniyor?” soruları tek tek cevaplanmalıdır. Bu yedi soruluk iskelet, başvuruyu genel şikâyetten hukuken incelenebilir iddiaya dönüştürür.
Başvuru sonrası takip
Ücret konusu dosya takibini etkilemez. TİHEK dosya numarası alındıktan sonra yeni belge gönderimlerinde aynı numara kullanılmalı, adres veya temsilci değişikliği bildirilmelidir. Karşı tarafın görüşü, uzlaşma ihtimali, ek bilgi talepleri ve Kurul kararı sürecinde başvurucunun tebliğ tarihlerini düzenli saklaması önemlidir.
TİHEK kararları ve idari yaptırım mekanizması, somut ayrımcılık iddiasının niteliğine göre ayrıca sonuç doğurabilir. Başvurunun amacı yalnızca yaptırım talep etmek değil, ayrımcı uygulamanın tespit edilmesi ve kanunun öngördüğü düzeltici/önleyici mekanizmaların işletilmesidir.
İç bağlantılar
Bu konuya bağlı diğer rehberler: TİHEK başvuru rehberi 1, TİHEK başvuru rehberi 2, TİHEK başvuru rehberi 3 ve TİHEK başvuru rehberi 4. Her yazı farklı bir m.17 koşulunu ele alır; süre, temsil ve görev alanı birbirinden ayrı kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
TİHEK başvuru harcı var mı?
Hayır. Gerçek ve tüzel kişilerden başvuru ücreti alınmaz.
E-Başvuru ücretli mi?
Hayır.
Valilik üzerinden başvuru ücretli mi?
TİHEK başvuru harcı yoktur.
Avukat zorunlu mu?
Hayır.
Posta gideri başvuru ücreti midir?
Hayır.
Tüzel kişi de ücretsiz başvurur mu?
Evet.
Önce karşı tarafa başvuru gerekir mi?
Kural olarak evet.
Ücretsiz başvuru dava süresini etkiler mi?
Dava süresi içinde TİHEK başvurusu işlemekte olan süreyi durdurur.
Başvuru formu şart mı?
Zorunlu bilgiler bulunursa form kullanılmadan da başvuru mümkündür.
Resmî kanal hangisi?
TİHEK’in e-Başvuru sistemi ve resmî başvuru yöntemleridir.
Ücretsiz TİHEK başvurusu için pratik kontrol
Başvuru sahibi resmî e-Başvuru sistemini kullanıyorsa ödeme ekranı aramamalıdır. Başvuru formundaki kimlik, iletişim, karşı taraf, olay ve talep alanları eksiksiz doldurulmalıdır.
Fiziki başvuruda dosyanın kopyası ve teslim belgesi saklanmalıdır. Posta veya fotokopi gideri çıkması, başvurunun ücretli olduğu anlamına gelmez.
Avukatla temsil tercih edilirse vekâlet ve ücret ilişkisi başvuran ile avukat arasındadır. TİHEK avukat tutmayı zorunlu kılmaz.
Başvurunun ücretsiz oluşu nedeniyle çok sayıda ilgisiz ek sunmak yerine, ayrımcılık iddiasını kanıtlayan seçilmiş belgeler kullanılmalıdır.
Sonuç
TİHEK başvurusu ücretsizdir. Etkili başvuru için asıl mesele ödeme değil; 6701 kapsamındaki ayrımcılık temelini, önceki düzeltme talebini, başvuru ehliyetini ve delilleri doğru kurmaktır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
