Uçuşa Elverişlilik Belgesi Olmadan Test veya Ferry Uçuşu Yapılabilir mi? | 2920 m.87 (2026)

2920 sayılı Kanun m.87 neyi düzenler?

Normal şartlarda bir sivil hava aracının uçuş yapabilmesi için geçerli uçuşa elverişlilik statüsünü koruması gerekir. Ancak havacılıkta, normal uçuşa elverişlilik şartlarını tam taşımayan bir uçağın belirli ve sınırlı bir amaçla uçurulmasının zorunlu olduğu durumlar ortaya çıkabilir. m.87 bu istisnai ihtiyacı hukuki çerçeveye bağlar.

Tipik örnek, uçağın ağır bakım veya onarım yapılacak tesise kendi gücüyle uçurulmasıdır. Hava aracı normal ticari operasyon için uygun olmayabilir, fakat belirli teknik sınırlamalar altında tek seferlik güvenli intikal mümkün olabilir. Benzer şekilde yeni veya onarım görmüş bir uçağın test uçuşu da özel değerlendirme gerektirebilir.

m.87’nin temel yaklaşımı “belgesiz uçuş serbesttir” değildir. Tam tersine, geçerli normal uçuşa elverişlilik belgesi dışında uçuş yapılması ancak yetkili makamın özel izni ve belirlediği emniyet koşullarıyla mümkündür.

Bu izin, belirli uçuşa özgüdür. Süre, rota, hava şartları, azami operasyon limiti veya taşınabilecek personel bakımından şartlandırılabilir.

Ferry uçuşu ne demektir?

Ferry uçuşu, hava aracının ticari taşıma amacı dışında belirli bir yere intikal ettirilmesi için yapılan özel uçuşu ifade eder. Örneğin uçak bakım merkezine, depolama tesisine, teslim noktasına veya teknik inceleme yapılacak meydana götürülebilir.

Bir ferry uçuşunun m.87 kapsamına girmesi için her durumda uçağın uçuşa elverişlilik belgesinin tamamen yok olması gerekmez. Normal uçuş şartlarında sınırlama bulunan veya mevcut sertifika statüsüyle planlanan uçuşu gerçekleştiremeyen hava aracında özel izin ihtiyacı doğabilir.

İntikalin ekonomik olarak gerekli olması, izin şartlarını ortadan kaldırmaz. “Bakım tesisi başka şehirde” veya “uçağın yerde kalması yüksek maliyet yaratıyor” gerekçesi emniyet incelemesi yapılmadan uçuş hakkı vermez.

Ferry uçuşunun hukuki amacı uçağın normal operasyonunu sürdürmek değil, teknik veya idari bir ihtiyacın güvenli biçimde tamamlanmasını sağlamaktır.

Test veya deneme uçuşu hangi durumda yapılır?

Büyük onarım, modifikasyon, üretim sonrası kabul veya belirli sistemlerin havada doğrulanması için test uçuşu gerekebilir. Bu uçuşta hava aracı henüz normal ticari operasyon statüsüne dönmemiş olabilir.

Test uçuşunun profili teknik amaçla sınırlı tutulmalıdır. Hangi sistemin deneneceği, hangi irtifa ve manevraların yapılacağı, havaalanı alternatifi, test ekibi ve uçuşun sonlandırılma kriterleri önceden planlanmalıdır.

Yüksek riskli testlerde yalnız tecrübeli pilot görevlendirilmesi ve özel operasyon prosedürü uygulanması gerekebilir. Pilotun normal tip yetkisi bulunması, her test uçuşu için tek başına yeterli olmayabilir; güncel teknik ve operasyonel kurallar ayrıca kontrol edilir.

Test uçuşunun sonuçları teknik kayıtlara işlenmeli ve gerekiyorsa uçuşa elverişlilik belgesinin yeniden geçerli hale getirilmesinde kullanılmalıdır.

m.87 kapsamında neden özel izin gerekir?

Normal uçuşa elverişlilik sistemi, hava aracının geniş operasyon şartlarında güvenli kabul edildiğini gösterir. Özel izinli uçuşta ise bu genel kabul yerine, belirli eksikliğin sınırları bilinir ve yalnız bu riskin yönetilebildiği özel uçuş şartları oluşturulur.

Örneğin belirli bir yedek sistem devre dışı olabilir; uçuş gündüz, iyi hava şartlarında, yolcusuz ve en kısa rota üzerinden bakım tesisine yapılabilir. Bu sınırlamalar normal tarifeli seferin şartlarından farklıdır.

Yetkili makam, teknik rapor ve bakım kuruluşunun değerlendirmesini inceleyerek hava aracının söz konusu özel uçuşu güvenli yapıp yapamayacağını değerlendirir. İzin, bu teknik kanaatin idari sonucudur.

İzinsiz uçuş, yalnız belge eksikliği değil doğrudan uçuş emniyeti ve idari sorumluluk sorunu yaratır.

Özel uçuş izni hangi koşullara bağlanabilir?

Somut uçuşun riskine göre rota, irtifa, hava koşulları, kalkış ve iniş meydanı, pilot nitelikleri, uçuş süresi veya ekip sayısı sınırlandırılabilir. Belirli sistemlerin kullanılmaması veya ek kontrol yapılması şartı getirilebilir.

Uçuş öncesinde bakım kuruluşunun belirli kontrolleri tamamlaması ve uçağın özel uçuş için emniyetli olduğunu belgeleyen teknik release düzenlemesi istenebilir.

İzin belirli bir tarih veya süre için geçerli olabilir. Planlanan uçuş hava koşulları nedeniyle ertelenirse iznin hâlâ geçerli olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Rota değişikliği veya başka meydana iniş planı gerekiyorsa izin kapsamının bunu karşılayıp karşılamadığı ayrıca değerlendirilir. Pilot kendi inisiyatifiyle ticari kolaylık amacıyla izin şartlarını genişletemez.

Hasarlı uçak bakım yerine nasıl götürülür?

Hasarın niteliği önce teknik olarak belirlenir. Yapısal hasar, motor arızası, iniş takımı sorunu veya başka kritik uygunsuzluk varsa normal uçuşa elverişlilik kabulü yapılamaz.

Bakım kuruluşu veya yetkili teknik personel, uçağın hangi sınırlamalar altında ferry uçuşu yapabileceğini değerlendirir. Gerekirse geçici onarım uygulanır. Bu teknik değerlendirme özel izin başvurusunun temelini oluşturur.

Uçuş sırasında hasarın kötüleşme ihtimali, yedek sistemler ve acil durum planları dikkate alınır. Kalkıştan önce meydan ve rota şartları da değerlendirilmelidir.

Uçağın uçurulması emniyetli değilse ekonomik kayıp ne olursa olsun kara yoluyla parça taşıma, yerinde onarım veya söküm gibi alternatifler seçilmelidir.

Özel ferry veya test uçuşunda yolcu taşınabilir mi?

m.87 kapsamındaki özel uçuşun amacı ticari yolcu veya yük taşımak değildir. Normal uçuşa elverişlilik şartlarını taşımayan bir hava aracında sırf boş koltuk bulunduğu için yolcu taşınması doğru değildir.

Uçuş için zorunlu teknik personel, test ekibi veya bakım personelinin bulunması gerekiyorsa bu kişiler izin ve operasyon planı çerçevesinde değerlendirilebilir. Bunların hukuki statüsü normal ticari yolcudan farklı olabilir.

İzin belgesinde kişi sayısı ve görevleri sınırlanmışsa bu sınır aşılmamalıdır. Ticari gelir elde etmek veya bağlantı kolaylığı sağlamak amacıyla ek yolcu alınması özel uçuş mantığına aykırıdır.

Yük bakımından da yalnız uçuşun amacı için gerekli ekipman ve izin verilen unsurlar taşınmalıdır.

Özel uçuşta pilot için hangi nitelikler aranır?

Pilotun ilgili tip ve görev için geçerli lisans/yeterlik belgesine sahip olması temel şarttır. m.95 ve devamı pilot yeterlik sistemini ayrıca düzenler.

Ancak özel test veya ferry uçuşunda ek tecrübe şartı gerekebilir. Uçağın belirli sistemi devre dışıysa pilotun abnormal/emergency prosedürleri konusunda yeterli olması kritik önemdedir.

İşletici, kaptanın görevlendirilmesini yazılı yapmalı ve uçuş brifinginde teknik sınırlamaları açıkça aktarmalıdır. Kaptan m.100 uyarınca uçuş emniyeti bakımından nihai operasyonel sorumluluk taşır.

Pilot, izin verilmiş olsa dahi kalkış anında uçağın veya hava koşullarının güvenli olmadığını değerlendirirse uçuşu yapmamalıdır. İdari izin teknik emniyet kararının yerine geçmez.

Özel uçuş sigorta poliçesini etkiler mi?

Hava aracı sigorta poliçesinde uçuşa elverişlilik, kullanım amacı, pilot şartları ve operasyon alanı bakımından klozlar bulunabilir. Özel ferry veya test uçuşunun poliçe kapsamında olup olmadığı önceden kontrol edilmelidir.

Sigortacıya bildirim veya özel endorsement gerekebilir. Poliçe normal ticari operasyonu kapsarken sertifikasız özel uçuşu otomatik olarak kapsam dışı bırakabilir veya ek şart öngörebilir.

Finansör veya lessor’ın da sözleşmesel onayı gerekebilir. Lease sözleşmeleri çoğu zaman özel uçuş, ağır hasar veya teknik statü değişikliğinde önceden bildirim şartı içerir.

SHGM izninin bulunması, sigorta veya finansman sözleşmesindeki ayrı onay yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Sınır ötesi ferry uçuşunda ek izin gerekir mi?

Uçuş başka bir ülkenin hava sahasına girecekse yalnız Türkiye’deki özel izin yeterli olmayabilir. Hedef ve transit devletlerin özel uçuşu kabul edip etmediği, overflight/landing izinleri ve geçici teknik belgeler kontrol edilmelidir.

Yabancı otorite, Türk makamının verdiği özel uçuş izninin kendi hava sahasında tanınması için ek belge isteyebilir. Uçuş planı bu izinler kesinleşmeden yapılmamalıdır.

Uluslararası sigorta ve gümrük/ithalat statüsü de ayrıca dikkate alınır. Özellikle bakım için yabancı ülkeye gönderilen uçakta geçici ihracat ve teknik ekipman taşınması ek süreç yaratabilir.

Bu nedenle uluslararası ferry operasyonunda hukuk, teknik, operasyon ve gümrük ekipleri ortak checklist kullanmalıdır.

2920 m.87 için 15 maddelik kontrol listesi

• Normal uçuşa elverişlilik belgesi neden kullanılamıyor?
• Özel uçuşun amacı test, bakım veya intikal mi?
• Teknik arıza/eksiklik tam olarak tanımlandı mı?
• Bakım kuruluşu özel uçuş için teknik değerlendirme yaptı mı?
• Gerekli SHGM/Bakanlık izni alındı mı?
• İzin tarih ve süre bakımından geçerli mi?
• Rota izin kapsamına uygun mu?
• Hava koşulu sınırlamaları belirlendi mi?
• Pilot gerekli lisans ve tecrübeye sahip mi?
• Uçuşta yalnız gerekli personel bulunuyor mu?
• Ticari yolcu/yük taşınmıyor mu?
• Sigorta poliçesi özel uçuşu kapsıyor mu?
• Lessor/finansör onayı gerekiyorsa alındı mı?
• Uluslararası uçuşsa yabancı izinler tamam mı?
• Test/ferry sonrası teknik kayıt ve release tamamlandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçuşa elverişlilik belgesinin verilmesi ve geri alınması – m.86 · Hava aracı muayene ve kontrolü – m.85 · Uçak parçaları ve teferruat hukuku – m.68

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.87
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – uçuşa elverişlilik ve özel uçuş mevzuatı

Sık Sorulan Sorular