Uzman Görüşü Nedir? HMK 293 Özel Bilimsel Mütalaa ve Bilirkişi Raporundan Farkı 2026
Kısa cevap: HMK m.293 uyarınca taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir. Bu nedenle ayrıca süre istenemez. Hâkim talep üzerine veya resen uzmanı duruşmaya çağırıp dinleyebilir; çağrıldığı hâlde geçerli özrü olmadan gelmeyen uzmanın hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye alınmaz. Uzman görüşü mahkeme bilirkişisi raporuyla aynı kurum değildir.
- Uzman görüşü
- Kim alabilir?
- Bilirkişiden farkı
- Süre
- Uzmanın dinlenmesi
- İspat değeri
- Kullanım alanları
- SSS
İlgili rehberler: bilirkişi raporuna itiraz, keşif, ispat yükü. Resmî kaynak: HMK m.293.
Uzman Görüşü Nedir?
Uzman görüşü, tarafın dava konusu teknik veya bilimsel mesele hakkında kendi seçtiği uzmandan aldığı bilimsel mütalaadır. Uygulamada “özel bilirkişi raporu” denilse de HMK terminolojisinde uzman görüşü olarak düzenlenmiştir.
Uzman, mahkeme tarafından görevlendirilmez. Taraf uzmanı seçer, inceleme kapsamını belirler ve ücretini kendisi karşılar. Bu özellik onu mahkeme bilirkişisinden ayırır.
Kim Uzman Görüşü Alabilir?
Davacı veya davalı, teknik veya bilimsel bir konuda uzman görüşü sunabilir. Kanun yalnız belirli dava türleriyle sınırlama yapmaz. Ancak görüşün uyuşmazlık konusu vakıa ve teknik meseleyle ilgili olması gerekir.
Uzmanın konuya uygun eğitim, meslek ve deneyime sahip olması görüşün ikna gücü bakımından önemlidir. İlgisiz uzmanlık alanından alınan rapor teknik tartışmayı çözmez.
Mahkemenin İzni Gerekir mi?
Tarafın HMK 293 kapsamında uzman görüşü alması için önceden mahkemeden izin alması gerekmez. Görüş dosyaya sunulur ve karşı tarafın hukuki dinlenilme hakkı kapsamında inceleme ve beyanda bulunma imkânı sağlanır.
Uzman Görüşü ile Bilirkişi Raporu Arasındaki Fark
Bilirkişi HMK m.266 ve devamı uyarınca mahkeme tarafından görevlendirilir. Uzman görüşünü hazırlayan kişi ise tarafça seçilir. Bilirkişi yargısal görevlendirme kapsamında tarafsızlık ve bilirkişilik kurallarına tabidir; uzman tarafın talebiyle bilimsel mütalaa hazırlar.
Her ikisi de hâkimi hukuken bağlayan karar değildir. Hâkim teknik değerlendirmeleri dosyanın bütünü içinde inceler. Ancak uzman görüşünün tarafça alınmış olması onun hiç dikkate alınmayacağı anlamına gelmez.
Uzman Görüşü Bilirkişi Raporunu Çürütür mü?
Uzman görüşü, mahkeme bilirkişi raporundaki teknik hata veya eksiklikleri somut biçimde gösterebilir. Bu durumda mahkeme itirazları değerlendirmeli; gerekiyorsa bilirkişiden açıklama, ek rapor veya yeni inceleme istemelidir.
Salt farklı sonuç yazılması yeterli değildir. Hangi veri, yöntem veya bilimsel kabulün yanlış olduğu açıklanmalıdır.
Uzman Görüşü İçin Ek Süre İstenebilir mi?
HMK m.293 açıkça yalnız uzman görüşü almak amacıyla ayrıca süre istenemeyeceğini düzenler. Taraf yargılamanın mevcut takvimine uygun hareket etmelidir.
Bilirkişi raporuna itiraz için HMK m.281’de özel ek süre mekanizması bulunması, HMK 293 kapsamında uzman görüşü almak için bağımsız ek süre hakkı yaratmaz. İki düzenleme birbirinden ayrıdır.
Uzman Görüşü Ne Zaman Sunulmalı?
Usul ekonomisi ve hukuki dinlenilme hakkı gereği görüş, karşı tarafın inceleyip cevap verebileceği ve mahkemenin teknik tartışmayı değerlendirebileceği aşamada sunulmalıdır. Yargılamayı geciktirmek amacıyla son anda sunulan görüş usul sorunları doğurabilir.
Uzman Duruşmada Dinlenebilir mi?
HMK m.293/2 uyarınca hâkim talep üzerine veya resen uzman kişiyi davet ederek dinleyebilir. Uzmanın görüşünü hangi veri ve yöntemle oluşturduğu sorulabilir. Taraflar da mahkemenin yönetiminde soru yöneltebilir.
Bu mekanizma yazılı mütalaanın denetlenebilirliğini artırır. Özellikle iki teknik görüş arasında çelişki varsa uzmanın açıklaması yararlı olabilir.
Uzman Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?
HMK m.293/3’e göre uzman kişi çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz. Bu nedenle çağrı ciddi sonuç doğurur.
Geçerli mazeret varsa mahkeme mazereti değerlendirir ve yargılama takvimine göre işlem yapar.
Uzman Görüşünün İspat Değeri
Uzman görüşü mahkeme kararı veya kesin delil değildir. Teknik tartışmayı açıklayan tarafça sunulmuş bilimsel mütalaadır. Hâkim görüşün dayandığı verileri, yöntemi, uzmanlığın uygunluğunu ve diğer delillerle uyumunu değerlendirir.
Uzman görüşü yeni vakıa yaratmaz. Tarafın iddia ve savunmalarındaki teknik hususları açıklar. HMK 141 iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı ile delil sunma kuralları ayrıca dikkate alınır.
Uzman Görüşünde Neler Bulunmalı?
- Uzmanın adı, unvanı ve uzmanlık alanı,
- incelenen belgelerin listesi,
- cevaplandırılan teknik sorular,
- uygulanan yöntem ve bilimsel dayanak,
- hesap veya analizler,
- alternatif ihtimallerin değerlendirilmesi,
- açık ve denetlenebilir sonuç.
Hukuki Mütalaa ile Teknik Uzman Görüşü
HMK 293 bilimsel mütalaa kavramını kullanır. Taraflar hukuki görüş de sunabilir; ancak hâkim Türk hukukunu resen uygular. Hukuki mütalaa hâkimi bağlamaz ve hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki değerlendirmeyi devralamaz.
Teknik uzman görüşü ise mühendislik, tıp, muhasebe, aktüerya veya başka özel bilgi alanlarında dosyadaki teknik meseleyi açıklamaya yönelir.
Hangi Davalarda Kullanılır?
Uzman görüşü özellikle tıbbi uygulama, inşaat, trafik kazası, iş kazası, marka-patent, yazılım, muhasebe, şirket değerleme, aktüerya, taşınmaz değerleme ve karmaşık finans hesapları gibi teknik alanlarda kullanılabilir.
Kullanım alanı bunlarla sınırlı değildir. Ölçüt, uyuşmazlıkta bilimsel veya teknik açıklama ihtiyacıdır.
Tıbbi Uyuşmazlıklarda Uzman Görüşü
Malpraktis veya bedensel zarar uyuşmazlıklarında uzman görüşü tıbbi kayıtları, uygulanan yöntemi, komplikasyon ve standart yaklaşımı teknik olarak analiz edebilir. Nihai hukuki kusur ve sorumluluk değerlendirmesini mahkeme yapar.
İnşaat Davalarında Uzman Görüşü
Ayıplı imalat, metraj, statik proje, gecikme ve maliyet hesabında uzman görüşü teknik rapordaki hesapları denetlemek için kullanılabilir. Görüşün proje, keşif ve saha verilerine dayanması gerekir.
İşçilik ve Aktüerya Hesapları
İşçilik alacağı, destekten yoksun kalma veya sürekli iş göremezlik hesabında uzman görüşü kullanılan dönem, ücret, iskonto veya yaşam tablosu gibi parametreleri inceleyebilir. Uygulanacak hukuki kabulü mahkeme belirler.
Uzman Görüşü Masrafını Kim Öder?
Uzman görüşünü alan taraf ücreti kendisi karşılar. Bu giderin yargılama gideri olarak karşı tarafa yükletilip yükletilmeyeceği somut karar ve gider rejimine göre değerlendirilir. Mahkeme bilirkişisinin ücret avansı ise yargılama giderleri sisteminde farklıdır.
Karşı Taraf da Uzman Görüşü Sunabilir mi?
Evet. Her iki taraf kendi uzman görüşünü sunabilir. Çelişen görüşler varsa mahkeme yöntem, veri ve gerekçeleri karşılaştırır; gerektiğinde mahkeme bilirkişisinden açıklama veya yeni rapor alabilir.
Uzman Görüşüne Nasıl İtiraz Edilir?
Karşı taraf görüşün uzmanlık alanı, veri kaynağı, yöntem, hesap veya varsayımlarındaki eksikleri somut biçimde gösterebilir. Uzmanın duruşmada dinlenmesi talep edilerek sorular yöneltilmesi istenebilir.
Uygulama Örneği
Mahkeme bilirkişisi bir binadaki ayıbın onarım bedelini belirliyor. Davalı, raporun yanlış metraj kullandığını düşünüyor ve inşaat mühendisinden HMK 293 kapsamında uzman görüşü alıyor. Uzman hangi kalemlerin iki kez hesaplandığını tabloyla gösteriyor. Mahkeme bu teknik itirazı değerlendirip ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesine karar verebilir.
Kontrol Listesi
- Teknik uyuşmazlığı net tanımlayın.
- Doğru uzmanlık alanından kişi seçin.
- Dosyanın gerekli belgelerini eksiksiz verin.
- Uzmandan yöntemini açıklamasını isteyin.
- Salt sonuç değil hesap ve gerekçe alın.
- Yargılama takvimini gözetin; HMK 293 için ayrıca süre istenemeyeceğini unutmayın.
- Uzman çağrılırsa duruşmaya katılımını sağlayın.
Sık Yapılan Hatalar
- Uzman görüşünü mahkeme bilirkişi raporuyla aynı sanmak,
- yalnız sonuç cümlesi içeren rapor almak,
- yanlış uzmanlık alanından görüş almak,
- uzman görüşü için otomatik ek süre bulunduğunu sanmak,
- çağrılan uzmanın duruşmaya katılmamasının sonucunu gözden kaçırmak,
- uzman görüşüyle yeni vakıa ileri sürmeye çalışmak.
Uzman Görüşünün Dosyaya Sunulmasında Teknik Standart
Uzman görüşünün ikna gücü yalnız uzmanın unvanından doğmaz. Görüşte incelenen belge ve veriler tek tek gösterilmeli, kullanılan bilimsel yöntem açıklanmalı ve sonuç ile veri arasındaki bağlantı denetlenebilir olmalıdır. Örneğin bir taşınmaz değerleme görüşünde emsallerin adresi, satış tarihi, yüzölçümü ve düzeltme oranları; bir aktüerya görüşünde ücret, dönem, yaşam tablosu ve iskonto parametreleri; bir tıbbi görüşte incelenen tetkik ve kayıtlar açıkça belirtilmelidir.
Tarafça seçilen uzman, dosyada bulunmayan yeni maddi vakıaları gerçekmiş gibi kuramaz. Görüş, usulüne uygun biçimde dosyaya girmiş vakıa ve veriler üzerinde bilimsel açıklama yapar. Yeni vakıa ileri sürme ihtiyacı varsa HMK m.141; yeni delil sunulacaksa HMK m.145 ayrıca değerlendirilir.
Uzman Görüşü ile HMK 281 İtirazının Birlikte Kullanılması
Mahkeme bilirkişi raporuna karşı HMK m.281’de iki haftalık özel başvuru süresi vardır. Taraf bu sürede rapordaki teknik hatayı açıklarken HMK m.293 uzman görüşünden yararlanabilir. Ancak HMK m.293, uzman görüşü almak amacıyla ayrıca süre isteme hakkı vermez. Bu nedenle teknik mütalaa alınacaksa bilirkişi raporu tebliğ edilir edilmez çalışma başlatılmalıdır.
HMK m.281 şartları oluşuyorsa rapora karşı talebin hazırlanması için mahkemeden bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre istenebilir; bu ek sürenin dayanağı HMK 281’dir, HMK 293 değildir. İki kurumun süre rejimini karıştırmamak gerekir.
Uzmanın Duruşmada Sorgulanması
Hâkim uzmanı duruşmaya çağırdığında amaç uzman görüşünün dayanaklarını açıklatmaktır. Uzmandan hangi veriyi neden esas aldığı, hangi alternatif yöntemi neden dışladığı ve karşı tarafın teknik eleştirilerine ne cevap verdiği sorulabilir. HMK m.293/3’ün sonucu kesindir: çağrıldığı duruşmaya geçerli özrü olmadan gelmeyen uzmanın hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye alınmaz.
Uzman Görüşü ve Tarafsızlık Ayrımı
Mahkeme bilirkişisi yargısal görevlendirme nedeniyle tarafsızlık ve bilirkişilik yükümlülüklerine tabidir. HMK 293 uzmanı ise tarafça seçilir. Bu nedenle uzman görüşünün tarafça finanse edildiği gizlenmemeli; görüşün bilimsel değeri objektif veri, yöntem ve gerekçeyle kurulmalıdır. Taraf lehine sonuç yazmak tek başına bilimsel mütalaa oluşturmaz.
Uzman Görüşü Hazırlanırken Dosya Malzemesi Nasıl Seçilir?
Uzman görüşünün bilimsel değeri, uzmana hangi dosya malzemesinin verildiğiyle doğrudan bağlantılıdır. Taraf yalnız kendi lehine olan belgeleri seçip diğer kayıtları gizlerse görüş eksik veri üzerine kurulur ve mahkeme nezdindeki ikna gücü zayıflar. Uzman, teknik soruyla ilgili tüm temel belgeleri görmeli ve görüşünde hangi kayıtları incelediğini açıkça listelemelidir.
Örneğin inşaat uyuşmazlığında yalnız fotoğraflar değil proje, sözleşme, keşif tutanakları ve imalat tarihleri; tıbbi uyuşmazlıkta yalnız sonuç raporu değil epikriz, tetkik, onam ve işlem kayıtları; muhasebe uyuşmazlığında yalnız tek hesap dökümü değil karşılaştırmalı kayıtlar değerlendirilmelidir.
Uzman Görüşünün Bilimsel Gerekçesi Nasıl Kurulmalı?
Görüş, ‘kanaatimce’ şeklindeki sonuç cümlesinden ibaret olmamalıdır. Kullanılan yöntem, veri kaynağı, bilimsel standart ve hesap adımları açıklanmalıdır. Birden fazla kabul mümkünse neden belirli kabulün seçildiği ve alternatif kabulün sonucu nasıl değiştireceği gösterilmelidir. Bu yapı, mahkeme bilirkişisinin raporuyla karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır.
Karşı Uzman Görüşüne Nasıl Cevap Verilir?
Karşı tarafın uzman görüşü sunması hâlinde yalnız uzmanın tarafça seçildiği vurgulanmamalıdır. Görüşün veri, yöntem ve sonuç zinciri incelenmelidir. Yanlış veri, eksik kayıt, hatalı standart veya hesap hatası varsa bunlar tek tek gösterilir. Tarafın talebi üzerine uzman duruşmaya çağrıldığında, sorular görüşün bilimsel dayanağını test edecek biçimde somut hazırlanmalıdır.
Uzman Görüşünün Yargılama Giderine Etkisi
Uzman ücretini görüşü alan taraf karşılar. Bu giderin nihai olarak karşı tarafa yükletilip yükletilmeyeceği yargılama giderleri rejimi ve somut karar çerçevesinde değerlendirilir. Taraf, uzman giderinin zorunlu ve makul olduğunu göstermek istiyorsa görüşün uyuşmazlığın çözümüne katkısını ve maliyetin ölçülülüğünü belgelemelidir.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 293 Türkiye genelindeki hukuk yargılamalarında uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye geneli dosya takibi Mersin’den yönetilir.
Sık Sorulan Sorular
Uzman görüşü nedir?
Tarafın kendi seçtiği uzmandan dava konusu hakkında aldığı bilimsel mütalaadır.
Mahkeme izni gerekir mi?
Tarafın görüş alması için önceden mahkeme izni gerekmez.
Bilirkişi raporuyla aynı mı?
Hayır. Bilirkişi mahkemece, uzman ise tarafça seçilir.
Uzman görüşü için süre verilir mi?
HMK 293 yalnız uzman görüşü almak amacıyla ayrıca süre istenemeyeceğini düzenler.
Uzman duruşmada dinlenebilir mi?
Hâkim talep üzerine veya resen uzmanı davet edip dinleyebilir.
Uzman gelmezse ne olur?
Geçerli özrü olmadan çağrıldığı duruşmaya gelmezse hazırladığı rapor değerlendirmeye alınmaz.
Uzman görüşü hâkimi bağlar mı?
Hayır.
Karşı taraf uzman görüşü sunabilir mi?
Evet, her iki taraf sunabilir.
Bilirkişi raporuna karşı uzman görüşü alınabilir mi?
Evet; teknik hata ve eksikliklerin somutlaştırılmasında kullanılabilir.
Uzman görüşünün ücretini kim öder?
Görüşü alan taraf ücreti kendisi karşılar.
Hukukçu İncelemesi
Av. Halil Bakırcı – Av. Emirhan Keskin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
