Yabancı Hukuk Seçilse de Türk Kuralı Uygulanır mı? MÖHUK m.6 | 2026
Kısa ve Net Cevap
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
MÖHUK m.6 uyarınca uyuşmazlığın esasına yabancı hukuk uygulanıyor olsa bile, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan bir kuralının kapsamına giren durumda o Türk kuralı uygulanır. Tarafların yabancı hukuk seçmesi bu sonucu ortadan kaldırmaz. Ancak her emredici Türk hükmü doğrudan uygulanan kural değildir; hükmün amacı ve milletlerarası uygulama alanı ayrıca belirlenir.
Uluslararası sözleşmelerde yabancı hukuk seçimi yaygındır. Geçerli seçim yapıldığında sözleşmenin esasına kural olarak seçilen devletin maddi hukuku uygulanır. Buna rağmen Türkiye’de yürütülen faaliyet, işlem, piyasa veya kişi bakımından bazı Türk kuralları kendi düzenleme amaçları nedeniyle doğrudan devreye girebilir. MÖHUK m.6 bu müdahalenin kanuni temelidir.
MÖHUK m.6 bütün emredici Türk hükümlerini yabancı hukukun önüne geçiren genel bir madde değildir. Kanun iki ölçütü birlikte arar: düzenleme amacı ve uygulama alanı. Bu nedenle hangi Türk hükmünün doğrudan uygulanacağı madde bazında belirlenir; bütün bir kanun veya sektör topluca bu kategoriye sokulamaz.
İçindekiler
- MÖHUK m.6 neyi düzenler?
- Doğrudan uygulanan kural nedir?
- Her emredici hüküm doğrudan uygulanan kural mıdır?
- Hukuk seçimi m.6’yı bertaraf eder mi?
- MÖHUK m.5 ile m.6 arasındaki fark
- Düzenleme amacı nasıl belirlenir?
- Uygulama alanı nasıl tespit edilir?
- Üçüncü devlet kuralları ve m.31
- Düzenlenmiş sektörlerde kontrol
- Beş aşamalı m.6 testi
- Hangi olgu sonucu değiştirir?
- Dosyada hangi belgeler gerekir?
- Sık sorulan sorular
MÖHUK m.6 Neyi Düzenler?
5718 sayılı Kanun m.6, yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarını düzenler. Maddenin açık hükmüne göre düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hâllerde o kural uygulanır. Kanun, yabancı hukukun yetkili olmasını kabul etmekte fakat belirli Türk kurallarının kendi uygulama iddiasını korumaktadır.
Maddenin uygulanması için önce uyuşmazlığın normal kanunlar ihtilafı yöntemiyle hangi hukuka tabi olduğu belirlenir. Yetkili hukuk Türk hukukuysa ayrıca yabancı hukuk karşısında m.6 sorunu doğmaz. MÖHUK m.6 asıl önemini, bağlama kuralı veya geçerli hukuk seçimi sonucunda yabancı maddi hukukun yetkili olduğu dosyalarda gösterir.
Bir Türk doğrudan uygulanan kuralı devreye girdiğinde yabancı hukukun tamamı ortadan kalkmaz. Türk kuralının düzenlediği konu bakımından Türk hükmü uygulanır; uyuşmazlığın geri kalan kısmında yetkili yabancı hukuk uygulanmaya devam eder. Bu nedenle m.6 genel Türk hukukuna dönüş maddesi değildir.
Doğrudan Uygulanan Kural Nedir?
Doğrudan uygulanan kurallar, devletin ekonomik, sosyal veya hukuki düzeninin korunması açısından belirli ilişkilere, normalde hangi devlet hukukunun yetkili olduğuna bakılmaksızın uygulanma iddiası taşıyan kurallardır. MÖHUK bu kuralları listelememiş, hangi hükmün bu niteliğe sahip olduğunun belirlenmesinde düzenleme amacı ve uygulama alanı ölçütlerini esas almıştır.
Bu kurallar kamu yararı, piyasa düzeni, güvenlik, ruhsat, lisans, çalışma düzeni, finansal sistem veya belirli koruyucu politikalarla bağlantılı olabilir. Ancak bir kuralın kamu hukukuna yakın olması tek başına yeterli değildir. Hükmün yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkisine de uygulanmak istediğinin metin, sistem, amaç ve kapsam üzerinden ortaya konulması gerekir.
Doğrudan uygulanan kural, yabancı hukukun yanlış veya elverişsiz bulunması nedeniyle devreye girmez. MÖHUK m.6’nın mantığı farklıdır: belirli Türk kuralı kendi amacı nedeniyle uyuşmazlığın ilgili bölümünü doğrudan düzenler. Bu yönüyle kamu düzeni istisnasından ayrılır.
Her Emredici Hüküm Doğrudan Uygulanan Kural mıdır?
Hayır. İç hukukta emredici hüküm, tarafların sözleşmeyle aksini kararlaştıramadığı kuraldır. Doğrudan uygulanan kural ise yabancılık unsurlu ilişkide de, yetkili yabancı hukuka rağmen uygulanmayı amaçlayan daha dar bir kategoridir. Her doğrudan uygulanan kural emredici nitelik taşır; fakat her emredici kural doğrudan uygulanan kural değildir.
Türk Borçlar Kanunu, İş Kanunu veya başka bir özel kanundaki hükmün emredici olması tek başına “MÖHUK m.6 gereğince yabancı unsurlu her olaya uygulanır” sonucunu doğurmaz. Mahkeme hükmün niçin düzenlendiğini, hangi menfaati koruduğunu, hangi kişi ve işlemleri kapsadığını ve yabancı unsurlu ilişki bakımından uygulama iddiası taşıyıp taşımadığını belirlemelidir.
Bu ayrım özellikle ticari ilişkilerde önemlidir. Aksi yaklaşım benimsenirse tarafların MÖHUK m.24 ve diğer hükümler kapsamında yaptığı hukuk seçimi, neredeyse her emredici Türk hükmü gerekçe gösterilerek etkisiz hâle getirilebilir. Kanunun sistemi bunu kabul etmez.
Hukuk Seçimi MÖHUK m.6’yı Bertaraf Eder mi?
Hayır. MÖHUK m.6 zaten yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda Türk doğrudan uygulanan kurallarının devreye girmesini öngörür. Tarafların seçtiği hukuk geçerli olsa bile Türk doğrudan uygulanan kuralının kapsamına giren konu bakımından o Türk hükmü uygulanır.
Örneğin taraflar yabancı hukuk seçmiş bir ticari sözleşmede Türkiye’de yürütülecek belirli faaliyetin kanunen ruhsata tabi olması, sözleşmedeki hukuk seçimi nedeniyle ruhsat zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Aynı biçimde kanunun belirli piyasa işlemlerini Türkiye’de özel şartlara bağlaması hâlinde yabancı hukuk seçimi bu şartı kendiliğinden bertaraf etmez. Bununla birlikte hangi ruhsat veya piyasa kuralının m.6 niteliği taşıdığı ilgili mevzuatın kendi amacı ve kapsamıyla belirlenir.
Uluslararası sözleşme hazırlanırken yalnız hangi ülke hukukunun seçileceği değil, işlemin yürütüleceği ülkelerdeki doğrudan uygulanan kurallar da kontrol edilmelidir. Böylece taraflar hukuk seçiminin dışarıda bırakamayacağı yükümlülükleri baştan görür.
MÖHUK m.5 ile m.6 Arasındaki Fark Nedir?
MÖHUK m.5 ve m.6 farklı mekanizmalardır. m.5’te önce yetkili yabancı hukukun somut olaya uygulanacak hükmü belirlenir; bu hükmün uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç doğuruyorsa yabancı hüküm uygulanmaz. m.6’da ise belirli Türk kuralı, düzenleme amacı ve uygulama alanı nedeniyle doğrudan devreye girer.
m.5 sonuç odaklı negatif bir sınırdır: açıkça kabul edilemez yabancı hukuk sonucunu engeller. m.6 pozitif bir müdahaledir: belirli Türk hükmünü doğrudan uygular. Bu nedenle “Türk hukukunda emredici kural var, o hâlde yabancı hukuk kamu düzenine aykırıdır” şeklindeki gerekçe doğru değildir.
Bir dosyada her iki madde gündeme gelebilir; fakat şartları ayrı kurulmalıdır. Türk hükmünün m.6 anlamında doğrudan uygulanan niteliği varsa kendi alanında uygulanır. Yabancı hukukun kalan hükümleri bakımından m.5’te aranan açık kamu düzeni aykırılığı ayrıca değerlendirilir.
Düzenleme Amacı Nasıl Belirlenir?
Düzenleme amacı, hükmün korumak istediği menfaat ve kamu politikasını ifade eder. Hükmün kanundaki yeri, madde gerekçesi, bağlı yönetmelikler, yaptırımlar ve resmî düzenleyici kurumların görevleri birlikte değerlendirilir. Kural yalnız taraflar arasındaki özel dengeyi mi düzenliyor, yoksa Türkiye’deki belirli piyasayı, kamu güvenliğini, çalışma düzenini veya ekonomik sistemi de mi koruyor sorusu cevaplanır.
Hükmün yaptırıma bağlanmış olması doğrudan uygulanan niteliği destekleyebilir; fakat otomatik sonuç doğurmaz. Aynı kanun içindeki bazı maddeler yalnız özel hukuk ilişkisini düzenlerken bazıları düzenleyici ve kamusal amaç taşıyabilir. Analiz kanun başlığı üzerinden değil madde bazında yapılır.
Mahkeme gerekçesinde hangi menfaatin korunduğu ve bu menfaatin yabancı unsurlu ilişki bakımından niçin Türk hükmünün uygulanmasını gerektirdiği gösterilmelidir. Yalnız “emredici hükümdür” ifadesi m.6 bakımından yeterli gerekçe değildir.
Uygulama Alanı Nasıl Tespit Edilir?
MÖHUK m.6’nın ikinci ölçütü uygulama alanıdır. Bir Türk kuralı güçlü kamusal amaç taşısa bile somut uyuşmazlık hükmün kişi, konu, işlem, bölge veya faaliyet bakımından kapsamına girmiyorsa m.6 uygulanamaz. Kapsam kanun metni ve ilgili ikincil düzenlemeler üzerinden belirlenir.
Düzenleme Türkiye’de yürütülen belirli faaliyeti hedefliyorsa faaliyetin nerede yürütüldüğü belirleyici olabilir. Belirli sicile kayıtlı kişi veya kuruluşları kapsayan hükümde tarafların statüsü önem taşır. Belirli mal, ödeme veya piyasa işlemine yönelik hükümde işlemin yapısı incelenir. Her dosyada bağlantı unsuru somutlaştırılmalıdır.
Uygulama alanı yorumlanırken m.6 gereksiz genişletilmemelidir. Hükmün yabancılık unsurlu ilişkiyi kapsamadığı durumda, sırf uyuşmazlığın Türkiye ile bağlantısı var diye doğrudan uygulama yapılamaz. Normal kanunlar ihtilafı sonucu korunur.
Üçüncü Devlet Kuralları ve MÖHUK m.31
MÖHUK m.6 Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarını düzenler. Sözleşmeden doğan ilişkilerde üçüncü bir devletin doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınması ise MÖHUK m.31’de ayrıca düzenlenmiştir. m.31’e göre sözleşmeyle sıkı ilişkili üçüncü devletin doğrudan uygulanan kurallarına, bu kuralların amacı, niteliği, muhtevası ve sonuçları dikkate alınarak etki tanınabilir.
Kanunun kullandığı fiiller farklıdır. Türk doğrudan uygulanan kuralı m.6 şartları varsa uygulanır. Üçüncü devlet kuralı bakımından m.31 “etki tanınabilir” der ve hâkime değerlendirme alanı bırakır. Bu nedenle iki madde aynı kapsamda kullanılmamalıdır.
Üçüncü devletle sıkı ilişki somut olgularla gösterilir. İfa yeri, malın bulunduğu yer, hizmetin görüldüğü piyasa, ruhsat ilişkisi veya benzeri güçlü bağlantılar değerlendirilebilir. Taraflardan birinin bir devletle zayıf bağlantısı bulunması tek başına m.31’i işletmez.
Düzenlenmiş Sektörlerde Kontrol
Doğrudan uygulanan kural tartışması özellikle bankacılık, sigorta, sermaye piyasası, enerji, rekabet, çalışma, yabancıların istihdamı, taşınmaz, gümrük ve lisanslı faaliyetlerde ortaya çıkabilir. Ancak bu alanların bütün hükümleri otomatik olarak m.6 kuralı değildir. Her hüküm kendi amacı ve kapsamıyla incelenir.
Özel hukuk sözleşmesi ile idari izin rejimi de ayrılmalıdır. Bir faaliyetin izne tabi olması, izin eksikliğinin sözleşmeyi hangi ölçüde etkilediği sorusunu tek başına çözmez. İlgili özel kanundaki yaptırım, düzenleme amacı ve sözleşme üzerindeki sonuç ayrıca belirlenir. MÖHUK m.6 hangi Türk kuralının doğrudan uygulanacağını gösterir; ilgili mevzuatta bulunmayan yeni bir yaptırım yaratmaz.
Uluslararası ticari ilişkilerde bu analiz sözleşme kurulmadan önce yapılmalıdır. Yabancı hukuk seçimi geçerli olsa bile Türkiye’de gerçekleştirilecek faaliyetin zorunlu kuralları önceden kontrol edilirse ruhsat, ifa ve idari yaptırım sorunları sözleşme aşamasında yönetilebilir.
Beş Aşamalı MÖHUK m.6 Testi
Birinci aşamada uyuşmazlığın esasına normalde hangi hukukun uygulanacağı belirlenir. İkinci aşamada doğrudan uygulanması istenen Türk hükmü açık madde numarasıyla tespit edilir. Üçüncü aşamada hükmün düzenleme amacı açıklanır. Dördüncü aşamada somut olayın kişi, konu, yer ve faaliyet bakımından bu hükmün uygulama alanına girip girmediği belirlenir. Beşinci aşamada Türk doğrudan uygulanan kuralının hangi talep veya sözleşme bölümü üzerinde etkili olduğu ve yabancı hukukun hangi konularda uygulanmaya devam edeceği ayrılır.
Bu yöntem “Türk hukuku emredicidir” şeklindeki soyut iddiayı denetlenebilir hukuki analize dönüştürür. Aynı zamanda yabancı hukuk seçiminin hukuken geçerli olduğu kısmı korur.
Hangi Olgu Sonucu Değiştirir?
| Olgu | Sonuç |
|---|---|
| Yetkili hukuk Türk hukuku | Türk hukuku normal biçimde uygulanır; m.6’nın yabancı hukuk karşısındaki özel işlevi doğmaz. |
| Yetkili hukuk yabancı hukuk | Türk doğrudan uygulanan kurallarının kapsamı ayrıca kontrol edilir. |
| Türk hükmü yalnız iç hukukta emredici | Bu özellik tek başına m.6 için yeterli değildir. |
| Hükmün amacı ve kapsamı yabancı unsurlu ilişkiyi içeriyor | Türk hükmü m.6 gereğince doğrudan uygulanır. |
| Sıkı ilişkili üçüncü devletin kuralı var | Sözleşmelerde MÖHUK m.31 kapsamında etki tanınıp tanınmayacağı ayrıca değerlendirilir. |
Dosyada Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?
Öncelikle uyuşmazlığın yabancılık bağlantısını ve normalde uygulanacak hukuku gösteren sözleşme, hukuk seçimi maddesi, tarafların işyeri ve yerleşim bilgileri, ifa yeri ve işlem kayıtları hazırlanmalıdır. Ardından doğrudan uygulanması ileri sürülen Türk hükmünün güncel metni ve varsa ilgili yönetmelik, tebliğ, lisans veya kurum kararı dosyaya konulur.
İddia yalnız madde numarasıyla bırakılmamalıdır. Hükmün düzenleme amacı, somut olayın uygulama alanına neden girdiği ve Türk kuralının hangi talebi etkilediği ayrı başlıklarla açıklanmalıdır. İdari izin veya sicil şartı söz konusuysa işlem tarihindeki yürürlük durumu özellikle gösterilmelidir.
Karşı taraf da hükmün m.6 anlamında doğrudan uygulanan nitelik taşımadığını, uyuşmazlığın kuralın kişi veya faaliyet kapsamına girmediğini ya da Türk kuralının yalnız farklı bir alanı düzenlediğini somut kaynaklarla ileri sürebilir. Mahkeme bu nitelendirmeyi tarafların kullandığı etiketten bağımsız yapar.
İlgili Rehberler ve Resmî Kaynaklar
- Yabancı Hukuk Türk Mahkemesinde Nasıl Uygulanır? MÖHUK m.2
- Yabancı Hukuk Kamu Düzenine Aykırıysa Ne Olur? MÖHUK m.5
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 5718 sayılı MÖHUK
- T.C. Resmî Gazete
Sık Sorulan Sorular
Yabancı hukuk seçilirse Türk kanunları hiç uygulanmaz mı?
Hayır. MÖHUK m.6 kapsamındaki Türk doğrudan uygulanan kuralları şartları gerçekleştiğinde yabancı hukuka rağmen uygulanır.
Her emredici Türk hükmü m.6 kuralı mıdır?
Hayır. Kuralın düzenleme amacı ve yabancılık unsurlu ilişki bakımından uygulama alanı ayrıca belirlenir.
MÖHUK m.6 ile kamu düzeni aynı şey midir?
Hayır. Kamu düzeni m.5’te açıkça aykırı yabancı hükmün dışlanmasını; m.6 ise belirli Türk kuralının doğrudan uygulanmasını düzenler.
Taraflar m.6’nın uygulanmayacağını sözleşmeye yazabilir mi?
Doğrudan uygulanan kuralın niteliği gereği tarafların hukuk seçimi veya sözleşme hükmü bu kuralı kapsam dışına çıkaramaz.
Bir Türk kuralının doğrudan uygulandığını kim belirler?
Mahkeme, hükmün amacı ve uygulama alanını hukuki nitelendirme kapsamında belirler.
Türk doğrudan kuralı uygulanınca yabancı hukuk tamamen kalkar mı?
Hayır. Türk kuralı kendi düzenleme alanında uygulanır; kalan konularda yetkili yabancı hukuk uygulanmaya devam eder.
Üçüncü ülkenin doğrudan uygulanan kuralı için hangi madde uygulanır?
Sözleşmeler bakımından MÖHUK m.31, sıkı ilişkili üçüncü devletin doğrudan uygulanan kurallarına hangi şartlarla etki tanınabileceğini düzenler.
Ruhsat veya lisans şartı her zaman m.6 mıdır?
Hayır. İlgili kuralın düzenleme amacı ve uygulama alanı ayrı incelenir; sektörün bütün mevzuatı otomatik olarak m.6 sayılmaz.
Hukuk seçimi neden yine de önemlidir?
Doğrudan uygulanan Türk kuralının müdahale ettiği bölüm dışında sözleşmenin esasına seçilen yabancı maddi hukuk uygulanır.
MÖHUK m.6 iddiasında hangi belge önemlidir?
Hukuk seçimi ve ifa bağlantısını gösteren sözleşme ile doğrudan uygulanması ileri sürülen Türk hükmünün güncel metni, ikincil düzenlemeleri ve somut olayın kapsamda olduğunu gösteren belgeler temel delillerdir.
Son mevzuat kontrolü: 11 Eylül 2026. İçerik 5718 sayılı MÖHUK m.6, m.5, m.24 ve m.31 esas alınarak hazırlanmıştır. Hukuki inceleme: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
