Uluslararası Partili Satışta Gelecek Teslimatlardan Dönme Bildirimi

Uluslararası partili satışta gelecek teslimatlardan dönme bildirim dilekçesi, tek sözleşmeye bağlı birden fazla teslim döneminin bulunduğu ilişkide hazırlanır. Alıcı, gerçekleşmiş ihlali ve bu ihlalin gelecek teslimatlar yönünden neden esaslı ihlal beklentisi doğurduğunu açıkça gösterir. Bildirimin kapsamı, hangi teslim dönemlerinin artık ifa edilmeyeceğini belirler. Yalnız genel sipariş iptali yazmak, bağımsız siparişlerle aynı sözleşmenin partilerini birbirine karıştırır.

Bu örnek alıcıdan satıcıya yöneltilmiştir. Gelecek partilerin geçici olarak bekletilmesi, satıcıdan ifa güvencesi istenmesi veya belirli bir teslim edilmiş partinin iadesi bu metnin doğrudan konusu değildir. Başvurunun sonucu ileriye yönelik dönmedir. Böyle bir sonucu isteyen alıcı, dayanak olguları belgeyle kurmalı ve beyanın hangi sözleşmeye, hangi parti aralığına ilişkin olduğunu belirtmelidir. Sözleşmenin uygulama kapsamı ve CISG’in uygulanması başvuru öncesinde belirlenir.

Tek sözleşmenin partileri ile bağımsız satışlar ayrılır

CISG m.73 malların partiler halinde teslimine ilişkin sözleşmeyi düzenler. Bu nedenle ana sözleşme, toplam miktar, teslim dönemleri ve kabul edilen program birlikte okunur. Aynı müşteriye farklı zamanlarda satış yapılmış olması, bütün işlemlerin tek bir partili sözleşme olduğunu göstermez. Her defasında yeni teklif ve kabul ile kurulmuş bağımsız satışlar varsa onları aynı dönme kapsamına eklemek için yalnız müşteri adı yeterli değildir.

Her parti için ayrı fatura düzenlenmiş olması da ters yönde otomatik sonuç doğurmaz. Faturaların aynı toplam teslim taahhüdüne bağlanıp bağlanmadığı sözleşme ve sipariş kayıtları üzerinden belirlenir. Dilekçede ortak sözleşme numarası ile parti kodları birlikte gösterilir. Birinci partiye ait taşıma belgesinin numarası bütün gelecekteki partilerin tek sevk belgesiymiş gibi kullanılmaz.

Ödeme taksitleri ile mal teslim partileri ayrı tutulur. Tek makinenin bedelinin farklı tarihlerde ödenmesi, malın da partiler halinde teslim edileceğini kanıtlamaz. Bu örnekte birden fazla mal teslim dönemi aynı satış taahhüdünün parçasıdır. Genel çerçeve için CISG m.73 partili teslimat ihlali rehberi incelenebilir. Buradaki bildirim, ikinci fıkranın gelecek teslimatlar sonucuna odaklanır.

CISG 73/2’nin üç temel koşulu

İlk koşul, taraflardan birinin belirli bir partiye ilişkin yükümlülüğünü yerine getirmemesidir. Alıcı bakımından bildirim hazırlanırken satıcının hangi taahhüdü, hangi parti ve hangi tarih yönünden ihlal ettiği gösterilir. Sadece tedarikçiye artık güvenilmiyor cümlesi gerçekleşmiş yükümlülük ihlalini açıklamaz. Sözleşmedeki karşılık ile fiili ifa kaydı karşılaştırılır. Tespit edilen sorun ve ilgili belgeler başvurunun ilk dayanak grubunu oluşturur.

İkinci koşul, bu ihlalin gelecek partilerde esaslı ihlal olacağı sonucuna varmak için haklı gerekçeler oluşturmasıdır. Gelecek değerlendirmesi geçmiş olaya bağlanır. Kanun, her ihlalin otomatik olarak bütün sonraki teslimatları sona erdireceğini söylemez. İhlalin neden yalnız o partiyle sınırlı kalmadığı ve gelecekteki belirli teslimatlar için ne gösterdiği açıklanır. Teknik bulgu, üretim kaydı veya satıcının gerçek açıklaması hangi sonucu destekliyorsa o kapsamla kullanılır.

Üçüncü koşul makul süre içinde ileriye yönelik dönme açıklamasıdır. Maddede bütün sözleşmeler için sabit on beş veya otuz günlük süre yoktur. İhlal hakkında bilgi edinilmesi, geleceğe ilişkin gerekçenin ortaya çıkması ve dönme bildiriminin yapılması gerçek tarihleriyle tutulur. Uzun süre devam eden ilişkiyi sonradan ilk gün sona ermiş gibi göstermek yerine beyanın yapıldığı tarih ve o tarihteki gerekçeler açıklanır.

Gerçekleşmiş ihlal ile gelecekteki esaslı ihlal beklentisi

CISG m.73/1, ilgili partiden dönme bakımından o partiye ilişkin esaslı ihlali düzenler. İkinci fıkra ise gerçekleşmiş yükümlülük ihlalinin gelecekteki esaslı ihlal için haklı gerekçe oluşturmasına odaklanır. Birinci fıkradaki koşulu ikinci fıkranın yerine koymak doğru değildir. Bu örnekte gelecek partiler için yapılan değerlendirme ayrıca gösterilir; yalnız geçmiş partinin sorunlu olduğu raporu sonuç bölümünü tek başına tamamlamaz.

Esaslı ihlal ölçütü CISG m.25 kapsamında değerlendirilir. Sözleşmeden beklenmeye hakkı olan yarardan önemli ölçüde yoksun bırakma ve hükmün öngörülebilirliğe ilişkin sınırı ilgili dosyada dikkate alınır. Gelecek partilerde beklenen sorun, ürünün miktarı, niteliği ve sözleşmedeki amacıyla ilişkilendirilir. Alıcının sonraki ticari tercihinin değişmesi, satıcının gelecek ifasının esaslı ihlal oluşturacağına dair gerekçeyle aynı olgu değildir.

Satıcı geçmiş sorunu gidermiş veya gelecekteki partilere ilişkin somut düzeltme belgesi sunmuşsa bu kayıtlar dosyadan çıkarılmaz. Alıcı, dönme kararının dayanaklarını değerlendirirken kendisine ulaşan güncel bilgilerle hareket eder. Başvuru, bildirim tarihindeki gerçek durumu gösterir. Henüz yapılmamış teknik incelemenin sonucu kesinleşmiş gibi veya satıcının hiç vermediği cevap mevcutmuş gibi yazılmaz.

Gelecek partiler tablosu neden önemlidir?

Dönme kapsamındaki teslimatlar tarih, parti kodu, ürün ve miktar üzerinden tanımlanır. Sözleşmenin gelecek kalan kısmının tümü hedefleniyorsa bunun nereden başladığı açık gösterilir. Geçmişte teslim alınmış parti aynı listeye henüz ifa edilmemiş gibi konulmaz. Yolda bulunan, teslim tarihi gelmiş veya kısmen ifa edilmiş bir partinin durumu kendi gerçek kayıtlarıyla ayrıca değerlendirilir.

Tablo kanunda standart biçimi belirlenmiş zorunlu form değildir. Bildirimin kapsamını açıklaştırır. Listede bulunmayan bir gelecek teslimat sonradan zaten iptal edilmişti denilerek eklenmez. Yeni kapsam veya farklı açıklama varsa kendi tarihli belgeyle değerlendirilir. Satıcıya verilen bildirim nüshası ile alıcının kendi operasyon listesi aynı parti aralığını göstermelidir.

Gelecek teslimatlardan dönme bildirim dilekçesi örneği

Örnek, CISG m.73/2 koşullarının gerçekleşmiş olgularla ortaya konulduğu dosya içindir. Alıcının satıcıya son kararını bildirir. Satıcıdan yalnız güvence veya randevu isteyen bir yazı yerine kullanılmaz. Köşeli parantezler gerçek sözleşme ve parti kayıtlarıyla tamamlanır. İhlal ve gelecek gerekçe bölümleri ayrı doldurulur.

Dönme beyanı, güvence istemi ve askıya alma ayrımı

CISG m.26, dönme açıklamasının karşı tarafa bildirimle etkili olmasını düzenler. Bu nedenle metinde yalnız teslimat takvimini görüşmek istiyoruz denilerek nihai dönme sonucu çıkarılmaz. Beyanın hangi gelecek teslimatları sona erdirdiği açıkça belirtilir. Bildirimi imzalayan kişinin alıcı adına bu açıklamayı yapma sıfatı da ilgili belgelerle kontrol edilir.

Geçici askıya alma ile ileriye yönelik dönme farklıdır. Askıya alınan ifanın uygun koşullarda yeniden yürütülmesi gündemde kalır; bu yazı ise açık kapsamda dönme beyanıdır. Aynı operasyon kaydına hem beklemede hem kesin sona erdi açıklamaları eklenerek belirsizlik yaratılmaz. Alıcının kendi tedarik ve ödeme ekiplerine verilen kayıt, satıcıya gönderilmiş beyanın kapsamıyla uyumlu tutulur.

İfa tarihinden önce dönme için güvence fırsatına ilişkin başka yol, CISG m.72 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Dönme öncesi ifa güvencesi bildirimi bu farklı ihtiyaca yöneliktir. O örnekte güvence açıklaması istenir; buradaki örnekte gerçekleşmiş parti ihlalinin gelecek teslimatlarla bağlantısına dayanılarak m.73/2 beyanı yapılır. İki belgenin koşulları birbirinin yerine konulmaz.

Geçmiş teslimatlar ve ön ödemelerin hesabı

CISG m.73/3, teslimatlar arasındaki bağlılık nedeniyle amaçlanan kullanımın mümkün olmamasına ilişkin alıcıya özgü başka düzenlemedir. Bu örnek m.73/2 için hazırlandığından üçüncü fıkranın koşulları gerçekleşmiş gibi geçmiş teslimatların iadesini istemez. Geçmişte teslim edilen mallardan ayrıca dönülmek isteniyorsa ilgili kapsam, koşul ve beyan kendi dosyasında açıkça belirlenir.

Gelecek partiler için avans ödenmişse avansın hangi döneme veya miktara bağlı olduğu belgelenir. Toplu ödeme hem geçmiş hem gelecek partileri kapsıyorsa tamamı gelecek teslimat bedeli gibi yazılmaz. İade ve hesap konusu, dönmenin hukuken geçerli kapsamı ile gerçekleşmiş ifa kayıtları üzerinden yürütülür. Bu bildirim, belgeye dayanmayan hazır faiz oranı veya bütün proje bedelinin iadesi talebi içermez.

Alıcı başka tedarikçiden alım yapmışsa bu işlem ve zarar hesabı ayrıca değerlendirilir. Dönme beyanı bütün ikame alım giderlerinin otomatik karşılanmasını sağlamaz. Yeni ürünün miktarı, niteliği, teslim koşulları ve ilgili ihlalle bağlantısı kendi kayıtlarıyla incelenir. Bu sayfa ilk olarak dönmenin kapsamını açıklayan bildirimdir; bütün tazminat kalemlerini tek başına hesaplamaz.

Gönderim ve teslimat programının güncellenmesi

Bildirim, sözleşmenin iletişim bilgileri ve koşullara uygun araçlarla gönderilir. Metin, parti listesi ve gönderim kaydı birlikte korunur. Satıcıya eklerin hangi sürümü sunulduğu belirlenir. Sonradan değiştirilen bir tablo ilk bildirimin ekine sessizce geçirilmez. Dönme kapsamının değerlendirileceği dosyada gerçek gönderilen nüsha bulunmalıdır.

Satıcıdan yeni cevap veya teslimat bilgisi geldiğinde belge kendi tarihiyle işlenir. Alıcı, bildirimin gönderildiği tarihte henüz gerçekleşmemiş bir teslimi sonraki kayıtlarla geriye dönük değiştirmez. Partinin sevk veya teslim durumu ilk karardaki bilgiyle farklıysa bu gerçek durum hukuki ve operasyonel kayıtlarda ayrıca değerlendirilir. Yanlış partiye ilişkin iptal talimatı verilmişse kayıt somut belge üzerinden düzeltilir.

Sık sorulan sorular

1. Bir partide ihlal olması bütün sonraki teslimatları sona erdirir mi?

Otomatik sona erme yoktur. CISG m.73/2, gelecek partilerde esaslı ihlal olacağına haklı gerekçeler ve makul sürede dönme beyanı arar.

2. Ödeme taksitleri tek başına partili teslim sözleşmesi midir?

Hayır. Mal teslimlerinin partilere ayrılması ile bedelin taksitle ödenmesi farklıdır. Ana sözleşme ve teslim programı incelenir.

3. Aynı satıcıdan verilen bütün siparişler kapsama girer mi?

Bu sonuç yalnız tarafların aynı olmasından çıkarılmaz. Bağımsız satışlar ile aynı sözleşmenin partileri gerçek teklif ve kabul kayıtlarıyla ayrılır.

4. Makul süre sabit otuz gün müdür?

Hayır. CISG m.73/2 sabit gün sayısı belirlemez. Geçmiş ihlal, geleceğe ilişkin gerekçe ve beyan tarihleri gerçek kronolojiyle gösterilir.

5. Geçmiş partinin esaslı ihlali gelecek gerekçenin yerine geçer mi?

Geçmiş ihlalin gelecek ifayla bağlantısı ayrıca açıklanır. Birinci fıkradaki ilgili parti değerlendirmesi ikinci fıkranın gelecek koşulunun yerine konulmaz.

6. Bu bildirim geçmiş bütün malların iadesini ister mi?

Hayır. Örnek belirtilen gelecek teslimatlar için m.73/2 beyanıdır. Önceki partiler ve bağlılık nedeniyle daha geniş kapsam kendi koşullarıyla ayrıca incelenir.

7. Satıcıdan güvence istemekle aynı metin midir?

Hayır. Güvence istemi ve nihai dönme beyanı farklıdır. Burada hangi gelecek partilerden dönüldüğü açıkça bildirilir.

8. Parti listesini eklemek yeterli midir?

Liste kapsamı gösterir. Gerçekleşmiş ihlal, gelecekteki esaslı ihlal gerekçesi ve zaman koşulu ayrıca açıklanmalıdır.

9. Gelecek partiler için yapılan bütün ödeme hemen aynı tutarda istenir mi?

Ödemenin hangi ifalara bağlı olduğu ve dönmenin geçerli kapsamı belirlenir. Geçmiş ile gelecek partilere ait tutarlar hesapta ayrı gösterilir.

10. Dönme tazminatın tümünü otomatik kabul ettirir mi?

Hayır. Zarar kalemleri ilgili CISG hükümleri ve gerçek belgeler üzerinden ayrıca hesaplanır. Aynı kayıp birden fazla kalemde yeniden yazılmaz.

Resmi kaynak ve Mersin ofisinden partili satış incelemesi

Esas kaynak Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisindeki CISG resmi metni içinde m.73/2 ve bağlantılı m.25–26’dır. UNCITRAL CISG sayfası resmi erişim kaynağıdır. Parti tablosu ve işlem kronolojisi kanunda sabit şekli belirlenmiş bir dilekçe formu olarak sunulmamıştır.

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki uluslararası satış sözleşmeleri, parti programları ve ihlal kayıtları Mersin ofisinden değerlendirilir. Bildirimin gerçek gerekçe, zaman ve kapsam üzerinden hazırlanması için iletişim sayfasından başvurabilirsiniz.