Yabancı Uçak Geçici Olarak Türk Siciline Kaydedilebilir mi? 6 Ay Şartı | 2920 m.55

2920 sayılı Kanun m.55 neyi düzenler?

m.55, mülkiyeti veya önceki hukuki bağlantısı yabancı olan hava araçlarının Türkiye’de uzun süreli ve münhasır kullanım ihtiyacına cevap veren geçici tescil mekanizmasıdır. Hava aracının tamamen satın alınması yerine kira, leasing veya başka hukuki kullanım ilişkisiyle Türkiye’de belirli kişi veya kuruluşun operasyonuna tahsis edilmesi mümkündür.

Bu mekanizma, m.54’teki yabancı sicilden terkin kuralı ve m.60’taki tescil şartlarıyla birlikte değerlendirilir. Geçici tescil, kayıt çatışmasını veya teknik denetimi ortadan kaldıran bir istisna değildir.

Kanunun aradığı en az altı aylık kullanım ve münhasırlık, kısa süreli charter veya birkaç haftalık geçici operasyonlardan farklı bir hukuki modeli gösterir.

Uçak geçici tescile alındığında tescil belgesi, milliyet işareti, bakım/operasyon sorumluluğu ve sözleşmesel tarafların yükümlülükleri açık biçimde düzenlenmelidir.

Geçici tescilden kim yararlanabilir?

m.55 Devlet, kamu tüzel kişileri, Türk vatandaşları ve m.49’daki şartları taşıyan özel hukuk tüzel kişileri lehine geçici tescil imkânı tanır. Ticaret şirketinde yönetim/temsil ve oy çoğunluğu kriterleri bu nedenle yine önemlidir.

Yabancı sermayeli Türk şirketi otomatik olarak kapsam dışı değildir; m.49 koşullarını somut ortaklık yapısı üzerinden sağlayıp sağlamadığı kontrol edilir.

Başvuru sahibinin uçak üzerinde geçerli kullanım hakkı bulunmalıdır. Kira veya leasing sözleşmesinin tarafı, süresi ve münhasır kullanım hakkı açıkça gösterilmelidir.

Başvuru sahibi ile fiili işletici farklıysa bunun hangi mevzuat ve izin modeliyle mümkün olduğu ayrıca incelenmelidir. m.55 yalnız tescil statüsünü düzenler; ticari işletme yetkisini tek başına yaratmaz.

En az altı ay şartı nasıl uygulanır?

Kanun, yabancı hava aracının en az altı ay süreyle ilgili Türk kişi veya kuruluşuna bırakılmış olmasını arar. Bu alt sınır, geçici tescilin gerçek ve sürekli bir kullanım ilişkisine dayanmasını amaçlar.

Beş aylık sözleşmenin sonradan uzatılacağı varsayımıyla m.55 şartının baştan sağlandığı kabul edilmemelidir. Başvuru anındaki geçerli sözleşme süresi ve uzatma hükümleri incelenmelidir.

Belirsiz süreli sözleşmede fesih hakkı çok kısa ihbarla kullanılabiliyorsa altı aylık şartın nasıl değerlendirileceği güncel sicil uygulamasından teyit edilmelidir.

Sözleşme süresi sona erdiğinde veya altı aylık ilişkinin dayanağı ortadan kalktığında sicil statüsünün devam edip etmediği m.61 bakımından kontrol edilir.

“Münhasıran onun hesabına işletilmek” ne demektir?

m.55’in önemli şartlarından biri hava aracının belirli Türk kişi veya kuruluşu için münhasıran işletilmesidir. Uçak aynı dönemde bağımsız biçimde başka yabancı işletmecinin filosunda da serbestçe kullanılacaksa bu şartla çelişki doğabilir.

Münhasırlık sözleşmede açık yazılmalıdır. Uçağın kim tarafından planlanacağı, hangi uçuşların yapılacağı, operasyonel kontrolün kimde olduğu ve üçüncü kişiye alt kiralama hakkı bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Wet lease, dry lease ve benzeri modeller farklı operasyonel kontrol sonuçları doğurur. m.55 değerlendirmesinde yalnız sözleşme başlığı değil fiili ve hukuki kullanım modeli esas alınır.

Uçağın bakım için geçici olarak başka işletmecinin kontrolüne verilmesi ile ticari olarak başka şirket hesabına işletilmesi aynı değildir; somut faaliyet ayrıştırılmalıdır.

Geçici Türk tescilinde yabancı sicil ne olur?

Uluslararası sivil havacılıkta aynı uçağın iki devlet sicilinde eşzamanlı tutulmaması esastır. m.55 uygulaması da m.54 ve m.60’taki yabancı sicil kurallarıyla birlikte yürütülür.

Önceki devlet sicilinden terkin veya ilgili özel sicil işlemi yapılmadan Türk geçici tescilinin oluşturulamayacağı durumlar bulunabilir. Başvuru güncel SHGM sicil usulüne göre hazırlanmalıdır.

Yabancı malikin mülkiyeti devam ederken tescil devletinin değişmesi leasing piyasasında olağandır; mülkiyet ile milliyet sicili farklı hukuki kavramlardır.

Sözleşme sona erince uçağın yeniden eski veya başka devlet siciline kaydedilmesi için Türk sicilinden terkin belgesi gerekebilir.

Kira veya leasing sözleşmesinde hangi hükümler bulunmalı?

Sözleşmede uçak seri numarası, teslim tarihi, en az altı aylık kesin süre, münhasır kullanım, operasyonel kontrol, bakım sorumluluğu, sigorta ve tescil devleti açıkça düzenlenmelidir.

Türk geçici tescili için malikin gerekli belgeleri ve izinleri sağlama yükümlülüğü yazılmalıdır. Yabancı sicilden terkin için malikin imzası veya finansör onayı gerekiyorsa kapanış koşulu haline getirilmelidir.

Sözleşmenin erken feshi halinde tescil ve milliyet işaretlerinin ne zaman değiştirileceği, uçağın nerede teslim edileceği ve ferry izinlerini kimin alacağı belirlenmelidir.

Alt kiralama hakkı m.55’teki münhasır işletme şartını etkileyebileceği için sınırlı ve düzenleyici onaya bağlı kurulmalıdır.

Geçici tescilde uçuşa elverişlilik şartları devam eder mi?

Evet. Geçici tescil teknik emniyet denetiminden muafiyet sağlamaz. Uçağın tip, bakım kayıtları, sürekli uçuşa elverişlilik ve ilgili sertifika süreçleri Türk tescil rejimine uygun hale getirilmelidir.

Önceki kayıt devletinin verdiği sertifikaların Türkiye’de tanınması veya dönüştürülmesi güncel SHGM mevzuatına göre değerlendirilir.

Bakım programı ve CAMO/sürekli uçuşa elverişlilik sorumluluğu leasing sözleşmesinde netleştirilmelidir. Kayıt devleti değişikliği bakım programında idari değişiklik gerektirebilir.

Uçak geçici tescilde olsa bile emniyet standardı geçici değildir; aynı uçuşa elverişlilik ve operasyonel denetim mantığı uygulanır.

Geçici tescil ticari uçuş yapma hakkı verir mi?

Hayır. Uçağın Türk siciline geçici kaydı, işletmeciye kendiliğinden havayolu ruhsatı veya hat hakkı vermez. Ticari hava taşımacılığı m.22 ve devamındaki işletme ruhsatı sistemi ile diğer operasyon mevzuatına tabidir.

Uçağın işletmecinin AOC/filo kapsamına dahil edilmesi ve teknik-operasyonel onayların tamamlanması gerekir. Tescil sertifikası tek başına tarifeli veya tarifesiz uçuş izni değildir.

İç hat ticari taşıma bakımından m.31 kabotaj hükümleri ve yabancı tescilli kiralık uçak istisnası ayrıca önem taşır. m.55 geçici Türk tescili ile m.31 yabancı tescilli kiralık uçak modeli birbirinden farklıdır.

Operasyon başlangıç tarihi tüm tescil, ruhsat, sigorta ve teknik onaylar tamamlandıktan sonra belirlenmelidir.

Geçici tescil süresi sona erdiğinde ne olur?

Geçici tescilin dayanağı olan sözleşme veya izin süresi sona erdiğinde sicil statüsü yeniden değerlendirilir. m.61, m.55 kapsamında izin verilen sürenin sona ermesini re’sen terkin sebepleri arasında düzenler.

Uçak Türkiye’de kalacaksa yeni hukuki dayanak ve gerekiyorsa kalıcı tescil şartları tamamlanmalıdır. “Süre doldu ama uçak uçmaya devam etsin” yaklaşımı kabul edilemez.

Terkin sonrası yeni devlet siciline geçiş, milliyet işaretlerinin değiştirilmesi ve uçuş izinleri planlanmalıdır.

Finansör, malik ve sigortacı sözleşmelerinde tescil değişikliği bildirim süreleri bulunabilir; bunlar da takvime eklenmelidir.

Finansman ve sigorta bakımından hangi riskler vardır?

Yabancı malik veya finansör uçağın Türk siciline geçici kaydına onay vermek zorunda olabilir. Kredi sözleşmelerindeki permitted registry ve change of registration hükümleri kontrol edilmelidir.

İpotek veya uluslararası menfaatlerin yeni sicil rejiminde korunması ayrıca hukuk incelemesi gerektirir. Tescil devleti değişikliği teminat önceliğini etkileyebilir.

Sigorta poliçesinde kayıt devleti, işletici ve operasyon bölgesi güncellenmelidir. Değişiklik bildirilmezse teminat uyuşmazlığı doğabilir.

Lease sözleşmesinde erken terkin veya re-registration masraflarının kim tarafından karşılanacağı açık yazılmalıdır.

m.55 geçici tescil dosyasında neler bulunmalı?

Birinci bölüm yabancı malik ve uçak mülkiyet belgeleridir. İkinci bölüm en az altı aylık kira/leasing sözleşmesi ve münhasır kullanım hükümleridir.

Üçüncü bölüm Türk tarafın m.49 uygunluk belgeleri; dördüncü bölüm yabancı sicil ve terkin belgeleridir. Beşinci bölüm teknik ve uçuşa elverişlilik kayıtlarıdır.

Altıncı bölüm işletme ruhsatı/AOC filo onayları; yedinci bölüm sigorta ve finansör onaylarıdır.

Sekizinci bölüm tescil süresi bitiş takvimidir. Süre sonundan aylar önce uzatma, kalıcı tescil veya re-export kararı alınmalıdır.

m.55 için 12 maddelik kontrol listesi

• Uçak Türkiye’ye mevzuata uygun getirildi mi?
• Başvuran m.49 kapsamındaki kişi/kuruluş şartını sağlıyor mu?
• Sözleşme en az altı aylık mı?
• Münhasır kullanım açıkça düzenlenmiş mi?
• Alt kiralama hakkı m.55’e uygun mu?
• Yabancı sicil durumu ve terkin işlemi çözüldü mü?
• Malik ve finansör onayları alındı mı?
• Uçuşa elverişlilik belgeleri Türk sisteme uygun mu?
• İşletme ruhsatı/AOC filo işlemleri tamam mı?
• Sigorta tescil devleti ve işletici değişikliğini kapsıyor mu?
• Süre bitişi için terkin/re-registration planı var mı?
• m.61 re’sen terkin riski takvimde izleniyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Yabancı sicilden terkin – m.54 · Türk milliyet şartları – m.49 · Yabancı tescilli kiralık uçak – m.31 · İşletme ruhsatı – m.22

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.55
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• ICAO – Aircraft Registration

Sık Sorulan Sorular