Yabancı Hava Aracı Türk Hava Sahasını Kullanabilir mi? 2920 m.6 Uçuş İzni | 2026
Kısa ve net cevap: Türk hava sahasını her hava aracı kendiliğinden kullanamaz. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 6. maddesi, uçuşa elverişlilik şartını esas alır ve Türk Devlet hava araçları, Türk uçak siciline kayıtlı Türk sivil hava araçları ile Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar uyarınca uçmasına izin verilen hava araçlarını açıkça sayar. Bu grupların dışında kalan hava araçlarının Türk hava sahasını kullanması izin rejimine tabidir. Güncel uygulamada uçuş izinleri, ilgili mevzuat ve Türkiye AIP prosedürleri çerçevesinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilir.
Bu düzenleme yalnızca “bir uçağın Türkiye’ye inip inemeyeceği” sorusuna cevap vermez. Üst geçiş, iniş-kalkış, hava sahasına giriş, kullanılacak meydan, uçuşun ticari veya özel niteliği, hava aracının tescil devleti, uluslararası anlaşma zemini ve uçuşa elverişlilik belgeleri birlikte değerlendirilir. Bu nedenle m.6, Türk hava sahasının kullanımına ilişkin temel kapı hükmüdür; m.7’deki uçuş yasakları, m.8’deki rota ve havaalanı sınırlamaları ile m.9’daki gümrüklü havaalanı kuralı ayrıca uygulanır.
2920 sayılı Kanun m.6 neyi düzenler?
Kanunun 6. maddesi “Türk hava sahasından yararlanacak hava araçları” başlığını taşır. Hükmün ilk şartı uçuşa elverişliliktir. Bir hava aracının tescilli olması tek başına Türk hava sahasında uçuş hakkı yaratmaz; emniyet bakımından uçuşa elverişli olması gerekir. Madde daha sonra Türk hava sahasında uçabilecek üç ana grubu sayar: Türk Devlet hava araçları, Türk uçak siciline kayıtlı Türk sivil hava araçları ve Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar nedeniyle Türk hava sahasında uçmasına müsaade edilen hava araçları.
Bu sayımın dışında kalan hava araçları bakımından kanun izin şartı öngörür. Kanun metni, izin verilmeden önce ilgili devlet kurumlarının görüşünün alınmasını da düzenler. Güncel idari uygulamada sivil uçuş izin başvuruları SHGM’nin Hava Ulaşım Daire Başkanlığı ve özel uçuşlar bakımından ilgili birimler tarafından, AIP’de yer alan usuller doğrultusunda incelenmektedir. Dolayısıyla yabancı tescilli bir hava aracı için yalnızca uçuş planı verilmiş olması, m.6 anlamında gereken bütün izinlerin mevcut olduğu sonucunu doğurmaz.
Türk hava sahası hangi alanı kapsar?
2920 sayılı Kanun’un 3. maddesinde Türk hava sahası, Türkiye Cumhuriyeti’nin egemenliği altındaki ülke ile Türk karasuları üzerindeki saha olarak tanımlanır. Kanunun 4. maddesi Türkiye Cumhuriyeti’nin bu sahada tam ve münhasır egemenliğe sahip olduğunu belirtir. 5. madde ise Türk hava sahasının hava araçları tarafından ancak Kanun ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde kullanılabileceğini düzenler. Bu sistematik içinde m.6, hangi hava araçlarının hangi hukuki zeminde hava sahasına girebileceğini belirleyen temel hükümdür.
Bu nedenle “Türkiye’ye iniş yapmayacağım, sadece üst geçiş yapacağım” yaklaşımı izin sorununu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Üst geçiş de Türk hava sahasının kullanılmasıdır. Uluslararası anlaşmadan doğan bir trafik hakkı, ikili hava ulaştırma anlaşması, çok taraflı düzenleme veya somut uçuş izni bulunup bulunmadığı uçuşun niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Türk uçak siciline kayıtlı hava araçlarının durumu
Kanunun 6. maddesindeki ikinci grup Türk uçak siciline kayıtlı Türk sivil hava araçlarıdır. Sicile kayıt, hava aracının hukuki statüsünün belirlenmesinde merkezî önemdedir. Bununla birlikte sicil kaydı, uçuşa elverişlilik şartının yerine geçmez. Kanun açık biçimde “uçuşa elverişli olmak şartıyla” ifadesini kullanır. Uçuşa elverişlilik belgesinin geçerliliği, bakım ve teknik kayıtlar, zorunlu kontrol ve sertifikasyon yükümlülükleri ayrı mevzuata tabidir.
Türk sivil hava aracının uçuşa elverişlilik, personel yeterliliği veya operasyon şartları bakımından mevzuata aykırı durumda olması hâlinde sırf Türk siciline kayıtlı olması uçuşu hukuka uygun hâle getirmez. SHGM denetim yetkisi kapsamında emniyeti doğrudan ilgilendiren uygunsuzluklarda faaliyeti durdurmaya kadar giden tedbirler uygulanabilir. Bu nedenle m.6, sicil ile teknik/operasyonel uygunluğu birbirine bağlayan bir başlangıç kuralı olarak okunmalıdır.
Uluslararası anlaşmalar uyarınca uçuş hakkı olan hava araçları
Maddenin üçüncü grubu, Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar uyarınca Türk hava sahasında uçmasına izin verilen hava araçlarıdır. Uluslararası sivil havacılıkta trafik hakları çoğu zaman ikili hava ulaştırma anlaşmaları, çok taraflı sözleşmeler ve bunlara dayalı idari düzenlemeler üzerinden yürür. Ancak bir anlaşmanın mevcut olması, her uçuşun koşulsuz biçimde yapılabileceği anlamına gelmez. Anlaşmanın kapsamı, tayin edilmiş taşıyıcı statüsü, izin verilen hatlar, frekanslar, trafik hakları, güvenlik ve emniyet şartları ile ulusal AIP kuralları birlikte uygulanır.
Yabancı havayolu işletmelerinin Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki faaliyetleri bakımından 2920 sayılı Kanun’un 33. maddesi de önemlidir. Bu madde, yabancı işletmelere uygulanacak hükümlerin Türkiye’nin taraf olduğu ikili ve çok taraflı anlaşmalar ile karşılıklılık ilkesi çerçevesinde belirleneceğini düzenler. Bu nedenle m.6 ile m.33 birlikte değerlendirilmelidir.
Diğer yabancı hava araçlarında izin zorunluluğu
Kanunda doğrudan sayılan veya uluslararası anlaşma kapsamında uçuş hakkı bulunan kategorilerin dışında kalan bir hava aracının Türk hava sahasını kullanması izin gerektirir. Uygulamada yabancı tescilli özel uçaklar, iş uçuşları, charter veya belirli özel görev uçuşları bakımından uçuşun niteliğine özgü prosedürler bulunabilir. SHGM’nin güncel uçuş izinleri sayfası, Türkiye hava sahasını ve havalimanlarını kullanacak uçuşların 2920 sayılı Kanun başta olmak üzere ilgili mevzuat ve AIP GEN 1.2 prosedürlerine göre yürütüldüğünü açıkça belirtmektedir.
Ticari uçuş izin başvuruları SHBYS ve AFTN kanalları üzerinden yürütülebilir. Özel uçuş izinleri ise çoğu zaman farklı kurumlarla koordinasyon gerektirdiğinden başvuru sürelerine uyulması ayrıca önem taşır. SHGM, başvuru sürelerine uymayan müracaatların değerlendirmeye alınmadığını duyurmaktadır. Bu nedenle uçuş izni hukuki bir formalite değil, uçuş öncesinde tamamlanması gereken operasyonel bir ön koşuldur.
Uçuş izni ile uçuş planı aynı şey değildir
Uçuş planı hava trafik hizmetleri bakımından uçuşun temel operasyon bilgilerini içerir. Buna karşılık m.6 anlamındaki izin, hava aracının Türk hava sahasını kullanmasına yönelik idari yetkilendirme boyutudur. Bir belgenin veya kaydın diğerinin yerine geçtiği kabul edilmemelidir. Hava aracının tescili, uçuşa elverişliliği, işletici bilgileri, rota, iniş-kalkış noktaları, uçuşun amacı ve gerekiyorsa diplomatik veya kurumlar arası koordinasyon ayrı başlıklardır.
Uçuş izni sürecinde belgelerin gerçeğe uygun ve birbiriyle uyumlu olması gerekir. Hava aracının tescil işareti, işletici adı, çağrı adı, uçuş tarihi, kalkış-varış meydanları ve rota bilgilerindeki tutarsızlıklar izin ve operasyon süreçlerinde sorun doğurabilir. Bu nedenle başvuru, yalnızca “form doldurma” şeklinde ele alınmamalı; operasyon dosyasındaki tüm teknik ve hukuki belgeler çapraz kontrol edilmelidir.
İzin alınması tek başına bütün kısıtlamaları kaldırır mı?
Hayır. M.6 kapsamında izin alınmış olması, Kanunun diğer hükümlerini etkisiz bırakmaz. M.7 uyarınca kamu düzeni, emniyet veya askerî nedenlerle Türk hava sahasının tamamı ya da belirli bir kısmı geçici veya devamlı şekilde uçuşa kapatılabilir veya sınırlandırılabilir. Uçuş güvenliğine ilişkin ilave tahditler de uygulanabilir. M.8 uyarınca kullanılacak uçuş yolları ve havaalanları belirlenebilir. M.9 ise uluslararası uçuşlarda gümrüklü havaalanı kullanımını temel kural olarak kabul eder.
Ayrıca NOTAM, AIP değişiklikleri, slot uygulamaları, havaalanının çalışma şartları ve operasyonel kısıtlamalar fiilî uçuşun gerçekleştirilmesini etkileyebilir. İzin belgesinin varlığı, pilotu ve işleticiyi güncel havacılık bilgi yayınlarını ve hava trafik talimatlarını takip etme yükümlülüğünden kurtarmaz.
Gümrüklü havaalanı kuralı neden ayrıca önemlidir?
Yabancı ülkeye giden veya yabancı ülkeden gelen hava araçlarının kural olarak gümrüklü havaalanlarından kalkması ve bu havaalanlarına inmesi gerekir. Kanun istisnai hâllerde ortak idari kararla gümrüksüz bir havaalanının kullanılmasına izin verilebileceğini düzenler. Zorunluluk nedeniyle belirlenmiş gümrüklü meydan dışında iniş yapılırsa sorumlu pilotun derhal bildirim ve güvence altına alma yükümlülüğü doğar.
Bu düzenleme, m.6 kapsamındaki uçuş izni ile m.9 kapsamındaki sınır/gümrük kontrolü işlevinin farklı olduğunu gösterir. Hava sahasına giriş izni bulunması, herhangi bir havaalanına serbestçe iniş hakkı vermez. Uçuş izni dosyasında varış meydanının statüsü ve ilgili sınır kontrol imkânları bu nedenle ayrıca teyit edilmelidir.
İş uçuşları ve yabancı tescilli uçaklar
Yabancı tescilli iş uçuşları bakımından SHGM tarafından yayımlanan özel düzenlemeler bulunur. Güncel uygulamada iş uçuşunun ticari kabotaj faaliyetine dönüşmemesi, işletici ve temsilcilik yükümlülükleri ile m.31’deki kabotaj kuralı ayrıca dikkate alınır. Türkiye içinde iki nokta arasında ticari amaçla yolcu, posta veya yük taşınması bakımından Türk sivil hava aracı kuralı esastır; 2023 yılında eklenen düzenleme uyarınca Türk taşıyıcı tarafından SHGM’nin belirlediği usul ve esaslarla kiralanan yabancı tescilli hava araçlarıyla da kabotaj yapılabilmektedir.
Dolayısıyla yabancı tescilli bir iş jetinin Türk hava sahasına girmesi ile Türkiye içinde ücret karşılığında ticari taşıma yapması aynı hukuki mesele değildir. İlk konu m.6 ve uçuş izin rejimiyle, ikinci konu ayrıca m.31 kabotaj hükmü ve ilgili işletme düzenlemeleriyle ilgilidir.
Uçuş izni başvurusunda hangi bilgiler kontrol edilmelidir?
Başvurunun türüne göre istenecek belgeler değişebilmekle birlikte hukuki kontrol açısından hava aracının tescili, uçuşa elverişlilik durumu, işletici bilgileri, sigorta ve operasyon belgeleri, mürettebat yeterlilikleri, uçuşun amacı, rota ve meydan bilgileri ile başvuru süreleri birlikte ele alınmalıdır. Ticari taşıma varsa işletme ruhsatı ve trafik hakkı zemini; özel görev uçuşlarında ilgili kurum izinleri; tehlikeli madde, fotoğraf, maden arama, akrobasi veya benzeri özel faaliyetlerde ise özel uçuş müsaadesi prosedürleri ayrıca gündeme gelebilir.
Belge listesinin “her uçuş için aynı” olduğu varsayımı doğru değildir. SHGM, uçuşun niteliğine göre farklı başvuru kanalları ve süreler öngörebilir. Bu nedenle işlem yapılacağı tarihte SHGM’nin uçuş izinleri sayfası, AIP GEN bölümü ve varsa özel genelge/talimat kontrol edilmelidir.
İzin kararında uçuşun amacı ve operasyonun niteliği neden belirleyicidir?
Hava sahası kullanımında hukuki değerlendirme yalnızca hava aracının hangi ülkede tescilli olduğuna göre yapılamaz. Aynı yabancı tescilli hava aracı bir uçuşta iş seyahati, başka bir uçuşta ferry, başka bir operasyon içinde ücret karşılığı yolcu taşıması amacıyla kullanılabilir. Bu faaliyetlerin tabi olduğu şartlar aynı değildir. İzin makamı açısından uçuşun amacı, taşımanın ticari olup olmadığı, yolcu veya yük bulunup bulunmadığı, kalkış ve varış noktaları, Türkiye içindeki etaplar ve işletici statüsü önem taşır.
Özellikle yabancı tescilli bir hava aracının Türkiye içindeki iki nokta arasında ücret karşılığı taşıma yapması kabotaj yönünden ayrıca incelenir. Benzer şekilde özel uçuş izni gerektiren fotoğraf çekimi, maden arama, akrobasi ve benzeri operasyonlarda standart üst geçiş izninden farklı kurum görüşleri ve teknik şartlar gündeme gelebilir. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan bir başvuru, uçuşun gerçek niteliğini yansıtmadığı için işlemin gecikmesine veya değerlendirme dışı kalmasına neden olabilir.
İzin dosyasında kayıt ve delil düzeni nasıl kurulmalıdır?
Uçuş izni işlemleri sonradan bir idari uyuşmazlığa, sigorta incelemesine veya sözleşmesel sorumluluk tartışmasına konu olabileceğinden başvuru dosyasının izlenebilir olması önemlidir. Başvurunun gönderildiği tarih ve saat, kullanılan kanal, ek belgeler, SHGM veya diğer kurumlarla yapılan yazışmalar, verilen izin numarası, izin şartları, sonradan yapılan değişiklikler ve operasyon gününde geçerli AIP/NOTAM kayıtları dosyada saklanmalıdır. İşleticinin yalnızca son onay belgesini tutması, iznin kapsamının nasıl oluştuğunu göstermeye her zaman yetmez.
Özellikle uçuş planı değişikliği, tarih-saat kayması, farklı meydan kullanılması veya hava aracı değişikliği söz konusu olduğunda önceki iznin yeni operasyona aynen uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir. İzin şartlarının kapsamı dışına çıkılması, başlangıçta hukuka uygun şekilde alınmış bir yetkilendirmenin sonradan gerçekleşen uçuşu otomatik olarak kapsadığı anlamına gelmez.
İzinsiz veya izin şartlarına aykırı uçuşun sonucu
İzinsiz uçuş, sadece idari bir eksiklik olarak görülmemelidir. 2920 sayılı Kanun; izin, ruhsat, denetim, uçuş emniyeti ve belirli yasak davranışlar için ayrı sonuçlar öngörür. Somut ihlalin niteliğine göre idari para cezası, faaliyetin durdurulması, uçuşun engellenmesi, ruhsat veya yetki bakımından idari tedbirler ve fiil ayrıca suç oluşturuyorsa ceza soruşturması gündeme gelebilir. Hangi yaptırımın uygulanacağı, ihlal edilen özel hüküm ve 2026 yılı için yürürlükte bulunan idari para cezası tebliği esas alınarak belirlenmelidir.
Bu nedenle sabit veya geçmiş yıllara ait ceza tutarının güncelmiş gibi kullanılması doğru değildir. SHGM, 2920 sayılı Kanun uyarınca verilecek idari para cezalarına ilişkin 2026 yılı tebliğlerini yayımlamıştır. Bir olayda yaptırım hesabı yapılacaksa fiilin tarihi, ihlal maddesi ve o tarihte yürürlükte bulunan tebliğ birlikte incelenmelidir.
Operasyon öncesi hukuki kontrol listesi
Türk hava sahasını kullanacak yabancı tescilli bir hava aracı bakımından dosya şu sırayla kontrol edilmelidir: önce uçuşun ticari, özel, iş, ferry veya başka bir kategoriye girip girmediği belirlenir; ardından Türkiye’nin taraf olduğu bir anlaşmadan doğan trafik hakkı olup olmadığı saptanır; m.6 kapsamında ayrıca izin gerekip gerekmediği netleştirilir; SHGM başvuru kanalı ve süreleri kontrol edilir; kullanılacak rota ve meydanların güncel AIP/NOTAM durumuna bakılır; uluslararası uçuşta gümrüklü havaalanı şartı doğrulanır; uçuşa elverişlilik ve işletici/mürettebat belgeleri teyit edilir; varsa slot ve özel uçuş izinleri tamamlanır.
Bu sıra, izin dosyasının yalnızca mevzuat bakımından değil, operasyonun yapılabilirliği bakımından da kontrol edilmesini sağlar. Bir aşamadaki eksiklik, sonraki aşamada alınmış bir onayla kendiliğinden giderilmiş sayılmaz.
Mersin’den Türkiye geneli havacılık hukuku desteği
Havacılık uyuşmazlıklarında işlem çoğu zaman farklı şehirlerdeki havaalanları, SHGM, işletici şirketler, sigorta kuruluşları ve yabancı taraflarla bağlantılıdır. Dosyanın Mersin’den yönetilmesi, Türkiye’nin farklı şehirlerindeki idari başvuru, sözleşme, taşıma, tazminat ve dava süreçlerinin takip edilmesine engel değildir. Özellikle yabancı tescilli hava araçları ve uluslararası operasyonlarda Türkçe ve yabancı dilde belgelerin aynı hukuki dosyada uyumlu biçimde değerlendirilmesi önem taşır.
İlgili rehberler
- Yabancı havayolunun Türkiye uçuş kuralları – 2920 m.33
- Ticari havacılık faaliyeti için izin – 2920 m.18
- Havayolu işletme ruhsatı – 2920 m.19
Resmî kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu
- SHGM – Kanunlar
- SHGM – Uçuş İzinleri
- SHGM – Güncel Tebliğler ve 2026 İdari Para Cezaları
Sık Sorulan Sorular
Yabancı tescilli uçak Türkiye üzerinden izinsiz geçebilir mi?
Uluslararası anlaşmadan doğan açık bir uçuş hakkı veya ilgili izin rejimine uygun yetkilendirme bulunmalıdır. Sırf iniş yapılmayacak olması m.6’daki izin sistemini ortadan kaldırmaz.
Uçuş izni ile havaalanına iniş izni aynı mıdır?
Hayır. Hava sahasını kullanma izni, kullanılacak havaalanının statüsü, slot, gümrük ve operasyon şartlarının yerine geçtiği anlamına gelmez.
Türk siciline kayıtlı uçak için ayrıca uçuşa elverişlilik aranır mı?
Evet. M.6, uçuş hakkını açıkça uçuşa elverişlilik şartına bağlar. Sicil kaydı teknik elverişlilik yükümlülüğünü kaldırmaz.
Türkiye’ye gelen yabancı uçak her havaalanına inebilir mi?
Hayır. Uluslararası uçuşlarda m.9’daki gümrüklü havaalanı kuralı ve ilgili meydanın operasyon/statü şartları ayrıca uygulanır.
Özel jetler de uçuş iznine tabi olabilir mi?
Evet. Hava aracının tescili, uçuşun amacı ve uluslararası anlaşma zemini dikkate alınarak SHGM’nin özel uçuş izin prosedürü uygulanabilir.
Uçuş izni alındıktan sonra NOTAM kısıtlamaları uygulanır mı?
Evet. İzin, güncel AIP, NOTAM ve hava trafik kısıtlamalarını bertaraf etmez. Operasyon günü yürürlükteki havacılık bilgileri takip edilmelidir.
İzinsiz uçuşta uygulanacak ceza sabit midir?
Hayır. İhlal edilen hüküm, fiilin tarihi ve ilgili yıl için yürürlükte bulunan idari para cezası düzenlemeleri birlikte değerlendirilir.
Uçuş izni başvurusu nereye yapılır?
Uçuşun türüne göre SHGM’nin Hava Ulaşım Daire Başkanlığı veya ilgili özel uçuş birimleri yetkilidir. Güncel başvuru kanalı ve süreleri SHGM Uçuş İzinleri sayfasından kontrol edilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
