Yakını veya İş İlişkisi Bulunan Dosyada Bilirkişi Görev Yapabilir mi? Yönetmelik m.9/3 | 2026
Yakınlık ve iş ilişkisinin hukuki dayanağı
Bilirkişilik Yönetmeliği m.9 dürüstlük ve tarafsızlık ilkesini düzenler. Maddenin üçüncü fıkrası, bilirkişinin taraflarla yakınlık ve iş ilişkisi gibi tarafsızlığını etkileyebilecek bağlantılar bakımından dikkatli olmasını gerektiren özel bir etik çerçeve kurar. Bu hüküm Yönetmelik m.8’deki bağımsızlık ve 6754 sayılı Kanun m.3/1’deki bağımsız, tarafsız ve objektif görev yapma ilkesiyle birlikte değerlendirilir.
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, bilirkişilik faaliyetini yalnız doğru teknik bilgi üretme meselesi olarak görmez. Bu bilginin bağımsız ve tarafsız bir uzman tarafından üretilmesi de temel şarttır. Bu nedenle bilirkişinin dosyanın taraflarıyla ilişkisi, teknik sonucun doğruluğundan ayrı bir denetim başlığıdır.
Hukuk yargılamasında HMK m.272 de bilirkişinin reddi ve çekinmesine ilişkin ayrı usul güvenceleri getirir. Etik Yönetmelik hükmü ile usul kanunundaki red mekanizması aynı amaçla bağlantılıdır; ancak uygulanacak sonuç dosyanın türüne ve somut ilişkiye göre belirlenir.
Hangi yakınlık veya iş ilişkileri önem taşır?
Her sosyal temas veya sektörel tanışıklık otomatik olarak bilirkişinin görev yapamayacağı anlamına gelmez. Önemli olan ilişkinin niteliği, yakınlığı, devamlılığı ve bilirkişinin tarafsızlığına etkisidir. Ailevi yakınlık, devam eden ticari ilişki, düzenli danışmanlık, ortaklık, önemli ekonomik bağ veya taraflardan biriyle mesleki bağımlılık yaratabilecek ilişkiler daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Bilirkişinin taraflardan biriyle geçmişte tek seferlik ve ilgisiz bir mesleki temasının bulunması ile hâlen devam eden düzenli iş ilişkisinin bulunması aynı ağırlıkta değildir. Somut değerlendirme yapılırken ilişkinin ne zaman kurulduğu, hâlen sürüp sürmediği, bilirkişilik dosyasıyla bağlantısı ve ekonomik önem taşıyıp taşımadığı dikkate alınır.
Taraf vekiliyle ilişki de göz ardı edilmemelidir. Bilirkişi tarafın kendisiyle değil vekiliyle yoğun ve sürekli mesleki ilişki içindeyse bu bağın tarafsızlık üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Amaç görünürdeki bir bağlantıyı mekanik olarak yasaklamak değil, bilirkişinin teknik kanaatinin güvenilir ve tarafsız biçimde oluşmasını korumaktır.
Bilirkişi ilişkiyi görevlendiren mercie bildirmeli mi?
Bilirkişinin tarafsızlığı etkileyebilecek bir ilişkiyi saklamaması gerekir. Görevlendirme sonrasında bilirkişi görevi kabul edip edemeyeceğini kendi içinde değerlendirmeli; çekinme veya başka bir engel bulunduğunda ilgili usul hükümleri çerçevesinde görevlendiren mercie bildirimde bulunmalıdır. Yönetmelik m.53 de bilirkişinin görevi yapmasına engel haklı mazeretleri ve görev alanı sorunlarını kısa sürede bildirmesini öngören genel bir bildirim sistemi kurar.
Bildirim, bilirkişinin ilişkiyi kendi lehine yorumlayıp görevde kalmasını meşrulaştıran tek taraflı bir karar değildir. Görevlendiren merci, tarafların beyanlarını ve ilgili usul hükümlerini değerlendirerek görevin devam edip etmeyeceğine karar verir. Bilirkişinin yükümlülüğü şeffaf davranmak ve tarafsızlığı etkileyebilecek bilgiyi saklamamaktır.
İlişki görevlendirmeden sonra ortaya çıkarsa da aynı yaklaşım geçerlidir. Bilirkişi görev sırasında taraflardan biriyle yeni bir danışmanlık veya iş ilişkisi kurmamalıdır. Bu konuda bilirkişi taraflardan danışmanlık alabilir mi? rehberimiz tamamlayıcıdır.
Hukuk yargılamasında bilirkişinin reddi nasıl değerlendirilir?
HMK m.272, hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebeplerinin niteliğine uygun düştüğü ölçüde bilirkişiler bakımından da uygulanmasını öngören sistemin temel hükmüdür. Somut ilişkiden kaynaklanan tarafsızlık sorunu varsa ilgili sürede ve usulde bilirkişinin reddi talep edilebilir.
Red talebinde yalnız “bilirkişi taraflıdır” demek yerine tarafla ilişkiyi gösteren somut olgular sunulmalıdır. Ticaret sicili, ortaklık kaydı, danışmanlık sözleşmesi, açık mesleki ilişki, kamuya açık kurumsal bilgi veya hukuka uygun başka deliller kullanılabilir. İddianın kişisel kanaatten çıkarılıp denetlenebilir olguya dönüştürülmesi önemlidir.
Sitemizdeki Bilirkişinin Reddi Dilekçesi – HMK 272 sayfası başvuru yapısına ilişkin ayrı bir rehberdir. Etik ilişki tespiti ile usulî red talebi birbirine bağlı olsa da aynı kavram değildir.
Bağımsızlık ile yakınlık ilişkisi nasıl bağlantılıdır?
Bilirkişinin tarafla iş veya yakınlık bağı bulunması tarafsızlık kadar bağımsızlık sorununa da yol açabilir. Ekonomik bağımlılık veya sürekli iş beklentisi, bilirkişinin teknik kanaatini istemeden dahi etkileyebilecek bir baskı yaratabilir. Yönetmelik m.8’deki bağımsızlık ilkesi bu nedenle m.9 ile birlikte uygulanır.
bilirkişinin bağımsızlık yükümlülüğü rehberimiz, dış etki ile teknik kanaat arasındaki sınırı ayrıntılı açıklar. Yakınlık veya iş ilişkisi iddiasında yalnız ilişkinin varlığı değil, görevin bağımsız icrasına etkisi de değerlendirilmelidir.
İlişki rapor verildikten sonra öğrenilirse ne yapılabilir?
İlişkinin rapor teslim edildikten sonra öğrenilmesi, tarafın ilgili usul yollarına başvurmasına engel değildir; ancak süreler ve başvurunun niteliği dosyanın aşamasına göre dikkatle belirlenmelidir. Hukuk yargılamasında rapora itiraz bakımından HMK m.281 süresi önemlidir. bilirkişi raporuna itiraz süresi rehberimiz bu konuyu açıklar.
İtirazda ilişki ile raporun teknik içeriği birbirinden ayrılmalıdır. Raporun bilimsel hesabı yanlış olabilir; bu teknik itirazdır. Bilirkişinin tarafla devam eden iş ilişkisi bulunması ise tarafsızlık ve etik ilke sorunudur. İki başlık aynı dilekçede ileri sürülebilse bile gerekçeleri ayrı kurulmalıdır.
Etik ilkeye aykırı davranış ayrıca Bilirkişilik Yönetmeliği m.59 ve devamı kapsamında bölge kurulunun denetimine konu olabilir. Bölge kurulu raporun teknik doğruluğunu yeniden hesaplamaz; bilirkişinin görevle ilgili tutum ve davranışlarının mevzuata uygunluğunu inceler.
Tarafın bilirkişiyle geçmişte çalışmış olması otomatik red sebebi midir?
Her geçmiş iş ilişkisi otomatik sonuç doğurmaz. Tek seferlik, eski ve dosyayla ilgisiz bir ilişki ile düzenli ve devam eden ekonomik bağ aynı şekilde değerlendirilemez. Usul kanunundaki somut red sebepleri ve tarafsızlık görünümü birlikte dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle internet aramasında aynı şirket adıyla bilirkişinin adının bir kez yan yana çıkması tek başına kesin sonuç için yeterli değildir. İlişkinin gerçekten var olup olmadığı, niteliği ve güncelliği doğrulanmalıdır. Varsayıma dayalı itham yerine belgeye dayalı değerlendirme yapılmalıdır.
Bilirkişi yakınlık ilişkisini bilmiyorsa ne olur?
Bilirkişinin bilmediği ve makul olarak bilemeyeceği bir ilişki ile bildiği hâlde sakladığı ilişki aynı etik ağırlıkta değildir. Bununla birlikte ilişki sonradan öğrenildiğinde bilirkişi görevin devamına etkisini gecikmeden değerlendirmeli ve gerekiyorsa görevlendiren mercie bildirmelidir.
Kurumsal bilirkişilik veya çok sayıda çalışanı bulunan şirketlerde ilişki kontrolü daha karmaşık olabilir. Tüzel kişi adına rapor düzenleyen gerçek kişi bilirkişinin kimliği Yönetmelik m.55’te rapor unsurları arasında gösterilir. Tarafla ilişkinin hangi gerçek kişi üzerinden bulunduğu somutlaştırılmalıdır.
Yakınlık ve iş ilişkisi kontrol listesi
- Bilirkişi ile taraf arasında ailevi veya kişisel yakınlık var mı?
- Devam eden ticari, mesleki veya danışmanlık ilişkisi bulunuyor mu?
- İlişki bilirkişilik göreviyle veya uyuşmazlığın konusu ile bağlantılı mı?
- İlişki görevlendirmeden önce mi, sonra mı başladı?
- Bilirkişi bu ilişkiyi görevlendiren mercie bildirdi mi?
- Taraf vekiliyle sürekli ve yoğun bir iş ilişkisi var mı?
- İddia somut belgeyle doğrulanabiliyor mu?
- Teknik itiraz ile etik/tarafsızlık itirazı birbirinden ayrılmış mı?
Bu kontrol, gereksiz veya temelsiz taraflılık iddialarını azaltırken gerçek çıkar çatışmalarının görünür olmasını sağlar. Bilirkişilikte güven, yalnız doğru teknik sonuç değil aynı zamanda tarafsız sürecin görünürlüğüyle kurulur.
Sık sorulan sorular
1. Bilirkişi tarafın yakınıysa görev yapabilir mi?
Yakınlığın niteliği ilgili etik ve usul hükümleri bakımından değerlendirilmelidir. Tarafsızlığı etkileyen ilişki varsa bildirim, çekinme veya red gündeme gelir.
2. Bilirkişi daha önce taraf için çalışmışsa otomatik reddedilir mi?
Her geçmiş iş ilişkisi otomatik sonuç doğurmaz. İlişkinin yakınlığı, devamlılığı, güncelliği ve dosyayla bağlantısı somut olarak incelenir.
3. Devam eden danışmanlık ilişkisi önemli midir?
Evet. Devam eden ekonomik veya mesleki ilişki tarafsızlık ve bağımsızlık bakımından ciddi biçimde değerlendirilmelidir.
4. Bilirkişi ilişkiyi bildirmek zorunda mı?
Tarafsızlığı etkileyebilecek engel veya ilişki saklanmamalı ve ilgili usul çerçevesinde görevlendiren mercie bildirilmelidir.
5. Taraf bilirkişiyi reddedebilir mi?
Hukuk yargılamasında HMK m.272 ve bağlantılı hükümler kapsamında koşulları varsa red talebi mümkündür.
6. Rapor verildikten sonra ilişki öğrenilirse rapora itiraz edilir mi?
Somut dosyanın aşamasına ve sürelerine göre red, rapora itiraz ve diğer usul yolları değerlendirilmelidir.
7. Bölge kurulu bu ilişkiyi inceleyebilir mi?
Bilirkişinin görevle ilgili tutum ve davranışlarının etik kurallara uygunluğu bölge kurulunun denetimine konu olabilir.
8. Aleyhe rapor tek başına tarafsızlık ihlali midir?
Hayır. Tarafsızlık iddiası somut ilişki veya davranışla desteklenmelidir.
Resmî kaynaklar
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Bilirkişi reddi, tarafsızlık ve delil hukuku rehberleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
