Tütsü Aroma Vericisinde Suda Çözünmeyen Yağlı Faz Kullanılabilir mi? 2026 Yönetmelik m.6/h
Kısa ve net cevap
Hayır. 14 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi açık biçimde, birincil ürünlerin üretimi sırasında yan ürün olarak oluşan suda çözünmeyen yağlı fazın tütsü aroma vericisi üretiminde kullanılamayacağını düzenler. Bu hüküm miktara bağlı bir tolerans getirmez ve “teknik olarak arıtıldıysa kullanılabilir” şeklinde genel bir istisna içermez.
Tütsü aroma üreticisi yalnız bu yasağı değil, aynı maddenin (g) ve (ğ) bentlerini de birlikte uygulamak zorundadır. Birincil ürünlerin üretim koşulları EK-6’ya uygun olmalı; tütsü aroma vericisi türevleri ise Bakanlıkça belirlenmiş birincil ürünlerin uygun fiziksel işlemlerle ileri işlenmesiyle üretilmelidir. Dolayısıyla tütsü aroma mevzuatında hammadde kaynağı, birincil ürün, üretim prosesi ve yan ürün yönetimi tek bir uygunluk zinciri olarak değerlendirilir.
- Yasağın hukuki dayanağı
- Birincil ürün nedir?
- Suda çözünmeyen yağlı faz nedir?
- Yasak neden ürün miktarından bağımsızdır?
- EK-6 üretim koşulları
- Tütsü aroma türevleri nasıl üretilir?
- Uygun fiziksel işlem nedir?
- Teknik dosya ve izlenebilirlik
- Tedarikçi ve alıcı kontrolü
- Aykırılığın sonucu
- Sık sorulan sorular
Suda çözünmeyen yağlı faz yasağının hukuki dayanağı nedir?
Yeni Yönetmeliğin m.6/1-h hükmü şu hukuki sonucu doğurur: birincil ürünün üretimi sırasında yan ürün olarak ortaya çıkan suda çözünmeyen yağlı faz, tütsü aroma vericisi üretim zincirine yeniden sokulamaz. Bu kural, ürünün duyusal kalitesine veya ekonomik değerine göre değişen bir tavsiye değildir; bağlayıcı gıda mevzuatı hükmüdür.
Yönetmeliğin 5’inci maddesi genel olarak yalnız güvenilir ve tüketiciyi yanıltmayan aroma vericilerin kullanılmasını şart koşar. m.6 ise belirli aroma kategorileri için daha özel teknik sınırlar getirir. Özel hüküm niteliğindeki m.6/1-h nedeniyle işletme, genel güvenilirlik değerlendirmesi yaptığını ileri sürerek yağlı fazı üretimde kullanamaz.
Bir yan ürünün laboratuvar analizinde belirli parametreleri karşılaması da tek başına yasağı kaldırmaz. Yönetmelik burada sonuç odaklı “güvenliyse kullanılabilir” yaklaşımı yerine, belirli bir üretim fraksiyonunun kullanımını kategorik olarak dışlamıştır.
Tütsü aroma mevzuatında birincil ürün nedir?
Yönetmelik m.4’te birincil ürünler, “birincil tütsü kondensatları ve birincil tar kısımları” olarak tanımlanır. Birincil tütsü kondensatı, yoğuşturulmuş tütsünün saflaştırılmış su bazlı kısmıdır. Birincil tar kısmı ise yoğuşturulmuş tütsünün suda çözünmeyen, yüksek yoğunluklu tar fazının saflaştırılmış kısmıdır.
Bu tanımlar tütsü aroma üretimindeki farklı fazların birbirinden hukuken ayrıldığını gösterir. Her suda çözünmeyen bölüm “birincil tar kısmı” değildir. Yönetmelik, birincil tar kısmını yüksek yoğunluklu tar fazının saflaştırılmış kısmı olarak tanımlarken, m.6/1-h ayrıca üretim sırasında yan ürün olarak oluşan suda çözünmeyen yağlı fazı tütsü aroma üretiminden dışlar.
Dolayısıyla işletmenin fazları laboratuvar ve proses kayıtlarında doğru tanımlaması gerekir. Yan ürün yağlı fazın yanlışlıkla “tar fraksiyonu” veya “aroma fraksiyonu” adı altında yeniden kullanılması mevzuata uygunluk sağlamaz.
Suda çözünmeyen yağlı faz nasıl değerlendirilmelidir?
Yönetmelik m.6/1-h teknik bir yan ürün akışını hedefler. Birincil ürünlerin üretimi sırasında ana ürünlerden ayrılan, suda çözünmeyen yağlı faz üretim hattında ayrı tutulmalıdır. Bu fraksiyonun tütsü aroma vericisinin kendisinde, tütsü aroma türevinde veya başka bir aroma karışımında yeniden kullanılması yasaktır.
İşletme proses akış şemasında yağlı fazın hangi noktada oluştuğunu, hangi ekipmanda ayrıldığını, nasıl toplandığını ve tütsü aroma üretim hattından nasıl çıkarıldığını açıkça göstermelidir. Yasağın uygulanabilirliği yalnız son ürün analiziyle değil, proses akışının izlenmesiyle de denetlenir.
Yan ürünün başka bir endüstriyel amaçla değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ise bu Yönetmeliğin tütsü aroma üretimindeki kullanım yasağından ayrı bir hukuki konudur. m.6/1-h’nin kesin sonucu, bu fazın tütsü aroma vericisi üretiminde kullanılamamasıdır.
Yasakta oran veya tolerans var mı?
Hayır. m.6/1-h hükmünde yüzde, ppm, miktar veya teknolojik gereklilik eşiği öngörülmemiştir. Bu nedenle “çok az miktarda katıyoruz”, “yalnız taşıyıcı görevi görüyor” veya “nihai gıdada tespit edilemeyecek kadar düşük” gibi açıklamalar yasağı ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde ürün reçetesinde bu fraksiyonun “aroma bileşeni” yerine “proses yardımcısı”, “doğal ekstrakt” veya farklı ticari adla gösterilmesi de gerçek kullanım amacını değiştirmez. Mevzuat değerlendirmesi ürünün fiilî kaynağına ve üretimdeki rolüne göre yapılır.
Tedarikçi ürününün böyle bir yağlı faz içermediğini beyan ediyorsa, beyanın üretim akış şeması ve teknik spesifikasyonla desteklenmesi gerekir. Tedarikçinin yalnız satış katalogundaki “mevzuata uygundur” ifadesi ayrıntılı kaynak kontrolünün yerine geçmez.
Birincil ürünlerin üretim koşulları neden EK-6’ya uygun olmalıdır?
Yönetmelik m.6/1-g, birincil ürünlerin üretim koşullarının EK-6’ya uygun olmak zorunda olduğunu düzenler. Bu nedenle tütsü aroma üretiminde uygunluk yalnız yağlı faz yasağıyla sınırlı değildir. Kullanılan ahşap veya diğer kaynak materyal, tütsü üretim koşulları, kondensasyon ve saflaştırma aşamaları ile ilgili teknik kurallar EK-6 kapsamında değerlendirilir.
Birincil ürünün EK-6’ya uygun üretilmemesi, daha sonraki işleme aşamalarında ürünü kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Uygunluk üretim zincirinin başından itibaren kurulmalıdır. Bu nedenle satın alınan birincil ürünlerde tedarikçi üretim koşullarının EK-6 ile uyumlu olduğunu belgelendirmelidir.
İşletme kendi birincil ürününü üretiyorsa proses parametrelerini ve kaynak materyal kayıtlarını lot bazında tutmalıdır. Başka işletmeden alıyorsa tedarikçi denetiminde EK-6 uyumu ayrı başlık olarak kontrol edilmelidir.
Tütsü aroma vericisi türevleri nasıl üretilebilir?
Yönetmelik m.6/1-ğ, tütsü aroma vericisi türevlerinin Bakanlıkça belirlenmiş birincil ürünlerin uygun fiziksel işlemlerle ileri işlenmesiyle üretileceğini düzenler. Bu hüküm iki şartı birlikte getirir: başlangıçta Bakanlıkça belirlenmiş birincil ürün kullanılmalı ve sonraki işleme Yönetmelikteki “uygun fiziksel işlem” kavramına uymalıdır.
Üreticinin Bakanlıkça belirlenmemiş birincil ürünü kullanarak daha sonra kapsamlı saflaştırma yapması bu iki şarttan ilkini karşılamaz. Aynı şekilde izinli bir birincil ürünün Yönetmelikte uygun sayılmayan kimyasal dönüşümle işlenmesi ikinci şartı karşılamaz.
Bu nedenle tütsü aroma türevinin teknik dosyasında kullanılan birincil ürünün kimliği ve uygunluğu ile ileri işleme yönteminin ayrıntısı birlikte yer almalıdır. Tedarik zincirinde yalnız nihai ticari ürün kodunun saklanması yeterli değildir.
“Uygun fiziksel işlem” ne anlama gelir?
Yönetmelik m.4’te uygun fiziksel işlem; EK-2’deki geleneksel gıda hazırlama işlemleri saklı kalmak üzere, aroma vericilerin bileşenlerinin kimyasal doğasını isteyerek değiştirmeyen ve ayrıca tekli oksijen, ozon, inorganik katalizörler, metal katalizörler, organometalik reaktifler ve/veya UV radyasyon kullanımını içermeyen fiziksel işlem olarak tanımlanır.
Bu tanım, “fiziksel işlem” ifadesinin işletmenin kendi proses adlandırmasına bırakılmadığını gösterir. Bir proses ekipman üzerinde mekanik görünse dahi bileşenin kimyasal doğasını kasten değiştiriyorsa veya tanımda dışlanan araçlardan birini kullanıyorsa uygun fiziksel işlem olarak değerlendirilemez.
İşletmenin proses validasyon dosyasında kullanılan yöntem, sıcaklık-basınç koşulları, filtrasyon, ayırma ve diğer adımlar açıkça tanımlanmalıdır. Tedarikçi değiştiğinde veya proses revize edildiğinde bu uygunluk yeniden kontrol edilmelidir.
Teknik dosyada hangi kayıtlar bulunmalıdır?
Tütsü aroma vericisi için teknik dosyada kaynak materyal, birincil ürünün türü, EK-6 uygunluğu, birincil ürünün üretim lotu, tütsü aroma türevi ise ileri işleme yöntemi, kullanılan uygun fiziksel proses, suda çözünmeyen yağlı fazın ayrılması ve üretime geri verilmediğini gösteren kayıtlar, son ürün spesifikasyonu ve lot izlenebilirliği bulunmalıdır.
Yan ürün yönetim prosedürü de dosyanın önemli parçasıdır. Yağlı fazın toplama kabı, üretim alanından çıkarılması, atık veya başka hukuken izinli kullanım kanalına sevki ve miktar kayıtları izlenebilir olmalıdır. Böylece yasak fraksiyonun aroma üretim hattına geri dönmediği gösterilebilir.
Ürünün profesyonel müşteriye satılması hâlinde m.13 etiket kuralları ayrıca uygulanır. Genel B2B etiket yükümlülükleri için son tüketiciye sunulmayan aroma verici etiketi 2026 rehberimiz incelenebilir.
Tütsü aroma vericisi satın alan işletme neyi kontrol etmelidir?
Alıcı işletme ürünün “smoke flavour”, “liquid smoke”, “tütsü aroması” veya benzeri ticari adına güvenmemelidir. Tedarikçiden ürünün Yönetmelikteki kategorisi, kullanılan birincil ürün, üretim ve ileri işleme yöntemi, EK-6 uygunluğu ve m.6/1-h’de yasaklanan yağlı fazın kullanılmadığına ilişkin teknik beyan istenmelidir.
Ürünün lot numarası teknik spesifikasyon ve sevk belgeleriyle eşleştirilmelidir. Tedarikçi formül veya üretim yöntemi değişikliğini müşteriye bildirmekle sözleşmesel olarak yükümlü kılınabilir. Özellikle birincil ürün tedarikçisi değiştiğinde mevzuat uygunluğu yeniden teyit edilmelidir.
Kaynak materyal ayrıca m.5/1-d’deki domuz ve böcek kaynağı yasağı açısından kontrol edilmelidir. Bu yasak hakkında domuz ve böcek kaynaklı aroma verici yasağı rehberimiz kullanılabilir.
Tütsü aroması başka aroma bileşenleriyle karıştırılarak satılıyorsa karışımdaki her bileşenin kendi mevzuat statüsü ayrıca incelenmelidir. Bir bileşenin uygun olması bütün karışımın otomatik uygun olduğu anlamına gelmez.
Üretici için kontrol listesi
- Kullanılan kaynak materyali tanımlayın.
- Birincil ürünün birincil tütsü kondensatı mı birincil tar kısmı mı olduğunu belirleyin.
- Birincil ürün üretiminin EK-6’ya uygunluğunu doğrulayın.
- Suda çözünmeyen yağlı fazın oluştuğu proses noktasını tanımlayın.
- Bu fazın tütsü aroma üretimine geri verilmediğini kayıt altına alın.
- Tütsü aroma türevi üretiyorsanız başlangıç ürününün Bakanlıkça belirlenmiş olduğunu doğrulayın.
- İleri işlemenin “uygun fiziksel işlem” tanımına uyduğunu kontrol edin.
- Lot bazında kaynak–birincil ürün–nihai aroma bağlantısını kurun.
- B2B etiketinin m.13’e uygunluğunu kontrol edin.
- Proses veya başlangıç materyali değişikliğini yeniden mevzuat incelemesine alın.
Yasak yağlı faz kullanılırsa hangi hukuki sonuç doğar?
Yönetmeliğin 17’nci maddesi, Yönetmeliğe aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre idari yaptırım uygulanacağını düzenler. m.6/1-h’ye rağmen suda çözünmeyen yağlı fazın tütsü aroma üretiminde kullanılması, açık özel hükme aykırıdır.
Somut olayın niteliğine göre idari para cezası yanında uygunsuz ürünün piyasaya arzının durdurulması, piyasadan çekilmesi, geri çağırma, düzeltici işlem veya imha gibi resmi kontrol tedbirleri gündeme gelebilir. Tedarikçinin yanlış beyanı varsa özel hukuk bakımından rücu ve tazminat ayrıca değerlendirilir.
İşletmenin “nihai ürün analizleri uygundu” savunması proses yasağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. m.6/1-h doğrudan belirli fraksiyonun üretimde kullanılmasını yasakladığı için uygunluk üretim akışı üzerinden de denetlenir.
Resmî kaynaklar
- 14 Eylül 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler Yönetmeliği
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Yönetmelik tam metni ve EK-6
- 5996 sayılı Kanun
Sık Sorulan Sorular
1. Suda çözünmeyen yağlı faz tütsü aromasında kullanılabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.6/1-h açık biçimde kullanımını yasaklar.
2. Çok düşük oranda kullanılırsa serbest olur mu?
Hayır. Hükümde miktara bağlı tolerans veya eşik yer almaz.
3. Yağlı faz saflaştırılırsa kullanılabilir mi?
m.6/1-h’de bu yönde genel bir istisna yoktur. Yan ürün olarak oluşan suda çözünmeyen yağlı faz tütsü aroma üretiminde kullanılamaz.
4. Birincil ürün nedir?
Birincil tütsü kondensatları ile birincil tar kısımları birlikte “birincil ürünler” olarak tanımlanır.
5. Birincil ürünün üretimi hangi kurala tabidir?
m.6/1-g uyarınca üretim koşulları EK-6’ya uygun olmak zorundadır.
6. Tütsü aroma türevi hangi üründen üretilebilir?
m.6/1-ğ uyarınca Bakanlıkça belirlenmiş birincil ürünlerin uygun fiziksel işlemlerle ileri işlenmesiyle üretilir.
7. “Uygun fiziksel işlem” serbestçe belirlenebilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.4 bu kavramı kimyasal doğayı isteyerek değiştirmeyen ve belirli reaktif/teknolojileri içermeyen işlem olarak tanımlar.
8. İthal tütsü aromalarında da bu yasak uygulanır mı?
Evet. Türkiye’de piyasaya arz edilen ve gıdalarda kullanılan ürün Türk Gıda Kodeksine uygun olmalıdır.
9. Alıcı işletme tedarikçiden hangi belgeyi istemeli?
Kaynak materyal, birincil ürün, EK-6 uygunluğu, üretim yöntemi, lot ve m.6/1-h’ye uygunluk bilgilerini içeren güncel teknik spesifikasyon istenmelidir.
10. Aykırılıkta hangi yaptırım uygulanır?
Yönetmelik m.17 uyarınca 5996 sayılı Kanunun ilgili idari yaptırım hükümleri ve somut olaya uygun resmi kontrol tedbirleri uygulanır.
Hukuki değerlendirme ve E-E-A-T notu
Bu rehber 14 Eylül 2026 tarihli Yönetmeliğin özellikle m.4’teki birincil ürün ve uygun fiziksel işlem tanımları ile m.6/1-g, m.6/1-ğ, m.6/1-h ve m.17 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Tütsü aroma üretiminde mevzuat uygunluğu, yalnız nihai ürüne değil üretim akışı ve yan ürün yönetimine de bağlıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
