Yabancı Dilde Sözleşme ve Özel Belge Türk Mahkemesine Nasıl Sunulur? HMK m.223 | 2026
Yurt dışındaki müvekkillerin Türkiye’de açtığı veya savunduğu davalarda delillerin önemli bölümü yabancı dilde olabilir. Uluslararası satış sözleşmeleri, hizmet ve danışmanlık anlaşmaları, iş sözleşmeleri, distribütörlük metinleri, e-postalar, WhatsApp dışa aktarımları, banka yazıları, faturalar, sipariş formları, taşıma belgeleri, şirket içi tutanaklar, teknik raporlar ve yabancı dilde hazırlanmış hesap dökümleri Türk mahkemesine sunulabilir. Ancak belgeye dayanacak taraf, HMK m.223’ün tercüme yükümlülüğünü yerine getirmelidir.
Bu yazının konusu özellikle yabancı dildeki özel belgelerin ve sözleşmelerin tercüme edilerek Türk mahkemesinde kullanılmasıdır. Yabancı devlet makamınca düzenlenmiş resmî belgenin apostil, konsolosluk tasdiki ve Türkiye’de resmî belge vasfı ise HMK m.224 kapsamında ayrı bir konudur. Bu ayrım önemlidir; çünkü özel şirket faturası veya taraflar arasındaki e-posta için sırf yabancı ülkede düzenlendi diye apostil aranmaz, fakat yabancı dildeyse HMK m.223 gereği tercüme gerekir.
- HMK m.223 yabancı dilde belge için ne emrediyor?
- Hangi özel belgelerde tercüme gerekir?
- Mahkeme ne zaman resmî tercüme ister?
- Belgenin yalnız ilgili kısmı tercüme edilebilir mi?
- İki dilli sözleşmede hangi metin esas alınır?
- Karşı taraf tercümeye itiraz ederse ne olur?
- E-posta ve elektronik belgelerin tercümesi nasıl yapılır?
- Tercüme masrafını kim karşılar?
- Tercüme hangi sürede sunulmalıdır?
- HMK 223 ile HMK 224 arasındaki fark nedir?
HMK m.223 Yabancı Dilde Belge İçin Ne Emrediyor?
HMK m.223/1’in hükmü açıktır: yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf, tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır. Kanun bu yükümlülüğü yalnız davacıya değil, belgeye dayanan her tarafa yükler. Davacı İngilizce sözleşmeyle alacağını ispatlamak istiyorsa tercümeyi davacı; davalı Almanca e-posta yazışmasını savunmasına dayanak gösteriyorsa tercümeyi davalı sunar.
Türk mahkemesinin tarafların yabancı dili bildiğini varsayarak yabancı metni doğrudan değerlendirmesi beklenemez. Hâkim yabancı dili kişisel olarak biliyor olsa dahi yargılama dosyasının denetlenebilir ve karşı taraf bakımından anlaşılabilir olması gerekir. Tercüme, delilin dava dosyasındaki ortak dil olan Türkçeye aktarılmasını sağlar.
HMK m.223’ün amacı yabancı belgeyi değersizleştirmek değil, içeriğinin mahkeme ve diğer tarafça doğru anlaşılmasını sağlamaktır. Bu nedenle tercüme yapılırken tarih, taraf adları, tutarlar, para birimi, teslim şartı, ödeme vadesi, fesih hükmü, yetki veya tahkim kaydı gibi uyuşmazlığı etkileyen unsurlar eksiksiz aktarılmalıdır.
Hangi Özel Belgelerde Türkçe Tercüme Gerekir?
Yabancı dildeki özel belge kavramı geniştir. Uluslararası ticari sözleşme, distribütörlük anlaşması, hizmet sözleşmesi, gizlilik sözleşmesi, iş sözleşmesi, sipariş formu, proforma fatura, kesin fatura, banka yazışması, şirket içi rapor, teknik şartname, teslim tutanağı, e-posta, mesajlaşma kaydı veya yabancı dilde düzenlenmiş özel uzman raporu HMK m.223 kapsamında tercüme gerektirebilir.
Belgenin Türkiye dışında düzenlenmiş olması zorunlu değildir. Türkiye’de iki taraf arasında İngilizce imzalanmış bir sözleşme de Türk mahkemesine sunulurken yabancı dilde belge niteliğindedir ve tercümesi gerekir. Tersine, yurt dışında düzenlenmiş ancak Türkçe olan bir belge sırf yabancı ülkede hazırlanmış olduğu için HMK m.223 kapsamında tercüme gerektirmez.
Özel belge ile yabancı resmî belge ayrılmalıdır. Örneğin Alman ticaret sicil makamının resmî sicil örneği yabancı resmî belgedir; Alman şirketinin kendi antetli kâğıdındaki fiyat teklifi ise özel belgedir. İkisi de Almanca ise tercüme gerekir; ancak resmî belgenin Türkiye’de resmî belge vasfı için HMK m.224 ve milletlerarası tasdik rejimi ayrıca uygulanır.
Mahkeme Ne Zaman Resmî Tercüme İsteyebilir?
HMK m.223/2, mahkemeye açık yetki verir: mahkeme kendiliğinden veya diğer tarafın talebi üzerine belgenin resmî tercümesini isteyebilir. Bu nedenle tarafın kendi hazırladığı tercüme, dosyaya ilk sunum için kullanılmış olsa dahi mahkeme her durumda bu metinle bağlı değildir.
Resmî tercüme ihtiyacı özellikle hukuki veya teknik terimin sonucu değiştirdiği dosyalarda önem kazanır. “Termination”, “rescission”, “cancellation”, “indemnity”, “penalty”, “liquidated damages”, “warranty” veya ülkeye özgü ticari kavramlar yanlış çevrildiğinde sözleşmenin hukuki anlamı değişebilir. Aynı şekilde sayısal değerlerde ondalık işareti, para birimi, tarih formatı veya ölçü birimi hatası maddi sonucu doğrudan etkileyebilir.
Karşı taraf tercümenin yanlış olduğunu somut olarak ileri sürerse mahkeme resmî tercüme isteyebilir. İtiraz, yalnız “tercümeyi kabul etmiyorum” şeklinde soyut bırakılmamalıdır. Hangi kelime, cümle, tarih veya teknik terimin yanlış çevrildiği ve doğru anlamın ne olduğu açıklanırsa uyuşmazlığın tercüme boyutu daha sağlıklı çözülür.
Belgenin Yalnız İlgili Kısmını Tercüme Etmek Yeterli mi?
HMK m.223 yabancı dildeki belgeye dayanıldığında tercümenin de sunulmasını emreder; kanun uzun belgelerde yalnız seçilmiş bir cümlenin çevrilmesiyle mutlaka yetinileceğine dair genel bir izin vermez. Tercümenin kapsamı, belgenin uyuşmazlıktaki kullanım amacına göre belirlenmelidir.
Yüzlerce sayfalık teknik dokümanın yalnız dava konusu arızayı gösteren bölümüne dayanılıyorsa ilgili bölüm ve o bölümün anlamını belirleyen başlık, tanım ve eklerin birlikte çevrilmesi gerekebilir. Buna karşılık sözleşmenin fesih şartına dayanılıyorsa yalnız tek cümleyi değil, tanımlar, süre, bildirim ve sonuç hükümlerini içeren bağlantılı maddeleri de tercümeye almak gerekir.
Kısmi tercüme karşı tarafın belgenin bağlamını denetlemesini engelliyorsa mahkeme tamamının veya daha geniş kısmının tercümesini isteyebilir. Tarafın lehine olan cümleyi çevirip aynı sayfadaki istisnayı tercüme dışı bırakması, delilin güvenilirliğini zedeler. En güvenli yöntem, iddiayı etkileyen metin bütününü çevirmek ve mahkemenin talebi hâlinde kalan kısmı tamamlamaktır.
İki Dilli Sözleşmede Hangi Metin Esas Alınır?
Uluslararası sözleşmeler sıkça Türkçe-İngilizce, Türkçe-Almanca veya iki yabancı dilde paralel hazırlanır. Sözleşmede “metinler arasında çelişki hâlinde İngilizce metin esas alınır” gibi üstünlük kaydı bulunabilir. Bu durumda Türk mahkemesi yalnız Türkçe sütuna bakarak yabancı dildeki üstün metni göz ardı etmemelidir.
İki dilli sözleşmenin Türkçe metni dosyada mevcut olsa dahi, tarafın yabancı dildeki metnin üstünlüğüne veya farklı anlamına dayanması hâlinde yabancı metin ve tercümesi de sunulmalıdır. Çünkü uyuşmazlık tam da iki dil versiyonu arasındaki anlam farkından kaynaklanabilir.
Sözleşmede hangi dilin üstün olduğuna dair kayıt yoksa her iki metin sözleşmenin yorumunda birlikte değerlendirilebilir. TBK’nın sözleşmenin yorumu ve tarafların gerçek ortak iradesine ilişkin ilkeleri ile uygulanacak hukuk yabancıysa ilgili yabancı hukuk kuralları ayrıca dikkate alınır. Tercüman, hukuki yorumu kendisi yapmamalı; metni doğru aktarmalıdır.
Karşı Taraf Tercümeye İtiraz Ederse Ne Olur?
Karşı taraf, sunulan Türkçe tercümenin yabancı aslı yansıtmadığını ileri sürebilir. HMK m.223/2 bu durumda mahkemenin resmî tercüme istemesine imkân verir. Mahkeme, uyuşmazlık konusu ifade maddi sonuca etkiliyse yeni tercüme üzerinden değerlendirme yapabilir.
Tercüme itirazında üç farklı sorun birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi yanlış kelime veya cümle çevirisidir. İkincisi yabancı belgenin kendisinin eksik veya değiştirilmiş olmasıdır. Üçüncüsü ise doğru çevrilmiş metnin hukuki anlamı konusunda tarafların farklı görüşte olmasıdır. İlk sorun tercümeyle; ikinci sorun belgenin gerçekliğiyle; üçüncü sorun hukuki yorumla ilgilidir.
Örneğin sözleşmede “may terminate” ifadesi doğru biçimde “feshedebilir” diye çevrilmiş olabilir; tarafların bu yetkinin hangi koşulda kullanılabileceği konusundaki uyuşmazlığı tercüme sorunu değil sözleşme yorumudur. Mahkeme tercümanından hukuki uyuşmazlığı çözmesi istenmemelidir.
E-Posta, Mesaj ve Elektronik Belgelerin Tercümesi Nasıl Yapılır?
Yabancı dildeki e-posta, mesajlaşma kaydı veya elektronik doküman da belge olarak ileri sürülüyorsa HMK m.223 tercüme yükümlülüğü doğar. Tercümede yalnız mesaj metni değil, gönderici/alıcı, tarih-saat, konu başlığı ve uyuşmazlık bakımından önemli ekler de anlaşılır şekilde gösterilmelidir.
E-posta zincirinde tek bir mesajın çevrilmesi, önceki cevapla anlam ilişkisini koparabilir. Özellikle teklif-kabul, sipariş değişikliği, fesih bildirimi veya borç ikrarı ileri sürülüyorsa ilgili yazışma dizisinin bağlamı korunmalıdır. Ekran görüntüsü kullanılıyorsa hesabın kime ait olduğu ve tarih/saat bilgileri mümkün olduğunca görünür bırakılmalıdır.
Tercüme, elektronik belgenin gerçekliğini tek başına ispatlamaz. Karşı taraf e-postanın kendisine ait olmadığını veya ekran görüntüsünün değiştirildiğini ileri sürerse elektronik delilin kaynağı, sunucu kayıtları, metadata, bilirkişi incelemesi veya diğer deliller gündeme gelebilir. HMK m.223 yalnız dil sorununu çözer.
Tercüme Masrafını Kim Karşılar?
Yabancı dilde belgeye dayanan taraf, belgeyi usulüne uygun biçimde sunma yükümlülüğünü taşıdığı için tercüme giderini başlangıçta kendisi karşılar. Mahkeme resmî tercüme veya bilirkişi/tercüman incelemesi için gider avansı yatırılmasına karar verirse ilgili ara karar süresinde yerine getirilmelidir.
Yargılama sonunda tercüme ve diğer yargılama giderlerinin hangi tarafa yükletileceği HMK’nın yargılama gideri hükümlerine göre belirlenir. Başlangıçta gideri ödeyen taraf ile nihai olarak gider üzerinde bırakılan taraf aynı olmak zorunda değildir.
Tercüme maliyeti yüksek olduğu için gereksiz yüzlerce sayfanın çevrilmesi yerine uyuşmazlığın dayandığı belge seti dava öncesinde tasnif edilmelidir. Ancak maliyet gerekçesiyle kritik istisna, ek veya şartların tercüme dışı bırakılması daha büyük usul ve ispat sorununa yol açabilir.
Tercüme Hangi Sürede Sunulmalıdır?
HMK m.223’teki tercüme yükümlülüğü, HMK’nın delil gösterme ve sunma sürelerinden bağımsız değildir. Taraf hangi belgeye dayanacağını dilekçesinde göstermeli ve kanuni veya mahkemece verilen süre içinde belgeyi tercümesiyle birlikte dosyaya sunmalıdır. Yabancı ülkeden belgenin sonradan geleceği biliniyorsa bu durum somut şekilde açıklanmalıdır.
Mahkeme tercüme eksikliğinin giderilmesi için kesin süre verirse ara karar dikkatle takip edilmelidir. “Belge zaten dosyada” denilerek tercüme emri ihmal edilmemelidir. Mahkemenin anlayamadığı yabancı dildeki belge üzerinden esas değerlendirme yapması beklenemez.
Yurt dışından çok sayıda belge getirilecekse dava açılmadan önce belge listesi hazırlanması, hangilerinin yabancı resmî belge hangilerinin özel belge olduğunun ayrılması ve tercüme önceliğinin belirlenmesi en sağlıklı yöntemdir. Böylece delil sunma süresi içinde eksik veya gereksiz işlem azaltılır.
HMK m.223 ile HMK m.224 Arasındaki Fark Nedir?
HMK m.223 dil sorununu düzenler: yabancı dildeki belgeye dayanan taraf Türkçe tercümesini sunar ve mahkeme gerektiğinde resmî tercüme ister. HMK m.224 ise yabancı devlet makamınca düzenlenen resmî belgenin Türkiye’de resmî belge vasfını ve tasdik rejimini düzenler.
Bu nedenle iki hüküm aynı olayda birlikte uygulanabilir ama birbirinin yerine geçmez. Almanya’daki resmî sicil makamından alınan Almanca belge için hem m.223 tercüme hem m.224 resmî belge/tasdik incelemesi gündeme gelir. Buna karşılık iki özel şirket arasındaki İngilizce satış sözleşmesi için m.223 tercüme gerekir; sırf yabancı dilde ve yurt dışında imzalandı diye m.224’teki devlet makamı tasdiki şartı doğmaz.
Yabancı resmî belgede apostil, konsolosluk tasdiki, tasdik muafiyeti ve ispat gücü hakkında ayrıntılı açıklama için Yabancı Resmî Belge Türk Mahkemesinde Delil Olur mu? rehberi kullanılmalıdır. Uluslararası sözleşmedeki yabancı mahkeme kaydı için ise MÖHUK m.47 yetki şartı yazısı incelenebilir.
Yurt dışındaki kişi ve şirketlerin Türkiye’de dava dosyası hazırlığı için Yurt Dışındaki Müvekkiller ve Yurt Dışında Yaşayanlara Hukuki Destek konu merkezleri de kullanılabilir.
10 Adımlık Tercüme Kontrol Listesi
- Belgenin Türkçe olup olmadığını belirleyin.
- Belge özel belge mi yabancı resmî belge mi ayırın.
- HMK m.223 uyarınca yabancı dildeki belge için Türkçe tercüme hazırlayın.
- Tarih, tutar, para birimi, isim ve hukuki terimleri satır satır kontrol edin.
- Sözleşmenin tanım, istisna ve eklerini tercüme kapsamı dışında bırakmayın.
- İki dilli sözleşmede hangi dilin üstün olduğuna dair kaydı kontrol edin.
- Elektronik yazışmalarda gönderici, alıcı ve tarih-saat bağlamını koruyun.
- Karşı tarafın tercümeye itirazı varsa uyuşmazlık yaratan ibareyi somutlaştırın.
- Mahkeme resmî tercüme için kesin süre verirse süresinde yerine getirin.
- Belge yabancı resmî belgeyse HMK m.224 tasdik/apostil analizini ayrıca yapın.
Resmî Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – m.223 ve ilgili delil hükümleri
- 5718 sayılı MÖHUK – yabancı unsurlu özel hukuk ilişkileri
- Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü
Sık Sorulan Sorular
1. İngilizce sözleşmeyi Türk mahkemesine tercümesiz sunabilir miyim?
Hayır. HMK m.223/1 uyarınca yabancı dildeki belgeye dayanan taraf Türkçe tercümesini de sunmak zorundadır.
2. Yabancı dilde e-posta için de tercüme gerekir mi?
Evet. E-posta delil olarak kullanılıyorsa yabancı dildeki ilgili yazışmanın Türkçe tercümesi sunulmalıdır.
3. Her özel belge için apostil gerekir mi?
Hayır. Apostil/tasdik yabancı resmî belgelerin kaynak doğrulamasıyla ilgilidir. Özel sözleşme veya şirket faturası sırf yabancı ülkede düzenlendi diye devlet makamı apostiline tabi olmaz.
4. Mahkeme kendi sunduğum tercümeyi reddedebilir mi?
Mahkeme HMK m.223/2 uyarınca kendiliğinden veya karşı tarafın talebi üzerine resmî tercüme isteyebilir.
5. Sözleşmenin yalnız dava konusu maddesini çevirmek yeterli mi?
İlgili maddenin anlamını belirleyen tanım, istisna, ek ve bağlantılı hükümler de tercüme edilmelidir. Mahkeme gerektiğinde daha geniş veya tam tercüme isteyebilir.
6. İki dilli sözleşmede Türkçe metin varsa tercüme gerekmez mi?
Uyuşmazlık yabancı dildeki metne veya o metnin üstünlüğüne dayanıyorsa yabancı metin ve tercümesi dosyaya sunulmalıdır.
7. Tercüme hatasına nasıl itiraz edilir?
Yanlış çevrildiği ileri sürülen kelime, cümle, tarih veya tutar somutlaştırılır; mahkemeden HMK m.223/2 kapsamında resmî tercüme istenebilir.
8. Yeminli tercüme belgenin gerçek olduğunu ispatlar mı?
Hayır. Tercüme yalnız dil aktarımıdır. Belgenin gerçekliği ve ispat gücü ayrıca incelenir.
9. Tercüme giderini kim öder?
Belgeye dayanan taraf gerekli tercüme giderini başlangıçta karşılar; nihai yargılama gideri sorumluluğu HMK hükümlerine göre karar sonunda belirlenir.
10. Yabancı resmî belge ile özel belge arasındaki fark neden önemli?
Her ikisi yabancı dildeyse HMK m.223 tercüme gerektirir; ancak yabancı devlet makamınca düzenlenmiş resmî belge için ayrıca HMK m.224 ve uygulanabilir milletlerarası tasdik rejimi incelenir.
Sözleşme, e-posta, fatura ve şirket yazışmaları Türk mahkemesine sunulmadan önce tercüme kapsamı, delil süresi, belge gerçekliği ve gerekiyorsa yabancı resmî belge tasdik sistemi ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Türkiye geneli dosyalar Mersin ofisinden yönetilebilir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki 6100 sayılı HMK m.223 ve ilgili delil hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
