Uçak İpoteği Hangi Alacakları Güvence Altına Alır? Faiz ve Yan Alacaklar | 2920 m.75 (2026)

2920 sayılı Kanun m.75’in işlevi nedir?

Uçak ipoteğinin temel amacı bir alacağı ayni teminat altına almaktır. Ancak uygulamada “alacak” yalnız kredi anaparasından ibaret değildir. Faiz, takip gideri, temerrüt sonucu doğan bazı yan kalemler ve kanunun güvence kapsamına aldığı diğer istemler bulunabilir. 2920 m.75 bu noktada ipoteğin güvence kapsamını düzenler.

Madde, güvence kapsamını kendi içinde uzun bir listeyle tekrar etmek yerine dönemin medeni hukuk düzenlemesine atıf yapar. 2920 sayılı Kanun 1983 yılında kabul edildiği için atıf, o tarihte yürürlükte olan 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin ipoteğe ilişkin hükümlerinedir. Bu nedenle bugün metni okurken tarihsel kanun değişikliğini dikkate almadan yalnız madde numarasına bakmak hukuki hata yaratır.

m.75, m.74’ten ayrı bir soruya cevap verir. m.74 sicilde hangi alacak, faiz ve azami tutar bilgilerinin gösterileceğini düzenler; m.75 ise kayıtlı ipoteğin güvence fonksiyonunun hangi alacak kalemlerine uzandığını belirleyen maddelerden biridir.

Bu ayrım özellikle kredi temerrüdünde önemlidir. Finansör, ipoteğin yalnız anaparayı mı yoksa faiz ve kanunen korunan diğer istemleri de mi karşılayacağını bilmek ister. Malik ve sonraki alacaklılar ise hava aracının azami ne ölçüde yük altında olduğunu görmek ister.

m.75’teki 743 sayılı Medeni Kanun atfı günümüzde nasıl okunmalıdır?

2920 m.75’in metni, 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenisinin 790’ıncı maddesinin birinci fıkrası ile 791’inci maddesine atıf yapar. 743 sayılı Kanun 1 Ocak 2002 itibarıyla yerini 4721 sayılı Türk Medenî Kanununa bırakmıştır.

Burada kritik nokta şudur: 4721 sayılı güncel TMK’nın 790 ve 791’inci maddeleri ipotek alacağının kapsamını değil, irtifak hakkına ilişkin farklı konuları düzenler. Dolayısıyla 2920 m.75’te “790 ve 791” yazıyor diye bugünkü TMK 790–791 hükümlerini uçak ipoteğine uygulamak açık biçimde yanlış olur.

Doğru yöntem, kanun koyucunun 1983’te yaptığı atfın maddi işlevini belirlemek ve mülga hükümlerin güncel medeni hukuk sistemindeki karşılığını geçiş hukuku ile birlikte değerlendirmektir. Somut uyuşmazlıkta bu çalışma, ipotek sözleşmesi ve sicil kaydıyla beraber yapılmalıdır.

Bu nedenle bu yazıda yürürlükteki TMK’da aynı numaralı maddelerin m.75’in doğrudan karşılığı olduğu ileri sürülmemektedir. Tam tersine, tarihsel atıf açıkça ayrıştırılmaktadır. Bu yaklaşım, özellikle otomatik mevzuat özetlerinde görülebilen yanlış madde eşleştirmesini önler.

Uçak ipoteği anaparayı nasıl güvence altına alır?

İpotek kurulurken temel alacak belirli veya belirlenebilir olmalıdır. m.69 mevcut alacaklar yanında ileride doğacak veya şarta bağlı alacakların ipotekle güvence altına alınabilmesine imkân verir. m.74 ise alacağın miktarını, faiz oranını veya belirsiz/değişken alacakta azami teminat miktarını sicilde görünür kılar.

Anapara, bu teminat ilişkisinin çekirdeğidir. Örneğin 10 milyon EUR kredi için ipotek kurulmuşsa borçlunun ödemediği gerçek anapara bakiyesi ipotek güvencesinin temel kalemidir. Kredi kısmen ödenmişse alacaklının gerçek anapara alacağı da buna göre azalır.

Sicilde daha yüksek bir azami limit bulunması, alacaklıya gerçekte mevcut olmayan anaparayı talep etme hakkı vermez. Azami limit teminat tavanıdır; alacağın kendisi değildir. Cebri icrada gerçek borç, hesap dökümleri ve sözleşme ilişkisi ayrıca ispatlanır.

Aynı şekilde sicilde belirli bir anapara yazılmış olması da kredi ilişkisindeki bütün yan kalemlerin kendiliğinden aynı şekilde doğduğu anlamına gelmez. Yan alacakların dayanağı ve teminat kapsamı ayrı değerlendirilmelidir.

Faiz alacağı uçak ipoteğinin kapsamında mıdır?

m.74’ün tescilde faiz oranının gösterilmesini zorunlu tutması, faizin ipotek yapısındaki önemini açıkça ortaya koyar. m.75’in güvence kapsamına ilişkin sistemi de anapara yanında kanunen kapsanan faiz istemlerinin teminatla ilişkisini düzenler.

Faiz bakımından önce kredi sözleşmesindeki oran ve tür belirlenir. Akdi faiz, değişken faiz veya temerrüt nedeniyle doğan faiz kalemleri aynı hukuki niteliğe sahip değildir. Hangi kalemin ipotek güvencesine ne ölçüde girdiği kanun, sözleşme ve sicil kayıtları birlikte incelenerek belirlenmelidir.

“Faiz oranı sicilde yazılı değil ama kredi sözleşmesinde mevcut” şeklindeki bir dosya m.74 açısından sorunludur. Tescil düzeni üçüncü kişilerin de yükü görebilmesini amaçlar. Bu nedenle kredi belgesi ile sicil kaydının uyumu, yalnız taraflar arasındaki ispat için değil ayni teminatın açıklığı için de önemlidir.

Değişken faizli kredilerde oran zaman içinde değişebilir. Böyle bir finansmanda ipoteğin azami miktar yapısı, faiz yükünün teminat tavanını aşma ihtimali ve sicildeki kayıt biçimi işlem başında planlanmalıdır.

Takip giderleri ve diğer yan alacaklar nasıl değerlendirilir?

Bir kredi temerrüde düştüğünde yalnız anapara ve faiz değil; takip, muhafaza, değerleme ve hukuki işlem giderleri de ortaya çıkabilir. Ancak bu kalemlerin tamamını otomatik olarak “ipotek ne varsa karşılar” mantığıyla değerlendirmek doğru değildir.

m.75’in tarihsel medeni hukuk atfı, ipoteğin kanunen güvence altına aldığı yan istemlerin belirlenmesinde önemlidir. Bunun yanında sözleşmedeki teminat tanımı ve m.74’teki azami miktar kaydı da dikkate alınmalıdır. Özellikle azami miktarlı ipotek, üçüncü kişiler bakımından teminatın dış sınırını görünür hale getirir.

Alacaklı açısından en güvenli yaklaşım, ipotek sözleşmesinde güvence altına alınan borçları açıkça tanımlamak ve sicil tescilini bu yapı ile uyumlu kurmaktır. Malik açısından ise aşırı geniş ve belirsiz “her türlü borç” ifadelerinin hangi hukuki sınırlar içinde sonuç doğurduğu işlem öncesinde incelenmelidir.

Takip sırasında gider kalemleri belgelendirilmeli ve bunların ipotekli alacak içinde hangi hukuki dayanakla talep edildiği açıkça gösterilmelidir.

Azami miktarlı ipotek m.75 bakımından neden önemlidir?

Alacak miktarı belirli değil veya değişken ise m.74, alacaklının bütün istemleri için ipoteğin güvence sağlayacağı azami miktarın sicilde gösterilmesini öngörür. Bu azami miktar, m.75 kapsamındaki anapara ve ilgili yan alacakların toplam teminat sınırı bakımından kritik rol oynar.

Örneğin revolving bir kredi tesisi için 20 milyon USD azami ipotek kaydı yapılmışsa, borcun farklı dönemlerde artıp azalması mümkündür. Ancak ipoteğin üçüncü kişilere karşı görünür güvence sınırı sicildeki azami miktarla belirlenir.

Azami miktar belirlenirken yalnız ilk kullanılan anapara değil, sözleşme kapsamında doğabilecek faiz ve teminat kapsamına girmesi planlanan diğer istemler de hesaba katılmalıdır. Aksi halde borcun ekonomik büyüklüğü teminat tavanını aşabilir.

Bu nedenle azami miktar yalnız “yüksek bir güvenlik rakamı” olarak seçilmemelidir. Finansman modeline dayanan, açıklanabilir ve sicil sistemiyle uyumlu bir tavan belirlenmelidir.

Taraflar sözleşmeyle ipoteğin kapsamını istedikleri kadar genişletebilir mi?

Tarafların sözleşme özgürlüğü vardır; ancak ayni teminat hakkının kapsamı yalnız sözleşme cümlesiyle sınırsız genişletilemez. İpotek kanuni bir ayni hak olduğu için 2920 sayılı Kanunun emredici şekil, sicil ve kapsam hükümleriyle bağlıdır.

Kredi sözleşmesinde “borçlunun bankaya karşı doğmuş ve doğacak her türlü borcu” gibi geniş ifadeler kullanılabilir. Bunun uçak ipoteği bakımından ne ölçüde sonuç doğuracağı m.69’daki gelecekteki alacak sistemi, m.74’teki azami miktar ve m.75’teki güvence kapsamı birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Özel sözleşme, sicilde görünmeyen sınırsız bir ayni yük yaratarak sonraki üçüncü kişileri beklenmedik biçimde bağlayamaz. Sicilin aleniyeti ve belirlilik fonksiyonu bu noktada önem kazanır.

Bu nedenle kredi ve ipotek sözleşmesinin teminat maddeleri hazırlanırken “en geniş ifadeyi yazmak” değil, hangi borçların hangi limit içinde ve hangi sicil kaydıyla güvence altına alınacağını net kurmak gerekir.

Sicil kaydı güvence kapsamını nasıl etkiler?

Uçak ipoteğinin ayni hak olarak kurulması m.70 uyarınca sicil tesciline bağlıdır. m.74 tescil edilecek ekonomik bilgileri belirler. m.75 ise bu kayıtlı ipoteğin hangi alacakları teminat altına aldığını anlamada kullanılır.

Sicili inceleyen üçüncü kişi, alacaklıyı, alacak tutarını veya azami limiti ve faiz bilgisini görebilmelidir. Kredi sözleşmesinde daha geniş bir borç tanımı varsa bunun sicil düzeniyle nasıl birleştiği ayrıca incelenir.

Özellikle ikinci derece ipotek almak isteyen finansör, önceki ipoteğin yalnız bugünkü bakiyesine bakmamalı; azami teminat miktarını, gelecekteki alacak kapsamını ve faiz yükünü birlikte değerlendirmelidir.

Sicildeki kaydın eksik veya hatalı olması halinde düzeltme gecikmeden yapılmalıdır. Teminatın kapsamı cebri icra aşamasında tartışılmaya bırakılmamalıdır.

Cebri icrada uçak ipoteği hangi tutara kadar kullanılabilir?

2920 m.83, ipotekli alacaklının alacağını ancak cebri icra yoluyla elde edebileceğini ve borcun ödenmemesi halinde uçağın mülkiyetinin doğrudan alacaklıya geçeceğine ilişkin anlaşmanın geçersiz olduğunu düzenler. m.75 ise cebri icrada hangi alacak kalemlerinin teminat içinde değerlendirileceği bakımından önem taşır.

Alacaklı, takipte gerçek anapara, hukuken talep edilebilir faiz ve ipotek güvencesi içinde bulunan diğer kalemleri ileri sürer. Azami miktarlı ipotekte tescilli teminat tavanı aşılmamalıdır. Sicildeki yüksek limit, gerçekte doğmamış bir alacağı yaratmaz.

Malik borçlu değilse m.80–82 kapsamındaki defiler, ödeme ve halefiyet hakları da takip stratejisinde dikkate alınmalıdır. İpotekli uçağın maliki, borç ilişkisine tamamen yabancı bir seyirci değildir.

Alacak devredildiğinde yan alacakların ipotek güvencesi ne olur?

m.84, ipotekle güvence altına alınmış alacağın devrinin ipoteğin de devrini gerektirdiğini düzenler. Devir yazılı yapılır ve sicile tescil edilir. Ana alacağa bağlı teminat yapısı bu nedenle yeni alacaklıya geçerken sicil de güncellenmelidir.

Devir sözleşmesinde yalnız anapara değil, devredilen faiz ve diğer yan alacakların durumu da açıkça gösterilmelidir. Yeni alacaklının hangi hesap kalemlerini talep edebileceği, alacağın devri hükümleri ve ipotek güvencesinin kapsamı birlikte incelenir.

Yeni alacaklının sicilde görünmesi, sonraki üçüncü kişilerin hak sahibini doğru belirleyebilmesi için gereklidir. Eski banka lehine kayıt bırakılıp alacağın fiilen başka kuruma devredilmesi teminat uygulamasında gereksiz uyuşmazlık yaratır.

2920 m.75 için 13 maddelik kontrol listesi

• İpotek hangi ana alacağı güvence altına alıyor?
• Anapara tutarı veya azami limit sicilde doğru mu?
• Faiz oranı m.74’e uygun gösterilmiş mi?
• Değişken faiz mekanizması belgelerde açık mı?
• Yan alacakların sözleşmesel dayanağı belirli mi?
• m.75’teki mülga 743 sayılı Kanun atfı doğru okunuyor mu?
• Güncel TMK 790–791’in aynı konu olmadığı fark edildi mi?
• Gelecekteki alacak varsa m.69 ile bağlantı kurulmuş mu?
• Azami miktarlı ipotek gerekiyorsa tavan tescil edilmiş mi?
• Yabancı para ipoteğinde m.73 şartları tamam mı?
• Birlikte ipotekte m.72 sorumluluk yapısı doğru mu?
• Alacak devredilmişse m.84 tescili güncel mi?
• Takip öncesi gerçek borç bakiyesi ve teminat kapsamı hesaplandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçak ipoteği sicilinde alacak, faiz ve azami tutar – m.74 · Yabancı para ipoteği – m.73 · Birlikte ipotek – m.72 · Gelecekteki ve şarta bağlı alacak ipoteği – m.69

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.75
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu – güncel metin
• SHGM güncel mevzuatı

Sık Sorulan Sorular