Vekil İşi Başkasına Verirse Kim Sorumlu Olur? TBK 507 Alt Vekil ve Doğrudan Hak 2026
Kısa ve net cevap: TBK m.507’ye göre vekil yetkisi dışında işi başkasına gördürürse, o kişinin fiilinden kendi fiiliymiş gibi sorumlu olur. İşi başkasına gördürmeye yetkili ise sorumluluğu kural olarak üçüncü kişiyi seçmede ve ona talimat vermede gerekli özeni göstermekle sınırlıdır. Her iki durumda da vekâlet veren, vekilin kendi yerine koyduğu kişiye karşı sahip olduğu hakları doğrudan o kişiye karşı ileri sürebilir.
1. TBK 507’nin iki sorumluluk rejimi
TBK m.507, vekilin işi üçüncü kişiye gördürmesi hâlinde sorumluluğu, bu devrin yetkili olup olmamasına göre ikiye ayırır. Yetkisiz devirde vekil, üçüncü kişinin davranışından kendi davranışı gibi sorumlu tutulur. Yetkili devirde ise kanun vekilin sorumluluğunu seçme ve talimat verme özenine bağlar.
Bu ayrım TBK m.506’daki şahsen ifa kuralını tamamlar. Vekil kural olarak işi kendisi görür; başkasına gördürme yetkisi, zorunluluk veya teamülden doğabilir. İzin yokken esas görevin devredilmesi vekilin risk alanını genişletir.
Güncel metin için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun resmî metni esas alınmalıdır. Şahsen ifa ve sadakat bakımından TBK m.506 rehberi birlikte değerlendirilmelidir.
2. Yetkisiz devirde sorumluluk
Vekil, vekâlet verenin izni bulunmadığı, zorunluluk olmadığı ve teamül de böyle bir devri haklı kılmadığı hâlde işi başka kişiye bırakırsa yetkisiz devir söz konusudur. Bu durumda üçüncü kişinin hatası vekilin kendi hatası gibi değerlendirilir. Vekil “ben yapmadım, alt kişi yaptı” diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
Bu ağır rejimin nedeni, vekâlet verenin güven duyduğu kişiyi seçmiş olmasıdır. Vekil, güven ilişkisini tek taraflı şekilde başka kişiye devrettiğinde o kişinin fiil riskini üstlenir.
Yetkisiz devir yalnız işin tamamen bırakılması değildir. Esaslı ve kişisel uzmanlık gerektiren kritik bölümün izinsiz biçimde üçüncü kişiye yaptırılması da aynı tartışmayı doğurabilir.
3. Yetkili devirde sorumluluk
Vekâlet veren açıkça izin vermiş, durum zorunlu kılmış veya teamül başkasına gördürmeye elvermişse vekil yetkili şekilde üçüncü kişiden yararlanabilir. Bu durumda kanun vekili üçüncü kişinin her fiilinden otomatik olarak sorumlu tutmaz.
Vekilin temel sorumluluğu uygun kişiyi seçmek ve gerekli talimatı vermektir. Örneğin karmaşık vergi raporu için deneyimsiz ve yetkisiz bir kişiyi seçmek seçim kusuru oluşturabilir. Yeterli uzmanı seçip görev kapsamını açıkça anlatmamak ise talimat kusuru olabilir.
Vekilin ayrıca özel sözleşme veya meslek kuralı gereği denetim borcu bulunabilir. TBK m.507’deki asgari çerçeve, diğer özel yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
4. Üçüncü kişiyi seçme özeni
Seçimde işin gerektirdiği uzmanlık, ruhsat, deneyim, kapasite, bağımsızlık ve çıkar çatışması kontrol edilmelidir. Vekil yalnız en ucuz kişiyi seçtiği için özenli sayılmaz. Görevin riskine uygun yeterlilik aranmalıdır.
Örneğin kişisel veri içeren büyük veri tabanını işleyecek dış hizmet sağlayıcısında bilgi güvenliği standartları, hassas dava dosyasını takip edecek alt avukatta mesleki yetki ve uzmanlık, teknik ekspertizde ilgili mühendislik yeterliliği kontrol edilebilir.
Seçim süreci yazılı teklif, referans, ruhsat veya sözleşme kayıtlarıyla belgelenebilir. Uyuşmazlıkta vekilin seçimi yaparken hangi bilgileri bildiği önemlidir.
5. Talimat verme özeni
Doğru kişiyi seçmek tek başına yeterli değildir. Vekil görevin kapsamını, süreleri, vekâlet verenin özel talimatlarını, gizlilik şartlarını ve raporlama yöntemini üçüncü kişiye aktarmalıdır. Eksik talimat nedeniyle hata doğarsa vekilin sorumluluğu gündeme gelir.
Kritik işlerde yazılı brief, kontrol listesi veya görev mektubu kullanılabilir. “Dosyayı hallet” gibi belirsiz yönlendirme yerine yapılacak işlem, son tarih ve karar limitleri açıkça belirtilmelidir.
Yeni talimat geldiğinde alt kişiye zamanında aktarılmalıdır. Vekil, vekâlet verenin değiştirdiği talimatı kendinde tutup üçüncü kişinin eski bilgiyle çalışmasına sebep olursa sorumluluk doğabilir.
6. Vekâlet verenin üçüncü kişiye karşı doğrudan hakkı
TBK m.507’nin önemli özelliği, vekâlet verene doğrudan talep imkânı tanımasıdır. Vekâlet veren, vekilin kendi yerine koyduğu kişiye karşı sahip olduğu hakları doğrudan o kişiye karşı ileri sürebilir.
Bu mekanizma özellikle vekilin ödeme güçlüğünde olması veya zararın doğrudan alt vekilin davranışından kaynaklanması hâlinde önemlidir. Hangi hakların doğrudan ileri sürülebileceği, vekil ile üçüncü kişi arasındaki ilişkinin kapsamına göre belirlenir.
Doğrudan hakkın bulunması, vekile karşı talepleri otomatik olarak kaldırmaz. Yetkisiz devir veya seçim/talimat kusuru varsa vekilin sorumluluğu ayrıca devam eder.
7. Alt vekil ile yardımcı kişi ayrımı
Her personel veya teknik sağlayıcı “vekilin yerine geçen kişi” değildir. Sekreter, kurye, veri giriş personeli veya teknik destek yalnız yardımcı faaliyet yapabilir. Alt vekil ise vekâletin esaslı iş görme borcunun belirli kısmını bağımsız şekilde üstlenir.
Ayrım görev kapsamına göre yapılır. Vekâlet verenin hukuki stratejisini belirleyen ve üçüncü kişilerle onun işi için müzakere yapan kişi alt vekile yaklaşırken, yalnız belge tarayan personel yardımcı kişi niteliğindedir.
Bu ayrım uygulanacak sorumluluk rejimini etkileyebilir. Bu nedenle ekip rollerinin sözleşme ve iş akışında açık tanımlanması faydalıdır.
8. Gizlilik ve veri güvenliği
İş üçüncü kişiye verildiğinde vekâlet verenin gizli bilgileri de paylaşılabilir. Vekil, yalnız gerekli veriyi aktarmalı; üçüncü kişiyi gizlilik ve veri güvenliği yükümlülüğü altına almalıdır.
Kişisel veri söz konusuysa KVKK kapsamında veri işleyen ilişkisi, aktarım şartları ve teknik-idari tedbirler ayrıca değerlendirilmelidir. Yurt dışı bulut veya hizmet sağlayıcısı kullanılıyorsa aktarım kuralları önem kazanır.
Yetkisiz veri paylaşımı, TBK m.507 sorumluluğunun yanında gizlilik sözleşmesi, meslek sırrı ve veri koruma mevzuatı bakımından da sonuç doğurabilir.
9. Avukatlık bürolarında ekip çalışması
Avukatlık bürolarında dosyanın birden çok avukat ve stajyer tarafından yürütülmesi olağandır. Ancak müvekkilin belirli avukatın şahsen çalışmasını şart koştuğu dosyalarda bu irade dikkate alınmalıdır. Duruşma, strateji ve gizlilik görevleri meslek mevzuatına uygun dağıtılmalıdır.
Dışarıdan başka büroya dosyanın esaslı bölümünü bırakmak ile aynı büro içindeki ekip çalışması aynı değildir. Müvekkil sözleşmesindeki ekip/alt avukat hükümleri bu ayrımı açıklaştırır.
Avukatın başka uzmandan görüş alması gerektiğinde müvekkil verilerinin paylaşım sınırı ve ücret/gider onayı da belirlenmelidir.
10. Zarar ve nedensellik
Vekâlet veren tazminat istiyorsa yalnız üçüncü kişinin hata yaptığını değil, hatanın zarara neden olduğunu da ortaya koymalıdır. Yetkisiz devirde vekilin sorumluluğu geniş olmakla birlikte zarar hesabı yine somut olgulara dayanır.
Yetkili devirde ise önce seçim veya talimat kusuru gösterilir. Seçim ve talimat tamamen özenli ise üçüncü kişinin beklenmedik bağımsız hatasından vekilin sorumluluğu TBK m.507 çerçevesinde sınırlanabilir.
Vekâlet verenin üçüncü kişiye doğrudan talebiyle vekile karşı talebi arasında mükerrer tahsilata izin verilmez. Gerçek zarar tek kez giderilir.
11. Sözleşmede alt vekil hükmü
Profesyonel vekâlet sözleşmesinde hangi işlerin alt uzmana verilebileceği, önceden onay gerekip gerekmediği, ücretin kim tarafından karşılanacağı ve gizlilik kuralları açıkça yazılabilir. Kritik kişisel görevler “şahsen yapılacaktır” şeklinde ayrıca gösterilebilir.
Alt vekil seçimi için asgari yeterlilik ölçütleri belirlenebilir. Örneğin lisans, belirli deneyim, sigorta veya bilgi güvenliği sertifikası şartı konabilir.
Sözleşme, kanuni sorumluluğu tamamen kaldıran genel feragat metnine dönüştürülmemelidir. Emredici hükümler ve genel işlem koşulları denetimi saklıdır.
12. Örnek senaryolar
Senaryo 1: Müvekkil belirli uzmana güvenerek görevi verir; uzman hiçbir izin almadan işi deneyimsiz kişiye devreder ve zarar doğar. Yetkisiz devir nedeniyle vekil üçüncü kişinin fiilinden kendi fiili gibi sorumlu olabilir.
Senaryo 2: Sözleşme alt uzman kullanımına izin verir. Vekil deneyimli uzmanı seçer fakat kritik son tarihi bildirmez. Burada seçim doğru olsa da talimat verme kusuru gündeme gelir.
Senaryo 3: Vekil uygun uzmanı seçer, kapsam ve süreyi açık bildirir; uzman öngörülemeyen bağımsız hata yapar. Vekilin m.507 sorumluluğu seçim ve talimat bakımından incelenir; vekâlet veren üçüncü kişiye doğrudan başvurabilir.
13. Alt vekil kontrol listesi
- Başkasına gördürme yetkisi, zorunluluk veya teamül var mı?
- İşin hangi kısmı devrediliyor?
- Üçüncü kişinin yeterliliği doğrulandı mı?
- Çıkar çatışması kontrol edildi mi?
- Talimat ve son tarihler yazılı verildi mi?
- Gizlilik ve KVKK şartları kuruldu mu?
- Ücret ve gider onayı alındı mı?
- İş sonucu vekâlet verene raporlandı mı?
Sık sorulan sorular
1. Vekil izinsiz işi başkasına verirse sorumlu mu?
Evet; TBK m.507 yetkisiz devirde üçüncü kişinin fiilinden kendi fiili gibi sorumluluk öngörür.
2. İzin varsa vekil hiç sorumlu olmaz mı?
Hayır. En azından seçim ve talimat verme özeninden sorumludur.
3. Müvekkil alt vekile doğrudan dava açabilir mi?
TBK m.507, vekilin yerine koyduğu kişiye karşı sahip olduğu hakları doğrudan ileri sürme imkânı tanır.
4. Personel kullanmak alt vekil sayılır mı?
Her yardımcı alt vekil değildir; görev kapsamı ve bağımsızlığına göre ayrım yapılır.
5. Alt vekil için yazılı izin şart mı?
Kanun her durumda yazılı şekil demez; ancak ispat ve kapsam için yazılı izin güvenlidir.
6. Zorunlulukta izin olmadan üçüncü kişi kullanılabilir mi?
TBK m.506 zorunluluk hâlinde başkasına gördürmeye izin verir; şartlar somut olarak gösterilmelidir.
7. Gizli belge alt vekille paylaşılabilir mi?
Görev için gerekli ölçüde ve uygun gizlilik/veri koruma tedbirleriyle paylaşılmalıdır.
8. Alt vekil ücretini kim öder?
Sözleşme ve gider düzenine göre belirlenir.
9. Üçüncü kişi hata yaparsa iki kişiden birden tazminat alınır mı?
Haklar birden fazla kişiye karşı ileri sürülebilir; gerçek zarar mükerrer tahsil edilemez.
10. En önemli önlem nedir?
Yetki, seçme kriteri ve talimatların yazılı olarak açık kurulmasıdır.
Hukuki değerlendirme notu
TBK m.507 yetkisiz devirde geniş, yetkili devirde seçim ve talimat odaklı bir sorumluluk sistemi kurar. Somut olayda devrin dayanağı, üçüncü kişinin rolü, seçim/talimat özeni ve zarar arasındaki bağ birlikte incelenmelidir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
