Uluslararası Çocuk İadesinde Çocuğu Gizlemenin ve Yeniden Kaçırmanın Yaptırımı Nedir? 5717 m.25 | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.25’in güncel hâline göre, çocuğun iadesine veya şahsî ilişki kurulmasına dair ilamların uygulanması sırasında çocuğu gizleyen, ilamın uygulanmasından sonra yeniden kaçıran, bu fiillere iştirak eden veya Kanuna göre yapılan tebliğ, tedbir ve emirlere uymayan kişiler hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/F uygulanır. 2021’de 7343 sayılı Kanunla yapılan değişiklik nedeniyle eski kaynaklarda geçen İcra ve İflâs Kanunu m.341 atfı güncel değildir. Çocuk teslim emrine aykırılık veya emrin uygulanmasını engelleme bakımından bir ay içinde şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi; kişisel ilişki teslim emrine aykırılıkta üç günden on güne kadar disiplin hapsi; kişisel ilişki sonunda çocuğu geri getirmeyen hak sahibi bakımından ise üç aya kadar disiplin hapsi öngörülür.
5717 m.25 hangi davranışları yaptırıma bağlar?
Madde dört ana davranışı hedefler: iade veya şahsî ilişki ilamının uygulanması sırasında çocuğu gizlemek, ilam uygulandıktan sonra çocuğu tekrar kaçırmak, bu fiillere iştirak etmek ve 5717 sayılı Kanuna göre yapılan tebliğ, tedbir veya emirlere uymamak. Böylece yaptırım yalnız çocuğu fiilen yanında tutan kişiyle sınırlanmaz; saklamaya veya yeniden kaçırmaya bilerek iştirak eden kişiler de kapsam içindedir.
2021 değişikliği neyi değiştirdi?
5717 m.25’in ilk metni yaptırım bakımından İcra ve İflâs Kanunu m.341’e atıf yapıyordu. 7343 sayılı Kanunun 54. maddesi bu atfı kaldırmış ve yerine 5395 sayılı Kanun m.41/F hükmünü getirmiştir. Aynı reform çocuk teslimini icra dairelerinden Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerine taşımıştır.
Bu nedenle 2026’da “çocuğu göstermeme veya teslim etmeme cezası İİK 341’dir” şeklindeki açıklama güncel değildir.
5395 m.41/F hangi yaptırımları öngörür?
M.41/F üç temel ihlal tipi düzenler. Çocuk teslimine ilişkin teslim emrine aykırı davranan veya emrin uygulanmasını engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Kişisel ilişki kurulmasına ilişkin teslim emrine aykırılıkta üç günden on güne kadar disiplin hapsi uygulanır. Kişisel ilişki için çocuğu teslim alan hak sahibi, karar süresi sonunda çocuğu belirlenen yere geri getirmezse bir ay içinde şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.
Disiplin hapsi hapis cezasıyla aynı mıdır?
Disiplin hapsi, ceza hukukundaki klasik hapis cezasından farklı bir yaptırım türüdür. Amacı mahkeme ve teslim emrine uyulmasını sağlamaktır. M.41/F’deki usul aile mahkemesinde yürütülür. Karar kesinleştiğinde Cumhuriyet başsavcılığı tarafından infaz edilir ve kesinleşme tarihinden itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.
Şikâyet süresi ne kadardır?
M.41/F’nin ilk üç fıkrasında şikâyet süresi bir aydır. Süre, ihlalin öğrenilmesi ve somut olayın niteliğine göre dikkatle hesaplanmalıdır. Uluslararası dosyada taraf yurt dışında yaşıyorsa olayın tutanaklarını ve müdürlük bildirimlerini gecikmeden avukatına iletmelidir; kısa süre kaçırıldığında disiplin hapsi talebi dinlenmez.
Görevli mahkeme hangisidir?
M.41/F/4 uyarınca şikâyete bakacak görevli ve yetkili mahkeme, işlemi yapan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünün bulunduğu yer aile mahkemesidir. Bu nedenle başvuru, çocuğun başka şehirde bulunması veya başvuru sahibinin yurt dışında yaşaması nedeniyle başka mahkemeye yapılmaz; işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer esas alınır.
Çocuğu gizlemek ne demektir?
Kesinleşmiş ilamın uygulanmasını engellemek amacıyla çocuğun gerçek yerini saklamak, başka adreste bulundurmak, adres bilgisini vermemek veya çocuğun bulunmasını bilinçli biçimde zorlaştırmak m.25 kapsamında “gizleme” davranışı olarak değerlendirilir. 5717 m.19/2 ayrıca çocuğu alıkoyan kişiye, müdürlüğün istemesi hâlinde çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl gösterme yükümlülüğü getirir.
Çocuğun yerini saklama usulü hakkında 5717 m.19/2 rehberimize bakılabilir.
“Yeniden kaçırma” hangi aşamada gerçekleşir?
M.25, ilamın uygulanmasından sonra çocuğun tekrar kaçırılmasını ayrıca yaptırıma bağlar. Örneğin çocuk iade kararıyla başvuru sahibine veya tayin edilen kişiye teslim edildikten sonra diğer tarafın çocuğu yeniden alıp başka yere götürmesi, m.25’in açık kapsamındadır. Bu davranış aynı zamanda yeni bir uluslararası kaçırma süreci doğurabilir.
İştirak eden akraba veya üçüncü kişi sorumlu olur mu?
Evet. M.25 yalnız ebeveyni değil, çocuğu gizleme veya yeniden kaçırma fiiline iştirak eden kişileri de kapsar. Akraba, arkadaş veya başka üçüncü kişi çocuğun saklanmasına bilerek yardım ederse yaptırım alanına girebilir. Her kişinin fiili ve kastı somut delillerle değerlendirilir.
Kanuna göre verilen tedbire uymamak
5717 m.24 kapsamında yurt dışına çıkışın geçici durdurulması, pasaport alınması veya yenilenmesinin durdurulması, okul/muhtarlık/nüfus kayıtlarının değiştirilmesinin durdurulması, pasaport veya kimlik kayıtlarına el konulması ve çocuğun belirli aralıklarla kontrol edilmesi gibi tedbirler verilebilir. Bu tedbirlere aykırı davranış m.25 kapsamında yaptırım doğurur.
Mahkeme emrine uymamak ile teslim emrine uymamak farkı
5717 m.25 geniş biçimde Kanuna göre yapılan tebliğ, tedbir ve emirlere aykırılığı kapsar. 5395 m.41/F ise çocuk teslimi ve kişisel ilişki teslim emirlerine aykırılığın özel disiplin hapsi usulünü düzenler. Somut davranışın hangi emir veya tedbiri ihlal ettiği açıkça gösterilmelidir.
Uluslararası iade ilamında teslim emri tebliğ edilmezse m.41/F nasıl uygulanır?
5717 m.18, uluslararası iade ve şahsî ilişki ilamlarının 5395 Dördüncü Kısım hükümlerine göre teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulanacağını düzenler. Buna rağmen m.25 açıkça 5395 m.41/F’ye atıf yaparak 5717 kapsamındaki gizleme, yeniden kaçırma ve emir/tedbir ihlallerini yaptırım rejimine bağlar. Yaptırımın hukuki temeli m.25’in bu özel atfıdır.
Çocuğu teslim ettikten sonra tekrar almak
5395 m.41/B/6 da genel çocuk teslim sisteminde çocuk hak sahibine teslim edildikten sonra yükümlünün haklı sebep olmadan çocuğu tekrar alması hâlinde yeni hüküm veya yeni teslim emri beklenmeden çocuğun tekrar hak sahibine teslimini düzenler. Uluslararası iade dosyasında 5717 m.25 yeniden kaçırmayı ayrıca yaptırım konusu yapar.
Kişisel ilişki sonunda çocuk geri getirilmezse
Çocukla kişisel ilişki kurmak üzere teslim alan hak sahibi, mahkeme kararında belirtilen sürenin sonunda çocuğu belirlenen yere getirmek zorundadır. M.41/F/3, bu yükümlülüğe aykırılığı bir ay içinde şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle yaptırıma bağlar. Ayrıca müdürlük suç duyurusunda bulunur.
Çocuğu göstermeyen ebeveyn için yaptırım
Kişisel ilişki teslim emrine aykırı davranan veya emrin uygulanmasını engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Tekrarlanan ihlaller ayrıca TMK m.182 ve m.324 kapsamında velâyetin değiştirilmesi değerlendirmesine yol açabilir; mahkeme kişisel ilişki kararında bu ihtarı yapar.
Şikâyetten vazgeçilirse ne olur?
M.41/F/7’ye göre şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer. Ayrıca birinci ve üçüncü fıkralar bakımından çocuğun velâyet hakkı sahibine teslim edilmesi durumunda da dava ve ceza bütün sonuçlarıyla düşer. Bu kural yaptırımın uyumu sağlamaya yönelik disiplin niteliğini gösterir.
Disiplin hapsi kararı kesinleşmeden infaz edilir mi?
Hayır. M.41/F/6, disiplin hapsine ilişkin kararların kesinleşmesinden sonra Cumhuriyet başsavcılığı tarafından infaz edileceğini düzenler. Aile mahkemesinin kararına karşı m.41/E/3 uyarınca itiraz mümkündür.
İtiraz süresi nedir?
M.41/F/8’in atfıyla, aile mahkemesinin disiplin hapsi kararına karşı m.41/E/3 uyarınca tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde itiraz edilir. İtirazı inceleyen merci bir hafta içinde karar verir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Fiil ayrıca suç oluşturursa ne olur?
M.41/F’nin birinci ve üçüncü fıkraları “fiil suç teşkil etse dahi” disiplin hapsini öngörür. Bu nedenle davranış aynı zamanda başka bir ceza normunu ihlal ediyorsa disiplin yaptırımı ceza soruşturmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her iki hukuki sonuç kendi şartlarına göre değerlendirilir.
Çocuğun pasaportunu saklamak yaptırım doğurur mu?
Pasaportun saklanması, mahkemece verilmiş pasaport tedbirine veya iade kararının uygulanmasına ilişkin açık emre aykırılık oluşturuyorsa m.25 kapsamında değerlendirilir. Ayrıca belgenin teslimi veya iptali için ilgili idari ve yargısal mekanizmalar kullanılır. Yaptırım için hangi emrin ihlal edildiği somutlaştırılmalıdır.
Adres değişikliğini bildirmemek
5395 m.41/C/3, kişisel ilişki teslim emrinde yerleşim yeri veya iletişim bilgilerinin değişmesi hâlinde yeni bilgilerin müdürlüğe derhâl bildirilmesi gerektiğini düzenler. Adres değişikliğini kasıtlı biçimde gizleyerek kişisel ilişki kararını engellemek, m.41/F yaptırımı bakımından önem taşır.
Çocuğun yurt dışına çıkarılması
5717 m.24 kapsamında yurt dışına çıkışın geçici durdurulmasına karar verilmişse bu tedbire rağmen çocuğun sınır dışına çıkarılması m.25 kapsamında emir ve tedbir ihlalidir. Olay aynı zamanda yeni bir uluslararası çocuk kaçırma vakası oluşturur ve çocuğun götürüldüğü devlette 1980 Lahey Sözleşmesi mekanizması başlatılabilir.
Başvuru için hangi belgeler hazırlanmalı?
- Kesinleşmiş iade veya şahsî ilişki kararı,
- müdürlüğün uygulama tutanakları,
- ihlâl edilen teslim emri, tedbir veya bildirimin örneği,
- tebliğ belgesi,
- çocuğun saklandığı veya yeniden götürüldüğü yeri gösteren kayıtlar,
- kolluk tutanakları,
- yazışmalar ve diğer hukuka uygun deliller,
- şikâyetin bir aylık sürede yapıldığını gösteren tarih bilgisi.
Şikâyet adımları
- İhlalin hangi emir veya tedbire ilişkin olduğunu belirleyin.
- Müdürlük tutanağını ve tebligat kayıtlarını temin edin.
- Bir aylık şikâyet süresini hesaplayın.
- İşlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine başvurun.
- Çocuğun saklanması veya yeniden kaçırılması varsa bu fiili somut delillerle gösterin.
- Mahkeme kararına karşı gerekiyorsa bir hafta içinde itiraz edin.
- Çocuk teslim edilirse m.41/F/7’nin sonuçlarını dosyada değerlendirin.
Resmî kaynaklar
5717 m.25’in güncel olarak 5395 m.41/F’ye bağlanması 7343 sayılı Kanun m.54 TBMM metninde yer alır. Aynı resmî metinde 5395 m.41/F’nin bir aylık şikâyet süresi, disiplin hapsi süreleri, görevli aile mahkemesi ve itiraz hükümleri de düzenlenmiştir. Uluslararası çerçeve için HCCH 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Çocuğu iade sırasında saklamanın yaptırımı var mı?
Evet. 5717 m.25 güncel olarak 5395 m.41/F yaptırım rejimine atıf yapar.
Çocuk teslim emrine aykırılığın yaptırımı nedir?
Bir ay içinde şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsidir.
Kişisel ilişki teslim emrine aykırılığın yaptırımı nedir?
Bir ay içinde şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsidir.
Kişisel ilişki sonunda çocuğu geri getirmemenin yaptırımı nedir?
Bir ay içinde şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsidir.
Şikâyet hangi mahkemeye yapılır?
İşlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine yapılır.
Şikâyet süresi ne kadardır?
M.41/F kapsamındaki ilk üç ihlal için bir aydır.
Şikâyetten vazgeçilirse ne olur?
M.41/F/7 şartlarıyla dava ve ceza bütün sonuçlarıyla düşer.
Karara itiraz edilebilir mi?
Evet. Tebliğden itibaren bir hafta içinde m.41/E/3 usulüne göre itiraz edilebilir.
Sonuç
5717 m.25’in 2026 itibarıyla güncel sonucu nettir: çocuğu gizleme, uygulamadan sonra yeniden kaçırma, bu fiillere iştirak etme ve Kanuna göre verilen tebliğ, tedbir veya emirlere uymama davranışlarında 5395 m.41/F uygulanır. Eski İİK m.341 atfı güncel değildir. Yaptırım sistemi kısa şikâyet süreleri ve disiplin hapsi içerdiği için ihlal tutanakları ile tebligat kayıtları gecikmeden toplanmalı ve görevli aile mahkemesine süresinde başvurulmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
