Yabancı Kişinin Türkiye’de Sözleşme Yapma Ehliyeti: MÖHUK m.9 | 2026
Kısa ve net cevap: 5718 sayılı MÖHUK m.9/1’e göre gerçek kişinin hak ve fiil ehliyeti kural olarak millî hukukuna tabidir. Ancak kişi millî hukukuna göre ehliyetsiz olduğu hâlde işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı hukukî işlemle bağlıdır. MÖHUK m.9/2’deki bu koruyucu işlem güvenliği kuralı aile ve miras hukuku ile başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemlerde uygulanmaz. Kişinin millî hukukuna göre kazandığı erginlik vatandaşlığın değişmesiyle sona ermez. Tüzel kişilerde ise m.9/4-5 uyarınca statüdeki veya fiilî idare merkezi hukuku belirleyicidir.
Güncellik: Bu rehber 11 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki MÖHUK m.9 esas alınarak hazırlanmıştır.
1. MÖHUK m.9 hangi ehliyet sorunlarını düzenler?
MÖHUK m.9, yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk ilişkilerinde gerçek ve tüzel kişilerin hak ve fiil ehliyetine uygulanacak hukuku belirler. Maddenin birinci fıkrası gerçek kişiler bakımından temel kuralı açık biçimde koyar: hak ve fiil ehliyeti ilgilinin millî hukukuna tabidir. Bu nedenle Türkiye’de işlem yapan yabancı uyruklu kişinin yaş, erginlik, kısıtlılık veya işlem yapabilme gücü yalnız Türk Medenî Kanunu’ndaki yaş sınırına bakılarak çözülemez.
Ehliyet, bir kişinin haklara sahip olabilmesi ve kendi işlemleriyle hak kazanıp borç altına girebilmesiyle ilgilidir. Sözleşmenin konusu, şekli, temsil, irade sakatlığı ve uygulanacak maddî hukuk ise ayrı meselelerdir. Aynı dosyada bu sorunların her biri farklı MÖHUK maddesine bağlanabilir.
MÖHUK m.9’un ikinci fıkrası işlem güvenliğini koruyan istisna getirir. Kişi kendi millî hukukuna göre ehliyetsiz olsa bile işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehilse yaptığı hukukî işlemle bağlıdır. Fakat kanun bu istisnayı aile ve miras hukuku ile başka ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî hak işlemlerinde açıkça dışlamıştır.
2. Gerçek kişinin millî hukuku nasıl belirlenir?
Millî hukuk, kişinin vatandaşlık bağıyla bağlı olduğu devlet hukukudur. Fakat kişinin birden fazla vatandaşlığı varsa veya hiçbir vatandaşlığı yoksa doğrudan pasaporttaki ilk ülke esas alınmaz. MÖHUK m.4 vatandaşlık esasına göre yetkili hukukun belirlenmesinde tamamlayıcı kurallar getirir.
MÖHUK m.4 uyarınca vatansızlar ve mülteciler hakkında yerleşim yeri, bulunmadığı hâllerde mutad mesken, o da yoksa dava tarihinde bulunduğu ülke hukuku uygulanır. Birden fazla devlet vatandaşlığı bulunan kişilerden biri Türk vatandaşlığı ise Türk hukuku uygulanır. Birden fazla yabancı devlet vatandaşlığı bulunanlarda ise kişinin daha sıkı ilişki hâlinde bulunduğu devlet hukuku esas alınır.
Bu nedenle Türkiye’de sözleşme imzalayan Alman-Türk çifte vatandaş bakımından ehliyet sorunu, MÖHUK m.4 ve m.9 birlikte ele alındığında Türk hukukuna bağlanır. Buna karşılık iki yabancı vatandaşlığı bulunan kişide ekonomik ve sosyal bağlar, yerleşim, aile ve fiilî yaşam bağlantısı değerlendirilerek daha sıkı ilişkili vatandaşlık hukuku bulunur.
3. Millî hukukuna göre ehliyetsiz kişi Türkiye’de işlem yaparsa ne olur?
MÖHUK m.9/2’nin amacı, işlem yapılan ülkedeki hukuk düzenine güvenerek sözleşme kuran tarafı korumaktır. Hükme göre kişi millî hukukuna göre ehliyetsiz fakat işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı hukukî işlemle bağlıdır. Örneğin yabancı kişinin millî hukukunda belirli işlem için daha yüksek bir yaş veya özel ehliyet şartı bulunsa, Türkiye’de yapılan sıradan bir özel hukuk işleminde Türk hukukuna göre ehil olması m.9/2’nin şartları içinde bağlayıcılık doğurabilir.
Burada iki aşama vardır. Önce kişinin millî hukukuna göre gerçekten ehliyetsiz olup olmadığı belirlenir. Sonra işlemin yapıldığı ülke hukuku bakımından aynı kişinin ehil olup olmadığı araştırılır. İşlem Türkiye’de yapılmışsa ikinci karşılaştırma Türk hukukuna göre yapılır.
Bu istisna, yabancının kendi millî hukukundaki her koruyucu kuralı etkisiz hâle getiren genel hüküm değildir. Kanun aile ve miras hukuku ile başka ülkedeki taşınmazların aynî haklarına ilişkin işlemleri açıkça istisna dışında bırakmıştır. Ayrıca işlemin esas ve şekil geçerliliği, temsil ve kamu düzeni ayrıca değerlendirilir.
4. MÖHUK m.9/2 hangi işlemlerde uygulanmaz?
Madde 9/2’nin son cümlesi üç önemli alanı dışarıda bırakır: aile hukuku işlemleri, miras hukuku işlemleri ve başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemler. Bu konularda “işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehildi” gerekçesiyle millî hukuktaki ehliyetsizlik aşılamaz.
Aile hukukuna ilişkin evlenme, evlât edinme veya aile statüsünü doğrudan etkileyen işlemlerde MÖHUK’un özel bağlama kuralları uygulanır. Miras alanında vasiyetname, miras sözleşmesi veya miras statüsünü etkileyen işlemler kendi hükümleriyle değerlendirilir. Başka ülkedeki taşınmaz üzerinde mülkiyet veya sınırlı aynî hak tesis eden işlemde de m.9/2’nin işlem güvenliği istisnası kullanılamaz.
Örneğin Türkiye’de imzalanan bir belge Almanya’daki taşınmazın aynî devrini hedefliyorsa, kişinin Türkiye’deki işlem ehliyetinden hareketle m.9/2 uygulanıp sonuçlandırılamaz. Taşınmazın bulunduğu ülke ve MÖHUK m.21 bağlantısı ayrıca incelenir.
5. Vatandaşlık değişince kazanılmış erginlik ne olur?
MÖHUK m.9/3 açık bir kazanılmış durum koruması getirir: kişinin millî hukukuna göre kazandığı erginlik, vatandaşlığının değişmesi ile sona ermez. Kişi önceki millî hukukuna göre ergin hâle gelmişse daha sonra başka bir vatandaşlığa geçmesi nedeniyle yeniden küçük veya ehliyetsiz sayılmaz.
Bu düzenleme hukuk güvenliği için önemlidir. Bir kişi önceki vatandaşlık hukukuna göre geçerli şekilde ergin olmuş, sözleşmeler kurmuş ve malvarlığı işlemleri yapmışsa sonradan vatandaşlık değişiminin bu statüyü geriye çevirmesi önlenir. Madde yalnız vatandaşlık değişimi nedeniyle erginliğin kaybedilmemesini güvence altına alır; sonradan mahkeme kararıyla kısıtlanma gibi başka ehliyet sınırlamaları ayrı hükümlere tabidir.
6. Çifte vatandaş ve vatansız kişide uygulanacak hukuk
Çifte vatandaşlıkta MÖHUK m.4 ile m.9 birlikte uygulanır. Türk vatandaşlığının da bulunduğu çok vatandaşlı durumda Türk hukuku esas alınır. Türk vatandaşlığı yok ve birden fazla yabancı vatandaşlık varsa kişinin daha sıkı ilişki içinde bulunduğu devlet hukuku belirlenir.
Vatansız kişiler bakımından yerleşim yeri hukuku; bunun bulunmaması hâlinde mutad mesken hukuku; o da yoksa dava tarihinde bulunulan ülke hukuku uygulanır. Mülteciler bakımından da m.4’te aynı bağlantı sırası öngörülür. Bu nedenle yalnız yabancı kimlik belgesine bakmak yeterli değildir; kişinin hukuki statüsü ve fiilî yaşam merkezi tespit edilir.
Ehliyet incelemesi sözleşmenin yapıldığı tarihteki ilgili statüye göre yapılır. MÖHUK m.3, değişken ihtilâflar bakımından aksine hüküm yoksa yetkili hukukun vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esaslarına göre belirlendiği hâllerde dava tarihindeki esasın dikkate alınacağını düzenler; somut ehliyet meselesinde işlem tarihi ve ilgili özel hükümlerin etkisi ayrıca değerlendirilir.
7. Yabancı şirketin hak ve fiil ehliyeti
MÖHUK m.9 yalnız gerçek kişileri düzenlemez. Maddenin dördüncü fıkrasına göre tüzel kişilerin veya kişi ya da mal topluluklarının hak ve fiil ehliyetleri, statülerindeki idare merkezi hukukuna tabidir. Şirket ana sözleşmesinde belirlenen idare merkezinin bulunduğu ülke hukuku bu nedenle temel bağlantıdır.
Yabancı şirketin Türkiye’de bir sözleşmeye taraf olması hâlinde şirketin mevcut olup olmadığı, hangi organın şirket adına işlem yapabileceği ve şirketin hak ehliyeti gibi konularda statü hukuku önem kazanır. Bununla birlikte temsil yetkisi, ticaret sicili, şube işlemleri ve Türkiye’de uygulanması zorunlu kurallar ayrıca değerlendirilir.
Bir yabancı şirketin Türkiye’de sözleşme imzalaması şirketin tüzel kişilik ehliyetini otomatik Türk hukukuna taşımaz. Şirketin statüsündeki idare merkezi hukuku temel kuraldır; ancak fiilî idare merkezinin Türkiye’de olması hâlinde m.9/4’ün ikinci cümlesi devreye girebilir.
8. Fiilî idare merkezi Türkiye’deyse hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.9/4’e göre tüzel kişinin statüsündeki idare merkezi yabancı ülkede olsa bile fiilî idare merkezi Türkiye’de ise Türk hukuku uygulanabilir. Buradaki “uygulanabilir” ifadesi, kâğıt üzerinde yabancı merkez gösterilip şirketin gerçek yönetim ve karar merkezinin Türkiye’de bulunduğu durumlarda Türk hukukunun devreye girmesine imkân verir.
Fiilî idare merkezi, şirketin günlük ve üst düzey yönetiminin nereden yürütüldüğü, karar organlarının nerede toplandığı, temel ticari kararların nerede alındığı gibi olgularla tespit edilir. Yalnız banka hesabının veya bir çalışanın Türkiye’de bulunması tek başına fiilî idare merkezini kesinleştirmez.
MÖHUK m.9/5 ise statüsü bulunmayan tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kişi veya mal topluluklarının ehliyetini doğrudan fiilî idare merkezi hukukuna bağlar. Bu hüküm uluslararası ortaklık, fon veya benzeri yapılanmalarda ayrıca önem taşır.
9. Sözleşme ehliyeti ile şekil geçerliliği arasındaki fark
Ehliyet ve şekil iki farklı bağlama sorunudur. MÖHUK m.9 “kim işlem yapabilir?” sorusuna; MÖHUK m.7 ise “işlem hangi şekle uygun yapılmalıdır?” sorusuna cevap verir. Yabancı kişi ehil olsa bile sözleşme gerekli şekle uyulmadığı için geçersiz olabilir. Tersine şeklen kusursuz belgeyi imzalayan kişi ehliyetsizse ayrıca ehliyet sorunu doğar.
Yurt dışında düzenlenen sözleşmenin şekil geçerliliği hakkında MÖHUK m.7 rehberimiz bu ayrımı detaylandırmaktadır. İşlem dosyasında her iki kontrol ayrı yapılmalıdır.
10. Temsil yetkisi ehliyetle aynı şey midir?
Hayır. Kişinin kendi adına işlem yapabilme ehliyeti ile başka bir kişi veya şirket adına temsilci olarak işlem yapma yetkisi farklıdır. MÖHUK m.30 temsil yetkisine uygulanacak hukuku ayrıca düzenler. Temsilcinin ehliyetli olması, temsil yetkisinin var olduğu anlamına gelmez.
Örneğin yabancı şirket yöneticisi Türkiye’de sözleşme imzalarken hem şirketin tüzel kişilik ve organ ehliyeti hem imzalayan kişinin temsil yetkisi hem de sözleşmenin şekli kontrol edilir. Vekâletname varsa kapsamı ve özel yetki gerektiren işlemler ayrıca değerlendirilir.
11. Taşınmaz, miras ve aile işlemlerindeki özel ayrım
Taşınmaz aynî hakları MÖHUK m.21’de özel düzenlenmiştir. Taşınır ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve diğer aynî haklar işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Taşınmaz aynî hakkına ilişkin hukukî işlemlerin şekli de taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna bağlanmıştır.
Miras MÖHUK m.20, evlilik m.13, boşanma m.14, evlilik malları m.15 ve diğer aile hukuku konuları özel bağlama kurallarına sahiptir. Bu alanlarda m.9/2’deki işlem yeri ehliyeti kolaylığı özellikle uygulanmaz. Bu nedenle yabancı kişinin Türkiye’de noter önünde işlem yapmış olması, aile veya miras statüsüne ilişkin ehliyet sorununu tek başına çözmez.
12. Mahkemede yabancı hukukun tespiti
MÖHUK m.2 uyarınca hâkim Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku re’sen uygular. Yabancı hukukun içeriğinin belirlenmesinde tarafların yardımını isteyebilir. Araştırmaya rağmen yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır.
Ehliyet uyuşmazlığında yabancı hukukun yalnız yaş sınırı değil, kısıtlılık, mahkeme kararının etkisi, temsilci veya vasi gerekip gerekmediği ve işlemin türüne özgü kurallarının da ortaya konulması gerekir. Yabancı karar veya resmî belge sunuluyorsa belgenin Türkiye’de kullanımı HMK m.224, apostil veya ilgili uluslararası sözleşme yönünden ayrıca incelenebilir.
13. İşlem öncesi kontrol listesi
Yabancı gerçek kişiyle sözleşme kurulmadan önce vatandaşlık veya vatandaşlıklar, doğum tarihi, varsa kısıtlılık/vesayet kararı, işlem ülkesi, işlemin aile-miras-taşınmaz niteliği, uygulanacak hukuk, temsil durumu ve sözleşme şekli birlikte kontrol edilir. Yabancı şirkette ise kuruluş/statü belgesi, idare merkezi, fiilî idare merkezi, imza yetkisi ve organ kararları ayrıca alınır.
Bu kontroller özellikle yüksek bedelli gayrimenkul, şirket payı, garanti, kefalet, kredi, lisans, distribütörlük ve uzun süreli ticari sözleşmelerde işlemden önce yapılmalıdır. Sonradan çıkan ehliyet itirazı, sözleşmenin uygulanmasını ve tahsil kabiliyetini doğrudan etkileyebilir.
14. Sık Sorulan Sorular
Yabancı kişinin Türkiye’de işlem ehliyeti hangi hukuka göre belirlenir?
MÖHUK m.9/1 uyarınca hak ve fiil ehliyeti kural olarak kişinin millî hukukuna tabidir.
Millî hukukuna göre küçük olan yabancı Türkiye’de sözleşmeyle bağlı olabilir mi?
MÖHUK m.9/2’deki şartlar gerçekleşirse, millî hukukuna göre ehliyetsiz kişi işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil olduğu takdirde yaptığı işlemle bağlıdır. Aile, miras ve başka ülkedeki taşınmaz aynî hak işlemleri istisnadır.
Türk-yabancı çifte vatandaşta hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.4 uyarınca vatandaşlıklardan biri Türk vatandaşlığı ise Türk hukuku esas alınır.
İki yabancı vatandaşlığı bulunan kişide hangisi esas alınır?
Türk vatandaşlığı yoksa kişinin daha sıkı ilişki hâlinde bulunduğu devlet hukuku uygulanır.
Vatandaşlık değişirse erginlik kaybedilir mi?
Hayır. MÖHUK m.9/3, kişinin millî hukukuna göre kazandığı erginliğin vatandaşlık değişikliğiyle sona ermeyeceğini açıkça düzenler.
Yabancı şirketin ehliyeti Türk hukukuna mı tabidir?
Kural olarak şirketin statüsündeki idare merkezi hukukuna tabidir. Fiilî idare merkezi Türkiye’deyse m.9/4 gereğince Türk hukuku uygulanabilir.
Şirketin statüsü yoksa hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.9/5 uyarınca statüsü bulunmayan tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kişi veya mal topluluklarının ehliyeti fiilî idare merkezi hukukuna tabidir.
Ehliyet ve vekâletname aynı konu mudur?
Hayır. Ehliyet kişinin işlem yapabilme kapasitesidir; temsil yetkisi başka bir kişi adına işlem yapma yetkisidir ve MÖHUK m.30 kapsamında ayrıca incelenir.
Yabancı kişinin noter huzurunda imza atması ehliyet sorununu bitirir mi?
Hayır. Noter işlemi şekil ve kimlik kontrolü bakımından önemlidir; uygulanacak hukuk bakımından ehliyet ayrıca MÖHUK m.9’a göre belirlenir.
Yabancı hukuk mahkemede nasıl uygulanır?
MÖHUK m.2 gereğince hâkim yabancı hukuku re’sen uygular ve içeriğinin tespitinde taraflardan yardım isteyebilir.
15. Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Yurt dışındaki gerçek kişi veya şirketlerin Türkiye’de sözleşme, dava, şirket, taşınmaz ve tahsil işlemlerinde ehliyet, temsil ve şekil kontrolleri birbirinden ayrılarak incelenir. Yetkili merci ve uygulanacak hukuk somut işlemin türüne göre belirlenir.
Yüksek bedelli işlemden önce pasaport/kimlik, vatandaşlık statüsü, yabancı şirket statüsü ve güncel yetki belgeleri, varsa vesayet/kısıtlılık kararları ve sözleşme taslağı birlikte incelenmelidir. Eksik ehliyet veya temsil kontrolü sonradan geçersizlik ve tahsil sorunu yaratabilir.
16. Resmî kaynaklar
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.2, 4, 7, 9, 13, 20, 21 ve 30.
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, Türk hukukunun uygulanacağı ehliyet meseleleri bakımından ilgili hükümler.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve yabancı resmî belgeler bakımından m.224.
- Mevzuat Bilgi Sistemi.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde MÖHUK m.9’un yürürlükteki metni kontrol edilerek hazırlanmıştır. Metin, yabancı gerçek ve tüzel kişilerin işlem ehliyetini şekil ve temsil sorunlarından ayırarak açık kanun bağlantılarıyla açıklamaktadır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı — Mersin Barosu Sicil No: 3472
Büro: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
