Yapı Denetim Kuruluşuna Mühendis Olmayan Kişi Ortak Olabilir mi? | 4708 m.2
Yapı denetim kuruluşunun ortaklık yapısının kanuni dayanağı
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 2 nci maddesi, yapı denetim kuruluşlarını Bakanlıktan izin belgesi almış tüzel kişiler olarak düzenler. Kanun, bu kuruluşların yalnız faaliyet alanını değil, sermaye ve ortaklık yapısını da doğrudan sınırlar. Hükme göre yapı denetim kuruluşunun ödenmiş sermayesinin tamamı nama yazılı olmalı ve sermayenin tamamı mimar veya mühendislere ait bulunmalıdır.
Bu şart, şirketler hukukundaki genel ortaklık serbestisine 4708 sayılı Kanun bakımından getirilen özel bir sınırlamadır. Bir şirket başka mevzuat bakımından kurulabilir durumda olsa bile yapı denetim kuruluşu olarak izin alabilmesi ve izinli statüsünü sürdürebilmesi için 4708 m.2’deki özel ortaklık koşullarını sağlamalıdır.
Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden, yapı denetim izin ve uygulama düzenlemeleri ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü mevzuat sayfasından kontrol edilmelidir.
Sermayenin tamamının mimar veya mühendislere ait olması ne demektir?
Kanunun kullandığı “tamamı” ifadesi, sermayenin yalnız çoğunluğunun veya belirli bir yüzdesinin mimar ve mühendislerde bulunmasını yeterli görmez. Yapı denetim kuruluşunun sermayesinin bütününün, kanunda sayılan meslek gruplarına mensup ortaklara ait olması gerekir. Mimar veya mühendis olmayan bir kişiye çok küçük bir pay bırakılması da bu açık şartla bağdaşmaz.
Ortaklık yapısı değerlendirilirken şirketin güncel ticaret sicili kayıtları, pay dağılımı ve ortakların mesleki unvanları birlikte incelenmelidir. Kanunun aradığı mesleki nitelik yalnız şirket yöneticisinde, müdürde veya çalışan kadrosunda bulunarak karşılanmaz; sermaye sahiplerinin tamamının mimar veya mühendis olması gerekir.
Bu kural yapı denetim hizmetinin teknik niteliğiyle bağlantılı olarak kuruluşun sahiplik yapısını da meslek mensuplarıyla sınırlar. Kuruluşun teknik görev ve sorumlulukları ayrıca denetçi mimar ve mühendisler ile kontrol elemanları üzerinden yürütülür; sermaye sahipliği şartı bu personel şartlarından ayrı olarak aranır.
Ödenmiş sermayenin nama yazılı olması ne anlama gelir?
4708 m.2 yalnız ortakların mesleğini düzenlemekle kalmaz; ödenmiş sermayenin tamamının nama yazılı olmasını da şart koşar. Nama yazılılık, pay sahipliğinin belirli kişiyle ilişkilendirilebilir ve kuruluşun ortaklık yapısının Bakanlık denetiminde açık biçimde izlenebilir olmasını sağlar.
Bu nedenle pay sahipliğinin kimde olduğunun belirsizleşmesine yol açacak bir sermaye yapısı, yapı denetim kuruluşu bakımından kanuni modele uygun değildir. Ticaret sicili, pay defteri ve Bakanlık izin kayıtları arasında aynı ortaklık yapısının görülmesi gerekir. Ortaklık değişikliği gerçekleştiğinde bu kayıtların güncellenmesi yalnız şirket içi işlem olarak bırakılmamalıdır.
Ödenmiş sermaye tutarı ve kuruluş için aranacak diğer asgari ekonomik şartlar ikincil mevzuatla ayrıca düzenlenebilir. Ancak nama yazılılık ve sermayenin tamamının mimar veya mühendislere ait olması doğrudan kanundan kaynaklanan şartlardır.
Hangi meslek mensupları yapı denetim kuruluşuna ortak olabilir?
4708 m.2 “mimar veya mühendis” ifadesini kullanır. Bu hüküm, zemin ve temel etüt kuruluşu için getirilen m.1/p’deki sınırlı meslek listesiyle aynı değildir. Zemin ve temel etüt kuruluşunda ortaklardan en az birinin jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olması aranırken, yapı denetim kuruluşu bakımından kanun sermayenin tamamının mimar veya mühendislere ait olmasını öngörür.
Ortağın mesleki unvanının resmi belgeyle doğrulanması gerekir. Diploma, ilgili mesleki kayıtlar ve ticaret sicili verileri arasında uyum bulunmalıdır. Mesleki unvanı bulunmayan bir kişi şirket yönetiminde tecrübeli olsa veya yapı sektöründe faaliyet gösterse bile bu durum m.2’deki sermaye sahipliği şartının yerine geçmez.
Kuruluşun denetim kadrosunda hangi branştan kaç denetçi, kontrol elemanı veya yardımcı kontrol elemanı bulunacağı ise ayrı mevzuat hükümlerine tabidir. Ortak olabilme şartı ile belirli bir denetim görevini üstlenebilme şartları birbirine karıştırılmamalıdır.
Mühendis olmayan kişiye yüzde 1 veya sembolik pay verilebilir mi?
Hayır. Kanun sermayenin “tamamının” mimar veya mühendislere ait olmasını aradığı için mühendis veya mimar olmayan kişiye yüzde 1, binde 1 ya da sembolik nitelikte dahi sermaye payı verilmesi kanunun açık metniyle bağdaşmaz. Şart çoğunluk esasına değil, sermayenin bütünü esasına dayanır.
Bir payın yönetim yetkisi vermemesi, kâr payı hakkının sınırlandırılması veya nominal değerinin düşük olması da sonucu değiştirmez. Kişi yapı denetim kuruluşunun sermaye ortağıysa ve mimar veya mühendis değilse m.2’deki kuruluş şartı bakımından sorun ortaya çıkar.
Bu nedenle pay devri, miras, sermaye artırımı veya ortak giriş-çıkışı gibi her işlemde yeni sermaye sahipliği yapısı işlem tamamlanmadan önce 4708 m.2 yönünden kontrol edilmelidir. Şirketler hukuku bakımından geçerli bir pay devri, yapı denetim izin şartlarını ihlal ediyorsa kuruluşun Bakanlık statüsü bakımından ayrıca sonuç doğurabilir.
Tüzel kişinin ortak olması bakımından nasıl değerlendirme yapılır?
4708 m.2’nin sermayenin tamamının mimar veya mühendislere ait olmasını arayan açık hükmü, ortaklık yapısının meslek mensubu gerçek kişiler üzerinden izlenmesini gerektirir. Yapı denetim kuruluşunun izin koşulları bakımından şirket ortaklarının kim olduğu ve mesleki unvanları Bakanlığın uygulama mevzuatıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Tüzel kişi ortaklık yapısının kanuni şartı dolaylı biçimde aşmak amacıyla kullanılması mümkün değildir. Uygulamadaki şirket türü, ortaklık şekli ve Bakanlığın izin başvurusunda kabul ettiği organizasyon yapısı işlem tarihindeki güncel ikincil mevzuattan kontrol edilmelidir. Kanun düzeyinde kesin olan sonuç, yapı denetim kuruluşunun sermayesinin tamamının mimar veya mühendis sahipliğinde bulunması gereğidir.
Kuruluş işlemi veya ortak değişikliği yapılmadan önce ticaret sicili belgeleri ile Bakanlığın izin başvuru şartlarının birlikte incelenmesi, sonradan ortaklık yapısının düzeltilmesi zorunluluğunun doğmasını önler.
Pay devrinde mimar veya mühendis ortak şartı nasıl korunur?
Pay devri sonrasında kuruluşun sermayesinin tamamının yine mimar veya mühendislere ait olması gerekir. Bu nedenle payı devralacak kişinin mesleki unvanı işlemden önce doğrulanmalıdır. Devir sözleşmesi, ticaret sicili kaydı ve Bakanlık izin kaydı aynı yeni ortaklık yapısını göstermelidir.
Pay devrinin şirketler hukuku yönünden tescil edilmiş olması, 4708 sayılı Kanundaki özel şartın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Devir sonucunda mimar veya mühendis olmayan kişi ortak hâline gelmişse yapı denetim kuruluşunun kanuni sahiplik şartı ihlal edilmiş olur. Bu nedenle Bakanlık mevzuatında öngörülen bildirim ve onay süreçleri de ayrıca yerine getirilmelidir.
Ortaklar arasında pay oranı değişse dahi bütün sermaye sahipleri mimar veya mühendis olduğu sürece m.2’deki meslek koşulu bakımından temel şart korunur. Ancak yönetmelikte sermaye, ortak sayısı veya denetçi ortaklarla ilgili ilave koşullar bulunuyorsa onlar da işlem tarihinde ayrıca aranır.
Bakanlık izin belgesi ile ortaklık yapısı arasında nasıl bir ilişki vardır?
Yapı denetim kuruluşu, Bakanlıktan izin belgesi alarak 4708 kapsamında faaliyet gösteren tüzel kişidir. İzin belgesi yalnız kuruluş anındaki belgelerin incelenmesine dayanmaz; kuruluşun faaliyeti boyunca kanun ve yönetmelikteki şartların korunmasını gerektirir. Ortaklık yapısı da bu şartlardan biridir.
Bu nedenle Bakanlığa sunulan ortaklık ve meslek bilgileri güncel tutulmalıdır. Pay devri, ortağın ayrılması, sermaye artırımı veya şirket yapısındaki başka değişikliklerde izin belgesine esas kayıtların da güncellenmesi gerekir. Bildirim süresi ve usulü Bakanlığın yürürlükteki yönetmelik hükümlerinden kontrol edilmelidir.
Kuruluşun izin şartlarını kaybetmesi, yalnız özel hukuk ortaklık ilişkisinin konusu değildir; yapı denetimi faaliyeti yürütme yetkisini etkileyen idari bir husustur. Bu nedenle ortaklık değişiklikleri yapılırken yapı denetimi mevzuatı baştan dikkate alınmalıdır.
Denetçi mimar veya mühendis olmak ile şirket ortağı olmak aynı şey mi?
Hayır. Şirket ortağı, yapı denetim kuruluşunun sermayesinde pay sahibi kişidir. Denetçi mimar veya mühendis ise Bakanlıkça ilgili nitelik ve deneyim şartları çerçevesinde yapı denetim görevini yürüten teknik kişidir. Aynı kişi hem ortak hem denetçi olabilir; fakat iki sıfatın hukuki şartları ve sorumlulukları farklıdır.
4708 m.2 sermaye sahipliği şartını düzenlerken, yapı denetim kuruluşunun görevlerini denetçi mimar ve mühendisler ile kontrol elemanları üzerinden yürütmesini de öngörür. Denetçi belgesine sahip olmak kişiyi otomatik olarak şirket ortağı yapmaz; şirket ortağı olmak da tek başına denetçi sıfatı kazandırmaz.
Personel ve ortaklık kayıtlarının ayrı tutulması özellikle idari yaptırım ve sorumluluk incelemelerinde önemlidir. Hangi kişinin sermaye sahibi, hangisinin teknik görevli olduğu; teknik görevlinin hangi projede hangi yetkiyle çalıştığı dosyada açıkça görünmelidir.
Başka ticari faaliyet yasağı ortaklık şartıyla nasıl ilişkilidir?
4708 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi yapı denetim kuruluşlarının yapı denetimi faaliyeti dışında başka ticari faaliyette bulunamayacağını düzenler. Bu faaliyet sınırlaması ile m.2’deki sermaye sahipliği şartı birbirinden farklıdır. Birincisi kuruluşun ne iş yapabileceğini; ikincisi sermayenin kimlere ait olabileceğini düzenler.
Dolayısıyla bütün ortakların mimar veya mühendis olması, kuruluşun yapı denetimi dışında başka ticari faaliyete girebileceği anlamına gelmez. Aynı şekilde şirket yalnız yapı denetimi işi yapıyor olsa bile sermayesinde mimar veya mühendis olmayan ortak bulunması m.2’deki ayrı şartı ihlal eder.
Kuruluş izin dosyası hazırlanırken hem faaliyet konusu hem ortaklık yapısı ayrı başlıklar altında kontrol edilmelidir. Yapı denetim hizmetinin başka ticari faaliyetlerle karıştırılmaması, kanunun bağımsız denetim sisteminin temel unsurlarındandır.
Ortaklık dosyasında hangi belgeler bulunmalı?
Kuruluşun ortaklık yapısını gösteren güncel ticaret sicili kayıtları, esas sözleşme ve değişiklikleri, pay dağılımını gösteren kayıtlar, ortakların kimlik bilgileri ve mimar veya mühendis olduklarını doğrulayan mesleki belgeler birlikte saklanmalıdır. Bakanlık izin başvurusunda ve sonraki değişiklik bildirimlerinde istenen ilave belgeler de aynı dosyada tutulmalıdır.
Belgeler arasında tarih ve kişi bakımından uyum bulunmalıdır. Ticaret sicilinde yeni ortak görünürken Bakanlık dosyasında eski ortaklık yapısının kalması denetimde sorun doğurur. Aynı şekilde ortak mesleki unvanına ilişkin belgeyle sicildeki kişi bilgileri eşleşmelidir.
Ortaklık değişikliklerinin geçmişi silinmeden kronolojik biçimde arşivlenmelidir. Böylece belirli bir tarihte kuruluşun sermayesinin kimlere ait olduğu ve m.2 şartının o tarihte sağlanıp sağlanmadığı sonradan da doğrulanabilir.
Ortaklık değişikliğinde yapılacak hukuki kontroller
Ortaklık değişikliği planlandığında önce payı devralacak veya yeni ortak olacak kişinin mimar ya da mühendis sıfatı doğrulanmalıdır. Ardından şirketin tüm sermaye yapısı değişiklik sonrası tablo üzerinden kontrol edilmelidir. Tek bir uygunsuz ortak bile “sermayenin tamamı” şartını ortadan kaldırır.
İkinci olarak değişikliğin Bakanlığa bildirilmesi veya izin kayıtlarına işlenmesi için yürürlükteki yönetmelik hükümleri uygulanmalıdır. Üçüncü olarak şirketin denetçi ve teknik personel kadrosu üzerindeki etkisi kontrol edilmelidir. Ortak aynı zamanda denetçi veya kontrol elemanıysa görev ve belge durumundaki değişiklikler ayrı kayıt gerektirebilir.
Dördüncü olarak yapı denetim kuruluşunun devam eden sözleşmeleri ve elektronik görevlendirme kayıtlarında kuruluş bilgilerinin güncel tutulması gerekir. Şirket unvanı, ortaklık veya yetkili temsilci değişiklikleri birbirine karıştırılmamalı; her değişiklik kendi mevzuat prosedürü üzerinden yürütülmelidir.
Yapı denetim kuruluşu ortaklığı için kontrol listesi
- Kuruluşun ödenmiş sermayesinin tamamının nama yazılı olduğu doğrulanmalı.
- Sermaye sahiplerinin tamamının mimar veya mühendis olduğu belgelenmeli.
- Mimar veya mühendis olmayan kişiye sembolik dahi pay verilmemeli.
- Ortakların mesleki belgeleri güncel kimlik ve sicil kayıtlarıyla eşleştirilmeli.
- Pay devrinden önce devralanın mesleki niteliği kontrol edilmeli.
- Ticaret sicili ile Bakanlık izin kayıtları aynı ortaklık yapısını göstermeli.
- Ortaklık değişikliğinin bildirim ve izin usulü güncel yönetmelikten kontrol edilmeli.
- Ortaklık sıfatı ile denetçi/teknik personel sıfatı ayrı kaydedilmeli.
- Kuruluşun faaliyet konusu 4708 m.3’teki ticari faaliyet sınırlamasına uygun tutulmalı.
- Geçmiş ortaklık değişiklikleri kronolojik biçimde arşivlenmeli.
Ortak payının miras veya başka bir hukuki sebeple el değiştirmesi
Ortaklık payının irade dışı veya farklı bir hukuki sebeple el değiştirmesi de yapı denetim kuruluşunun özel sermaye şartını ortadan kaldırmaz. Pay sahipliği değiştiğinde yeni yapının 4708 m.2’deki “sermayenin tamamı mimar veya mühendislere ait olmalı” şartını karşılayıp karşılamadığı derhal kontrol edilmelidir. Şirketler hukukundan doğan pay sahipliği sonucu ile yapı denetim mevzuatındaki izin koşulu ayrı değerlendirme alanlarıdır.
Yeni pay sahibi kanuni meslek şartını karşılamıyorsa, kuruluşun Bakanlık izin statüsü bakımından uygulanacak işlem güncel yönetmelik ve Bakanlık kayıt düzenine göre yürütülmelidir. Bu nedenle ortakların pay sahipliği değişiklikleri yalnız ticaret sicili veya şirket içi kayıt düzeyinde bırakılmamalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Yapı denetim şirketine mühendis olmayan kişi ortak olabilir mi?
Hayır. 4708 m.2, sermayenin tamamının mimar veya mühendislere ait olmasını şart koşar.
Mimar yapı denetim şirketine ortak olabilir mi?
Evet. Kanun sermaye sahipleri bakımından “mimar veya mühendis” ifadesini kullanır.
Mühendis olmayan kişiye yüzde 1 pay verilebilir mi?
Hayır. Kanun sermayenin çoğunluğunu değil tamamını mimar veya mühendislere ait kılar.
Payların nama yazılı olması zorunlu mu?
Evet. 4708 m.2, ödenmiş sermayenin tamamının nama yazılı olmasını öngörür.
Denetçi belgesi olmayan mühendis ortak olabilir mi?
Ortaklık şartı ile denetçi sıfatı farklıdır. Ortaklığın ve teknik görevlerin diğer koşulları güncel Bakanlık mevzuatından ayrıca kontrol edilmelidir.
Şirket ortağı olan herkes denetçi sayılır mı?
Hayır. Ortaklık sermaye sahipliği, denetçilik ise ayrı teknik yetki ve nitelik koşullarına bağlıdır.
Pay devrinde Bakanlık kaydı güncellenmeli mi?
Ortaklık değişikliği izin şartını etkilediğinden, güncel yönetmelikteki bildirim ve kayıt prosedürü yerine getirilmelidir.
Şirket başka ticari iş de yapabilir mi?
4708 m.3’e göre yapı denetim kuruluşları yapı denetimi faaliyeti dışında başka ticari faaliyette bulunamaz.
Sermaye şartı yalnız ilk izin başvurusunda mı aranır?
Hayır. Kuruluşun izinli statüsünü sürdürdüğü dönemde de kanuni ortaklık koşulunun korunması gerekir.
Ortaklık bilgileri hangi kaynaklarla doğrulanır?
Ticaret sicili kayıtları, şirket belgeleri, ortakların mesleki belgeleri ve Bakanlığın yapı denetim izin kayıtları birlikte kontrol edilmelidir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
