Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası: TCK 272
Suçun açık tanımı: Yalan tanıklık yalnız tanık sıfatıyla verilen beyan için oluşur. Şüpheli veya sanık susabilir ve kendisini savunurken tanığa özgü doğru söyleme yükümlülüğü altında değildir. Yetkili kişi ya da kurul önünde yemin verilerek dinleme, mahkeme huzuru ve aleyhe sonuç doğuran sürecin ağırlığı cezayı etkiler. Hatırlamama veya yanılma ile bilerek gerçeğin tersini anlatma ayrılır.
Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası: tanım ve kesin suç sınırı
Soruşturma veya mahkeme önünde gerçeğe aykırı tanıklığın cezasını açıklar.
Yalan tanıklık yalnız tanık sıfatıyla verilen beyan için oluşur. Şüpheli veya sanık susabilir ve kendisini savunurken tanığa özgü doğru söyleme yükümlülüğü altında değildir. Yetkili kişi ya da kurul önünde yemin verilerek dinleme, mahkeme huzuru ve aleyhe sonuç doğuran sürecin ağırlığı cezayı etkiler. Hatırlamama veya yanılma ile bilerek gerçeğin tersini anlatma ayrılır.
Bu yazıya özgü üç kanuni inceleme
- Asıl dosyanın numarasını, tanıklık tarihini ve tanığı dinleyen merciyi belirleyin.
- Tanıklığın tam tutanağını alın; yanlış olduğu ileri sürülen cümleyi ve ona aykırı delili yan yana gösterin.
- Yanılma ihtimalini araştırın: mesafe, ışık, duyma koşulları ve önceki beyanları karşılaştırın.
- Aleyhe kararları ve varsa gerçeği düzeltme beyanını tarihleriyle kaydedin; TCK 273 ve 274 koşullarını ayrı inceleyin.
Suçun oluştuğu somut örnek
Olayı doğrudan gören tanığın mahkemede yemin ettikten sonra kamera kaydının açıkça tersini, bir tarafı kurtarmak amacıyla anlatması bilerek gerçeğe aykırı tanıklıktır.
Bu suçun oluşmadığı veya başka maddeden ayrıldığı örnek
Karanlıkta gördüğünü sanan tanığın ayrıntıda yanılması, bilerek yalan söylediğini gösteren başka olgu yoksa sırf beyanın yanlış çıkmasıyla suç oluşturmaz.
Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası için kanun metni, unsurlar ve değerlendirme şeması
Madde 272- (1) Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Net anlamı: TCK 272/1’de dört ay–bir yıl, mahkeme huzurunda veya yeminle dinlemeye yetkili merci önünde 272/2’ye göre bir–üç yıl, üç yıldan fazla hapis gerektiren suçun soruşturma veya kovuşturmasında 272/3’e göre iki–dört yıl hapis öngörülür. Aleyhe sonuç doğuran diğer fıkralar ayrıca değerlendirilir.
Madde 274- (1) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.
Net anlamı: Gerçeğin söylenme zamanı ve aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hak kısıtlaması ya da hüküm bulunup bulunmamasına göre cezasızlık veya indirim uygulanır.
Birlikte okunacak hükümler
- 5237/272: TCK 272/1’de dört ay–bir yıl, mahkeme huzurunda veya yeminle dinlemeye yetkili merci önünde 272/2’ye göre bir–üç yıl, üç yıldan fazla hapis gerektiren suçun soruşturma veya kovuşturmasında 272/3’e göre iki–dört yıl hapis öngörülür. Aleyhe sonuç doğuran diğer fıkralar ayrıca değerlendirilir.
- 5237/274: Gerçeğin söylenme zamanı ve aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hak kısıtlaması ya da hüküm bulunup bulunmamasına göre cezasızlık veya indirim uygulanır.
Hukuki değerlendirme şeması
Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası: ceza, şikâyet, uzlaştırma ve özel sonuç
| Hâl | Yaptırım veya sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Soruşturmada tanık dinlemeye yetkili merci önünde yalan beyan | 4 ay–1 yıl hapis | TCK 272/1 |
| Mahkeme huzurunda veya yeminle tanık dinlemeye yetkili kişi/kurul önünde | 1–3 yıl hapis | TCK 272/2 |
| Üç yıldan fazla hapis gerektiren suçun soruşturma veya kovuşturmasında | 2–4 yıl hapis | TCK 272/3 |
| Aleyhe koruma tedbiri, mahkûmiyet veya yaptırım | 272/4–8’deki özel şartlara göre artırım veya farklı sorumluluk; her aleyhe sonuç aynı cezayı doğurmaz. | TCK 272/4–8 |
| Şikâyet ve uzlaştırma | Resen soruşturulur; uzlaştırma kapsamında değildir. | TCK 272; CMK 253 |
| Şahsi nedenler ve gerçeğe dönüş | Koşulları varsa cezasızlık veya indirim | TCK 273–274 |
Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası için konuya özgü deliller ve yapılacak işlemler
Tanık çağrı ve kimlik tutanağı, yemin işlemi, sesli-görüntülü kayıt, önceki beyanlar, kamera ve tanığın görme konumu karşılaştırılır. TCK 274 bakımından gerçeğe dönüş tarihi ile hakkında tanıklık yapılan kişi yönünden karar aşaması belgelenir.
| Kayıt | İnceleme amacı |
|---|---|
| Çağrı, kimlik, dinleme ve yemin tutanakları | Tanık sıfatı, yetkili merci ve uygulanan usul |
| Tam ifade/duruşma tutanağı; hukuka uygun ses ve görüntü | Gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen beyanın tam içeriği |
| Kamera, konum, yazışma, diğer tanıklar | Beyanın gerçekle çelişkisi ve bilinçli yalan ile yanılma ayrımı |
| Koruma tedbiri, hüküm, kesinleşme ve düzeltme tutanağı | TCK 272’deki sonuçlar ile 274’teki gerçeğe dönüş aşaması |
Başvuru veya savunma sırası
- 1. adım: Yetkili merci önünde tanık sıfatıyla dinlenme: Tanık çağrı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin.
- 2. adım: Olay hakkında gerçeğe aykırı açıklama: kimlik tutanağı kaydının aslını koruyup yetkili merci önünde tanık sıfatıyla dinlenme ile zaman bağını kurun.
- 3. adım: Beyanın soruşturma veya yargılamadaki aşaması ve doğurduğu sonuç: yemin işlemi içeriğini olay hakkında gerçeğe aykırı açıklama yönünden lehe ve aleyhe birlikte okuyun.
Bu dosyada özellikle kaçınılacak hatalar
- Sanık savunmasını yalan tanıklık saymak
- Yanılma ihtimali ile bilinçli yalanı ayırmamak
- Etkin pişmanlık için gerçeğin söylendiği aşamayı kaydetmemek
Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası — tanık sıfatı, bilerek yanlış beyan ve sonuç
Yalan tanıklık suçu ve cezası, yetkili merci önünde tanık sıfatıyla dinlenen kişinin olay hakkında bildiği gerçeğe aykırı biçimde bilerek beyanda bulunmasıyla incelenir. Sanığın savunması, tarafın iddiası veya bilirkişi görüşü TCK 272 anlamında tanıklıkla aynı değildir. Yanılma ve hatırlama hatası, bilinçli yalandan ayrılmalıdır.
Tanık neyi gördü ve nereden biliyordu?
Beyanın yanlış çıkması tek başına kastı kanıtlamaz. Tanığın olay yerindeki konumu, ışık, mesafe, duyma imkânı, olay ile ifade arasındaki süre ve başkalarından bilgi edinip edinmediği araştırılır. “Gördüm” dediği olay anında başka yerde bulunduğunu bilmesi veya kamera kaydıyla imkânsızlığın açık olması kastı destekleyebilir.
| İnceleme | Kayıt | Kritik soru |
|---|---|---|
| Tanık sıfatı ve merci | Çağrı, kimlik, yemin ve ifade tutanağı | Kişi hangi usulle tanık olarak dinlendi? |
| Beyan içeriği | Ses/görüntü ve tam tutanak | Hangi maddi olgu hakkında ne söyledi? |
| Gerçeğe aykırılık | Kamera, konum, belge, diğer deliller | Beyan objektif gerçekle nasıl çelişiyor? |
| Kast | Önceki beyan, ilişki ve iletişim | Yanılma mı, bilerek değiştirme mi? |
Gerçeğe dönüş ve TCK 274
TCK 274, aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkındaki aşamaya bakar. 274/1 koşullarında, hak kısıtlaması veya yoksunluğuna yol açacak karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi cezasızlık sağlar. Böyle bir karar verildikten sonra fakat hükümden önce gerçeğe dönüşte cezanın üçte ikisinden yarısına kadarı indirilebilir. Mahkûmiyet kararı verildikten sonra, kesinleşmeden önce gerçeğe dönüşte yarısından üçte birine kadarı indirilebilir. İkinci ve üçüncü fıkradaki indirim takdire bağlıdır; mahkûmiyet kesinleştikten sonra 274/3 uygulanmaz.
TCK 273 farklıdır: Kendisinin, üstsoyunun, altsoyunun, eşinin veya kardeşinin soruşturma ya da kovuşturmaya uğramasına yol açabilecek konuda yalan tanıklık veya çekinme hakkının hatırlatılmaması durumunda ceza indirilebilir ya da verilmeyebilir. Ancak bu madde, özel hukuk uyuşmazlıklarında yapılan yalan tanıklıkta uygulanmaz. Bu ayrım hukuk davasında tanıklığın serbestçe yalan söylenebileceği anlamına gelmediğini gösterir.
Kaynak: Adalet Bakanlığı TCK metni, m.272–274. Bu bölümlerin mevzuat kontrolü: 30 Eylül 2026.
Türkiye Geneli Uygulama
Tanıklık yapılan asıl dosya ile yalan tanıklık soruşturması farklı yerde yürüyebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, kabul ve vekâlet koşulları oluştuğunda Türkiye’nin tüm il ve ilçelerindeki TCK 272 süreçlerinde hukuki yardım sunabilir. Asıl dosya ve beyan analizi evraka göre yapılır; sonuç taahhüt edilmez.
Mersin Uygulaması
Mersin’de yalan tanıklık iddiasında Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı dosyası, duruşma kaydı ve asıl dava delilleriyle karşılaştırılır. Ön görüşme talebi Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosuna iletilebilir. Takip kapsamı dosya incelendikten sonra belirlenir.
Yalan tanıklık suçu ve cezası dosyasının merkezî sorusu
Tanık, yetkili merci önünde hangi maddi olgu hakkında gerçeği bildiği hâlde neyi bilerek farklı söyledi ve bu beyan hangi aşamada düzeltildi?
Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası hakkında 12 net soru
Yalan tanıklık suçu nedir?
Tanık dinlemeye yetkili merci önünde, tanık sıfatıyla, bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunmaktır. Hatalı hatırlama veya yanılma tek başına suç oluşturmaz.
Yalan tanıklığın cezası kaç yıldır?
TCK 272/1 kapsamında dört ay–bir yıl; mahkeme huzurunda veya yeminle tanık dinlemeye yetkili kişi ya da kurul önünde bir–üç yıl; üç yıldan fazla hapis gerektiren suçun soruşturma veya kovuşturmasında iki–dört yıl hapistir. Aleyhe sonuçlara bağlı diğer fıkralar ayrıca incelenir.
Yalan tanıklık şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Savcılık suçu resen soruşturur; şikâyetten vazgeçme tek başına dosyayı sona erdirmez.
TCK 272 uzlaştırma kapsamında mıdır?
Hayır. Yalan tanıklık uzlaştırma kapsamında değildir.
Gerçeği sonradan söylemek cezayı kaldırır mı?
TCK 274/1 koşullarında ceza verilmez. Hak kısıtlamasından sonra fakat hükümden önce gerçeği söylemede üçte iki ile yarı arasında; mahkûmiyet kesinleşmeden önce söylemede yarı ile üçte bir arasında indirim yapılabilir. Sonraki aşamalardaki indirim otomatik değildir.
TCK 273 ile TCK 274 arasındaki fark nedir?
TCK 273, kişinin kendisi veya belirli yakınlarıyla ilgili tanıklığı ve çekinme hakkının hatırlatılmaması gibi şahsi nedenleri düzenler; özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanmaz. TCK 274 ise gerçeğe dönüşün zamanına bağlı etkin pişmanlıktır.
Her çelişkili tanık beyanı suç oluşturur mu?
Hayır. Beyanın gerçeğe aykırı olduğunun ve tanığın bunu bilerek söylediğinin kanıtlanması gerekir. Algılama koşulları, zamanın geçmesi ve hatırlama hatası değerlendirilir.
Yemin etmeyen tanık da suç işleyebilir mi?
Evet. TCK 272/1 yemin şartı içermez. Mahkeme huzurunda tanıklık da 272/2’de ayrı bir seçenektir; merci ve dinleme yetkisi incelenir.
Yalan tanıklık hangi delillerle araştırılır?
Tanıklığın tam tutanağı veya hukuka uygun ses ve görüntü kaydı; kamera, konum, belge ve önceki ifadelerle karşılaştırılır. Hangi sözün hangi somut olguyla çeliştiği gösterilmelidir.
Tanık çağrı kâğıdı tek başına yalanı kanıtlar mı?
Hayır. Çağrı kâğıdı tanığın çağrıldığını gösterir. Gerçeğe aykırı beyanın içeriğini ve kastı göstermek için tanıklık tutanağı ile diğer deliller gerekir.
Yakınını korumak için yalan söylemek cezasız mıdır?
Otomatik olarak cezasız değildir. TCK 273/1-a koşullarında ceza indirilebilir veya ceza verilmeyebilir; bu hüküm özel hukuk uyuşmazlıklarındaki tanıklıkta uygulanmaz. Tanıklıktan çekinme hakkı ayrıca değerlendirilir.
Sanığın gerçeğe aykırı savunması yalan tanıklık mıdır?
Sanık kendi davasında tanık değildir; sırf savunma beyanı TCK 272 kapsamında değerlendirilmez. Beyanın başka bağımsız bir suç oluşturup oluşturmadığı ayrıca incelenebilir.
Somut dosya incelemesi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu · İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
+90 552 224 43 66E-postaİletişimBilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi verir. Somut dosyada uygulanacak hüküm; olay tarihi, belge, taraf sıfatı ve usul aşaması birlikte incelenerek belirlenir.
Görev, Yetki ve Süre Notu
Bu içerikte açıklanan genel kuralların uygulanması; uyuşmazlığın veya isnadın niteliğine, tarafların sıfatına, olay ya da işlemin yerine ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süresi somut olay bakımından ayrıca belirlenir.
Resmî Kaynaklar
Yazar ve Hukuki İnceleme
Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472
Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026
Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.