TUGS Gemisi İşletme ve Devir Kazancı Vergiden İstisna mı? 4490 m.12 | 2026

Kısa ve net cevap: 4490 sayılı Kanun m.12, TUGS’a kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançları gelir ve kurumlar vergileri ile fonlardan istisna eder; ayrıca maddede sayılan gemi işlemlerine ilişkin belirli kağıt ve işlemler için mali istisnalar öngörür.

4490 sayılı Kanunda temel çerçeve

4490 sayılı Kanun m.12, TUGS’a kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançları gelir ve kurumlar vergileri ile fonlardan istisna eder; ayrıca maddede sayılan gemi işlemlerine ilişkin belirli kağıt ve işlemler için mali istisnalar öngörür.

Türk Uluslararası Gemi Sicili, denizcilik yatırımlarını ve Türk bayraklı filo yapısını desteklemek amacıyla özel bir sicil rejimi kurar. Tescil edilebilir gemiler, malik şartları, bayrak, gemiadamı, sosyal güvenlik ve mali hükümler aynı Kanunda düzenlenmiştir. Bu nedenle bir geminin yalnız teknik olarak uygun olması tescil için yeterli olmayabilir; malik, belge ve sicil şartları da sağlanmalıdır.

2026 yılında özellikle ithal gemi tonaj eşikleri ve gemi türleri için güncel konsolide metin kullanılmalıdır. Ulaştırma Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri portalındaki gemi türü ve başvuru belgeleri, pratik başvurunun resmi referansıdır.

1. Kanuni kapsam

İstisna TUGS’a kayıtlı geminin işletme veya devir kazancına bağlıdır; şirketin bütün gelirleri otomatik olarak istisna değildir.

TUGS vergi istisnası bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

2. Sicil ve işlem şartı

Gemiyle ilgisi bulunmayan ticari hizmet gelirleri ayrı hesaplarda izlenmelidir.

TUGS vergi istisnası bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

3. Belge düzeni

Alım, satım, ipotek, tescil, kredi ve navlun sözleşmelerinin m.12 kapsamı belge bazında değerlendirilmelidir.

TUGS vergi istisnası bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

4. Bayrak/personel sonucu

Devir nedeniyle TUGS’tan terkin edilip başka sicile geçişte kanuna eklenen özel hüküm dikkate alınmalıdır.

TUGS vergi istisnası bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

5. Mali ve sözleşmesel sonuç

Muhasebe kayıtlarında istisna kazanç ile müşterek giderlerin dağıtım yöntemi açık olmalıdır.

TUGS vergi istisnası bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

6. Denetim ve ispat

Sicil kaydı ve işlem tarihi vergi dönemindeki istisna hesabının temel kanıtıdır.

TUGS vergi istisnası bakımından geminin teknik niteliği, malik yapısı ve sicil statüsü birlikte değerlendirilmelidir. Deniz ticaretinde tek bir sözleşme veya sertifika, TUGS kaydının bütün sonuçlarını belirlemez. Sicil kaydı, tonaj belgesi, gemi türü, bayrak, ipotekler ve personel kayıtları aynı dosyada güncel tutulmalıdır. İşlem başka bir sicil veya yabancı devlet kaydıyla bağlantılıysa terkin ve yeni kayıt kronolojisi ayrıca kontrol edilir.

Uygulamada eski kanun metinlerinin kullanılması ciddi hata yaratabilir. Özellikle ithal gemilerin tonaj eşiği zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle bağlayıcı işlem öncesinde güncel 4490 metni, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı TUGS sayfaları ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği birlikte incelenmelidir. Vergi sonucu doğuran bir işlemde ayrıca işlem tarihindeki mali mevzuat teyit edilmelidir.

TUGS işlem kontrol listesi

1. Geminin türünü ve teknik tonajını güncel belgelerden tespit edin.
2. 4490 m.4 kapsamında tescil edilebilirliği kontrol edin.
3. Malik veya finansal kiracı statüsünü m.5’e göre belirleyin.
4. Yabancı sicil kayıt ve terkin belgelerini alın.
5. İpotek ve diğer ayni hakları sicil örneğinden doğrulayın.
6. Türk Bayrağı ve kabotaj sonucunu ayrı değerlendirin.
7. Kaptan ve personel vatandaşlık şartlarını kontrol edin.
8. Sosyal güvenlik ve iş sözleşmelerini personel statüsüne göre düzenleyin.
9. Mali istisnalar için gemi işletme/devir gelirini ayrı muhasebeleştirin.
10. Başvuru ve tescil belgelerini elektronik ve fiziki arşivde saklayın.

Somut olay nasıl incelenir?

Bir armatör TUGS vergi istisnası konusunda işlem yapacaksa önce geminin türü ve tonajı, sonra malik yapısı, ardından mevcut yabancı veya milli sicil kaydı incelenir. Gemi üzerinde ipotek varsa alacaklının hakları ayrıca belirlenir. Tescil sonrası Türk Bayrağı, kaptan ve personel şartları uygulanır. Son aşamada m.12 kapsamındaki vergi ve sözleşme avantajları işlem bazında değerlendirilir.

Bu sıralama özellikle gemi satın alma kapanışlarında önemlidir. Satış bedelinin ödenmesi, yabancı sicilden terkin, ipotek kaldırma, yeni sicil kaydı ve bayrak belgeleri birbirine koşullu olabilir. Belgelerin kapanış listesiyle yönetilmesi, geminin bir süre sicilsiz veya çifte kayıtlı kalmasını önler.

Vergi avantajı nedeniyle TUGS tercih ediliyorsa tescil şartları ikinci plana atılmamalıdır. Mali istisna, hukuken geçerli sicil ve işlem statüsüne dayanır. Bu yüzden deniz ticareti hukukçusu, mali müşavir ve sicil acentesinin aynı belge seti üzerinden çalışması gerekir.

İlgili site içi deniz hukuku içerikleri

Gemi ipoteği ve deniz ticareti hukuku ile gemi mülkiyeti, devir ve sicil içerikleri TUGS uyuşmazlıklarında tamamlayıcı genel çerçeveyi açıklar.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TUGS işlemleri ülke genelinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının sicil sistemi üzerinden yürütülür. Mersin Limanı ve Doğu Akdeniz’de faaliyet gösteren armatör, işletmeci ve gemi finansmanı tarafları için sicil, ipotek, vergi, personel ve liman işlemlerinin birlikte planlanması önemlidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu deniz ticareti ve gemi sicili dosyalarını sözleşme ve uyuşmazlık boyutuyla incelemektedir.

Sık Sorulan Sorular

1. Temel dayanak nedir?

4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ve Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliğidir.

2. TUGS kaydı otomatik midir?

Hayır. Uygun gemi için malik veya yetkili tarafından sicil başvurusu ve gerekli belgeler gerekir.

3. TUGS gemisi Türk Bayrağı çeker mi?

Evet. 4490 m.7 uyarınca TUGS’a kayıtlı gemi ve yatlar Türk Bayrağı çeker.

4. Kabotaj hakkı otomatik mıdır?

Hayır. m.7’deki özel sınırlama ve Kabotaj Kanunu ayrıca değerlendirilir.

5. Gemi ipoteği sicilde görünür mü?

Evet. Sicilde gemi üzerindeki haklar kaydedilir; terkin ipotek sahiplerinin iznine tabidir.

6. Vergi avantajı tüm şirket gelirlerine uygulanır mı?

Hayır. 4490 m.12 kapsamındaki gemi işletme/devir kazancı ve sayılan işlemler esas alınır.

7. 2026’da nereden başvuru yapılır?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri/TUGS elektronik hizmetleri ve yetkili sicil birimleri kullanılır.

8. Hangi belgeler saklanmalıdır?

Mülkiyet, tonaj, klas/teknik belgeler, sicil kayıtları, ipotek izinleri, personel belgeleri ve sözleşmeler saklanmalıdır.

Hukuki dayanak ve resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Türk Gemi Sicilleri
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Mevzuat
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4490 sayılı Kanun

E-E-A-T: Hazırlama yöntemi

Bu rehber 4490 sayılı Kanunun güncel hükümleri, Türk Uluslararası Gemi Sicili Yönetmeliği ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri kaynakları kullanılarak hazırlanmıştır. Güncelleme: 28 Eylül 2026.

Ek Mali ve Sicil Analizi: TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası

4490 m.12 kapsamındaki istisna, TUGS’a kayıtlı geminin işletilmesinden veya devrinden doğan kazanç ile maddede sayılan belirli gemi işlemlerine bağlıdır. Şirketin bütün ticari gelirleri otomatik olarak istisna sayılmaz. Gemi bazlı gelir-gider takibi, sicil tarihi, devir sözleşmesi ve muhasebe kaydı aynı işlemi göstermelidir.

Vergi istisnasının doğru uygulanabilmesi için geminin TUGS kaydı, işletme veya devir işleminin tarihi ve kazancın hangi faaliyetten doğduğu açıkça ayrıştırılmalıdır. TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası bakımından navlun, gemi satışı, kira, acentelik, danışmanlık veya başka ticari gelirler aynı muhasebe hesabında toplanmamalıdır. 4490 sayılı Kanunun özel istisnası yalnız kanuni kapsamı içinde uygulanmalı; ortak giderlerin gemi faaliyetlerine dağıtımı tutarlı ve belgelendirilebilir bir yöntemle yapılmalıdır.

Devir işlemlerinde satış sözleşmesi, teslim, bedelin ödenmesi, TUGS kaydı ve gerekiyorsa sicilden terkin tarihleri aynı kronolojide değerlendirilmelidir. Aktif ipotek veya başka ayni hak bulunuyorsa alacaklı izinleri ayrıca dosyaya alınmalıdır. TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası sonucu, yalnız sözleşmenin imzalanmasına değil geminin hukuki sicil statüsüne de bağlı olduğundan, kapanış belgeleri mali kayıtlarla eşleştirilmelidir.

Denetimde istisna kazanç hesabının dayanağı olarak TUGS sicil belgesi, navlun veya satış sözleşmeleri, faturalar, banka hareketleri, gemi giderleri ve muhasebe dağıtım tabloları birlikte sunulabilmelidir. Şirketin başka gemileri veya gemi dışı işleri varsa her faaliyet için ayrı izleme yapılması özellikle önemlidir. Bu yöntem istisna kapsamındaki gelir ile vergiye tabi gelirin karışmasını önler.

İşlem sonrası malik, donatan, bayrak veya sicil statüsünde değişiklik olduğunda önceki vergi varsayımları otomatik sürdürülmemelidir. TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası için ilgili vergilendirme döneminin başlangıç ve bitiş tarihleri güncel sicil kayıtlarına göre yeniden kontrol edilmeli, gerekiyorsa beyanname ve muhasebe kayıtları düzeltilmelidir.

Son kontrolde 4490 sayılı Kanunun güncel 12. maddesi ile işlem tarihindeki vergi mevzuatı birlikte okunmalıdır. Sicil avantajı nedeniyle yapılan işlemde hukuki tescil şartı ile mali istisna şartı birbirinden ayrılmalı; her ikisinin de ayrı ayrı gerçekleştiği belgelenmelidir.

Vergi İncelemesinde Gemi Bazlı İspat Dosyası

TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası bakımından şirketin muhasebe planında TUGS kapsamındaki gemi faaliyetleri ile diğer ticari faaliyetler ayrıştırılmalıdır. Hangi navlun, satış veya devir gelirinin hangi gemiye ait olduğu; buna ilişkin doğrudan giderler ve müşterek gider payları izlenebilir olmalıdır. Sicil belgesi ile muhasebe alt hesabı aynı gemi ve aynı dönem üzerinden eşleştirilebilmelidir.

Devir kazancında satış sözleşmesi, bedel ve ödeme takvimi, teslim tarihi, varsa ipotek çözümü, sicil değişikliği ve mali kaydın hangi tarihte oluştuğu ayrıca kontrol edilmelidir. TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası için vergi istisnası uygulanırken yalnız fatura veya sözleşme tarihiyle yetinilmemeli; geminin ilgili tarihteki TUGS statüsü de dosyada gösterilmelidir. Bu yaklaşım farklı vergilendirme dönemleri arasında gelir kayması tartışmasını azaltır.

İnceleme halinde şirketin istisna kazancı nasıl hesapladığını yeniden üretebilmesi gerekir. Gemi bazlı gelir tablosu, gider dağıtım yöntemi, sözleşmeler, banka hareketleri ve sicil belgeleri birlikte saklanırsa 4490 m.12’nin uygulama şartları açık biçimde ispatlanabilir. Böylece istisna dışındaki gelirlerin yanlışlıkla kapsama alınması veya kapsam içindeki kazancın eksik hesaplanması önlenir.

Vergi ve Sicil Sonuçlarının Nihai Mutabakatı

TUGS işletme ve devir kazancı vergi istisnası için yıl veya işlem dönemi kapanırken sicil kaydı ile muhasebe kaydı bir kez daha karşılaştırılmalıdır. İstisna kazanç tablosunda yer alan gemi adı, sicil numarası, sözleşme türü, işlem tarihi, gelir ve doğrudan giderler tek satırda izlenebilmelidir. Ortak gider dağıtımı kullanılmışsa dağıtım anahtarı ve hesaplama yöntemi de saklanmalıdır. Böylece vergi beyannamesindeki istisna rakamı, gemi işletme veya devir dosyasından bağımsız bir sayı olmaktan çıkar ve belgelendirilebilir hale gelir.

İşlem sonrasında sicil statüsü veya malik değişirse sonraki döneme aynı vergi varsayımı otomatik taşınmamalıdır. Yeni dönemin TUGS şartları tekrar kontrol edilerek muhasebe kodu ve beyanname uygulaması güncellenmelidir.