Türkiye’de İzinsiz Yükseköğretim Kurumu Açmanın Cezası 2026: 2547 Ek Madde 48

İzinsiz yükseköğretim kurumu açmaya ilişkin 2026 düzenlemesi nedir?

7592 sayılı Kanunun 12. maddesiyle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa Ek Madde 48 eklendi. Kanun 9 Ağustos 2026 tarihli ve 33335 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Maddenin ikinci fıkrası, Türkiye’de yükseköğretim kurumu açma veya işletme yetkisinin mevzuata uygun kullanılmasını ceza normuyla korur.

Düzenleme iki fiili aynı yaptırıma bağlar: mevzuata aykırı biçimde yükseköğretim kurumunu “açmak” veya böyle bir kurumu “işletmek”. Kurumu ilk kuran kişi ile daha sonra faaliyeti sürdüren kişinin aynı olması gerekmez. Ceza soruşturmasında her kişinin kendi eylemi, yetkisi ve kastı ayrıca belirlenir.

Ek Madde 48 yalnız yabancı üniversite adına Türkiye’de program açmayı düzenlememiştir. Birinci fıkra yabancı eğitim kurumu adına program açma/yürütme fiiline, ikinci fıkra ise mevzuata aykırı Türkiye’de yükseköğretim kurumu açma/işletme fiiline ilişkindir. Bu içerik ikinci fıkradaki kurum suçuna odaklanır.

Hangi yapı “yükseköğretim kurumu” olarak değerlendirilir?

2547 sayılı Kanun yükseköğretim kurumlarını ve yükseköğretim sistemini özel mevzuatla düzenler. Bir yapının kendisine üniversite, akademi, yüksekokul veya başka bir ad vermesi tek başına yeterli değildir; gerçekte yükseköğretim derecesi verme iddiasıyla öğrenci kabul edip etmediği, program yapısı, diploma vaadi, akademik örgütlenmesi ve faaliyet biçimi birlikte incelenir.

Ön lisans, lisans ve lisansüstü derecelere yönelik eğitim faaliyeti yükseköğretim alanının merkezindedir. Bir özel kursun kısa süreli sertifika eğitimi vermesi ile üniversite gibi örgütlenerek öğrencilere akademik derece vaat etmesi aynı hukuki nitelikte değildir. Ceza normu uygulanırken faaliyetin gerçek içeriği esas alınır.

Bir şirket veya dernek kurulmuş olması, bu tüzel kişiye kendiliğinden yükseköğretim kurumu açma yetkisi vermez. Şirketler hukuku veya dernekler hukuku bakımından tescil edilmiş olmak ile yükseköğretim mevzuatına göre kurum kurma ve akademik derece verme yetkisi farklı konulardır.

Mevzuata aykırı yükseköğretim kurumu “açmak” ne demektir?

Kurum açmak, yükseköğretim kurumu niteliğindeki organizasyonu mevzuata aykırı biçimde faaliyete geçirmek olarak değerlendirilir. Öğrenci kabulü, akademik program ilanı, ders organizasyonu, sınav sistemi, kayıt sözleşmeleri, diploma veya derece vaadi ve kurumsal unvan kullanımı açma fiilinin somut göstergeleridir.

Fiziksel kampüs bulunması tek başına zorunlu unsur olarak Ek Madde 48’de yazılı değildir. Dijital veya karma yöntemle faaliyet yürüten bir organizasyonun da gerçek niteliği incelenir. İnternet üzerinden ders yapılması, yükseköğretim kurumu açma fiilinin hukuken imkânsız olduğu anlamına gelmez; örgütlenmenin ve akademik faaliyetin Türkiye’de nasıl kurulduğu somutlaştırılır.

Hazırlık aşaması ile kurumun fiilen açılması birbirinden ayrılır. Ceza sorumluluğu bakımından suçun icra hareketlerinin hangi aşamada gerçekleştiği Türk Ceza Kanununun genel hükümlerine göre belirlenir. Sadece fikir açıklaması ile öğrenci kabul edip eğitim faaliyetine başlayan kurumsal yapı aynı değildir.

İzinsiz yükseköğretim kurumunu işletmek de suç mudur?

Evet. Kanun “açanlar veya işletenler” ifadesini kullanır. Bu nedenle bir başkasının daha önce kurduğu mevzuata aykırı yükseköğretim kurumunu daha sonra işleten kişi de kendi fiili bakımından maddenin kapsamındadır. Kurucunun değişmesi veya organizasyonun el değiştirmesi suç tipini ortadan kaldırmaz.

İşletme fiili, kurumun yükseköğretim faaliyetini sürdürmesini sağlayan yönetim ve organizasyon eylemleriyle bağlantılıdır. Öğrenci kabul sistemini yönetmek, akademik programı sürdürmek, sınav ve diploma süreçlerini işletmek ve kurumsal faaliyeti devam ettirmek bu kapsamda değerlendirilir.

Buna karşılık kuruma mal veya genel nitelikte hizmet sağlayan herkes otomatik olarak işleten değildir. Ceza sorumluluğu kişiseldir. Bir kişinin kurumun mevzuata aykırı yükseköğretim faaliyeti üzerindeki yönetim, organizasyon ve icra katkısı delillerle ortaya konulmalıdır.

“Mevzuata aykırı” olma şartı neden önemlidir?

Ek Madde 48’in ikinci fıkrasında suçun unsuru “mevzuata aykırı olarak” ifadesidir. Türkiye’de hukuken kurulmuş ve yetkili makamların kararları doğrultusunda faaliyet gösteren yükseköğretim kurumlarının meşru faaliyeti bu suç tipi değildir. Ceza normu, yetkisiz ve mevzuat dışı kurum açma veya işletmeyi hedefler.

Soruşturma makamı yalnız kurumun adını değil hukuki kuruluş ve faaliyet dayanağını araştırır. İlgili kanun, Yükseköğretim Kurulu kararları, izinler ve resmî kayıtlar incelenir. Kurumun yetkili organların kabul ettiği hukuki statüsü belirlenmeden ceza normunun uygulanması eksik değerlendirme olur.

Bir eğitim işletmesinin idari bir eksikliğinin bulunması her durumda yükseköğretim kurumu açma suçu anlamına gelmez. Uygulanacak norm, fiilin gerçek niteliğine göre seçilir. Ek Madde 48, mevzuata aykırı biçimde yükseköğretim kurumu açılması veya işletilmesine yöneliktir.

İzinsiz üniversite veya yükseköğretim kurumu açmanın cezası ne kadar?

Ek Madde 48/2’ye göre ceza 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 100 günden 1.000 güne kadar adli para cezasıdır. Hapis cezası ile adli para cezası birlikte düzenlenmiştir. Kanun “ve” bağlacını kullanır.

Adli para cezasının TL karşılığı Ek Madde 48’de sabit değildir. TCK m.52 uyarınca gün para cezası sistemi uygulanır. Mahkeme özel kanundaki 100-1.000 gün sınırı içinde gün sayısını, ardından bir gün karşılığı miktarı TCK’ya göre belirler.

Ceza belirlenirken TCK’nın genel hükümleri uygulanır. Teşebbüs, iştirak ve diğer genel kurumlar somut olayın şartlarına göre ceza mahkemesince değerlendirilir. Kanundaki kesin bilgi yaptırım aralığıdır.

İzinsiz yükseköğretim kurumunun reklamını yapmak suç mudur?

Evet. Ek Madde 48’in üçüncü fıkrası, ilk iki fıkrada yasaklanan kurum ve fiillerin tanıtımını yapanları 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 50 günden 500 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırır. Böylece tanıtım, kurum açma veya işletmeden ayrı bir fiil olarak düzenlenmiştir.

Tanıtım sosyal medya reklamı, internet sitesi, basılı materyal, toplantı, video, çağrı merkezi veya başka bir iletişim aracıyla yapılabilir. Kanun belirli bir mecra saymamıştır. Önemli olan yasaklanan kurum veya fiilin tanıtımının yapılmasıdır.

Reklam altyapısı sağlayan teknik hizmet ile mevzuata aykırı kurumu öğrenci çekmek amacıyla bilinçli şekilde tanıtma birbirinden ayrılır. Ceza sorumluluğu her kişi bakımından kast ve somut katkı üzerinden belirlenir.

Sahte diploma ve sertifika düzenlenirse hangi ceza uygulanır?

Ek Madde 48’in son fıkrası, Türk veya yabancı yükseköğretim kurumlarına ait diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika belgesini sahte olarak düzenleyen ve düzenletenlerin TCK m.204’e göre cezalandırılacağını açıkça belirtir. Bu fiil için Ek Madde 48 içinde ayrı ceza aralığı yazılmamış, resmî belgede sahtecilik hükmüne doğrudan atıf yapılmıştır.

Sahte belge ile denkliği bulunmayan gerçek belge aynı değildir. Gerçek bir yabancı yükseköğretim kurumu tarafından düzenlenmiş diplomanın Türkiye’de denkliği bulunmaması belgeyi sahte hale getirmez. Sahtecilikte belgenin gerçek kuruma aitmiş gibi üretilmesi veya değiştirilmesi incelenir.

Sahte belgeyi hazırlayan kadar hazırlatan kişi de kanun metninde açıkça sayılmıştır. Sahte belgenin kullanılması ayrıca TCK m.204 hükümleri içinde değerlendirilir. Failin kastı ve belgenin niteliği ceza yargılamasında somut delillerle belirlenir.

Şirket kurarak üniversite açılırsa yöneticiler nasıl sorumlu olur?

Bir şirketin ticaret siciline tescil edilmiş olması, şirkete yükseköğretim kurumu açma yetkisi vermez. Şirket bünyesinde mevzuata aykırı şekilde üniversite veya yükseköğretim kurumu niteliğinde faaliyet yürütülüyorsa, fiile katılan gerçek kişilerin ceza sorumluluğu kendi eylemlerine göre incelenir.

Yönetim kurulu üyeliği, müdürlük veya ortaklık tek başına suçluluk oluşturmaz. Hangi kişinin kurumun açılması veya işletilmesi kararını aldığı, faaliyeti yönettiği, öğrenci kabulü ve akademik organizasyondaki rolü ve mevzuata aykırılık konusundaki bilgisi araştırılır. Ceza hukukunda sorumluluk şahsidir.

Ek Madde 48, Ek Madde 47’deki gibi bu fıkrada TCK m.60’a açık atıf yapmaz. Tüzel kişi bakımından bir güvenlik tedbiri uygulanacaksa bunun ayrıca açık kanuni dayanağı bulunmalıdır.

İzinsiz yükseköğretim kurumuna kayıt olan öğrencinin durumu nedir?

Ek Madde 48/2, kurumu açan veya işletenleri cezalandırır. Öğrencinin sırf kayıt yaptırması bu fıkrada bağımsız suç olarak düzenlenmemiştir. Ancak öğrencinin ödediği ücretler, programın geçerliliği, verilen belgenin tanınması ve yanıltıcı tanıtım nedeniyle uğradığı zararlar ayrı özel hukuk ve idare hukuku sorunlarıdır.

Öğrenci, kurumun resmî statüsünü ve akademik derece verme yetkisini kayıt öncesinde YÖK ve diğer resmî kaynaklardan kontrol etmelidir. Geçersiz kurum veya program nedeniyle ödenen bedeller bakımından sözleşme hükümleri, tüketici hukuku veya genel borçlar hukuku somut ilişkiye göre gündeme gelir.

Belge sahteyse öğrencinin belgeyi bilerek kullanıp kullanmadığı ceza hukuku açısından ayrıca incelenir. Gerçek fakat resmî tanınması bulunmayan belge ile sahte belge arasındaki ayrım korunmalıdır. YÖK diploma denkliği süreci gerçek yabancı diplomaların akademik tanınmasıyla ilgilidir.

İzinsiz kurum soruşturmasında hangi deliller kullanılır?

Kurumun web sitesi, alan adı kayıtları, sosyal medya hesapları, öğrenci kayıt sözleşmeleri, banka ve ödeme kayıtları, ders programları, sınav belgeleri, öğretim elemanı sözleşmeleri, diploma örnekleri, kira ve kampüs kayıtları ile YÖK’ten alınan resmî yazılar başlıca delil kaynaklarıdır.

Faaliyetin gerçekten yükseköğretim kurumu niteliğinde olup olmadığı için öğrenci kabul şartları, program süresi, akademik derece iddiası, müfredat ve kurumsal yapı incelenir. Yetkili makamların kayıtlarında kurumun hukuki dayanağının bulunup bulunmadığı doğrudan araştırılır.

Dijital deliller hukuka uygun yöntemle elde edilmelidir. Ekran görüntüleri, mesajlaşmalar ve elektronik dosyaların faille bağlantısı teknik verilerle desteklenir. Ceza mahkemesi hukuka aykırı elde edilen delilleri hükme esas alamaz.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

Ek Madde 48/2 Türkiye’nin tamamında geçerlidir. Mersin’de üniversite, yüksekokul veya başka unvanla mevzuata aykırı yükseköğretim faaliyeti yürütülmesi halinde de aynı 2-4 yıl hapis ve 100-1.000 gün adli para cezası hükmü uygulanır. Yetkili savcılık ve mahkeme CMK hükümlerine göre belirlenir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin’deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden Türkiye genelindeki yükseköğretim ve ceza hukuku dosyalarını görev ve yetki kurallarına göre takip eder. Kurumun hukuki statüsü, öğrenci sözleşmeleri, tanıtım materyalleri ve resmî YÖK kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

Hukuki dayanaklar

Temel dayanak 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu Ek Madde 48’in ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile bu maddeyi getiren 7592 sayılı Kanunun 12. maddesidir. Resmî yasama kaydı TBMM 7592 sayılı Kanun sayfasındadır. Adli para cezasında TCK m.52, sahte diploma ve belge bakımından TCK m.204 uygulanır.

İzinsiz yükseköğretim kurumu hakkında sık sorulan sorular

Kaçak üniversite açmanın cezası nedir?

Mevzuata aykırı yükseköğretim kurumu açan kişi 2-4 yıl hapis ve 100-1.000 gün adli para cezasıyla cezalandırılır.

Kurumu sonradan işleten kişi de cezalandırılır mı?

Evet. Kanun açanlar ile işletenleri birlikte sayar.

Şirket kurmak yükseköğretim kurumu açma yetkisi verir mi?

Hayır. Şirket tescili ile yükseköğretim kurumu kurma ve derece verme yetkisi farklı hukuki konulardır.

Kaçak üniversitenin reklamını yapmak suç mudur?

Evet. Tanıtım yapan kişi için 1-3 yıl hapis ve 50-500 gün adli para cezası düzenlenmiştir.

Sahte diploma düzenlemenin cezası hangi maddededir?

Ek Madde 48, TCK m.204’e açıkça atıf yapar.

Denkliği olmayan gerçek diploma sahte midir?

Hayır. Denklik eksikliği ile sahtecilik aynı değildir.

Öğrenci kayıt yaptırdığı için aynı suçtan ceza alır mı?

Ek Madde 48/2 kurumu açan veya işleteni cezalandırır; sırf öğrenci kaydı bu fıkrada suç olarak yazılmamıştır.

Çevrim içi üniversite de bu kapsamda olabilir mi?

Faaliyetin gerçek niteliği ve Türkiye’de mevzuata aykırı yükseköğretim kurumu açma/işletme unsurlarının bulunup bulunmadığı incelenir.

Adli para cezasının TL karşılığı sabit midir?

Hayır. Kanun 100-1.000 gün aralığını belirler; gün karşılığı tutar TCK m.52 uyarınca mahkemece hesaplanır.

Hangi resmî kayıtlar kontrol edilmelidir?

YÖK ve ilgili yetkili makamların kurum/program kayıtları, kuruluş ve faaliyet belgeleri kontrol edilmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →