Yazılım Benchmark Sonuçlarını Yayımlamak Yasak mı? Lisans ve Reklam
Bir yazılımı test etme yetkisi, test sonuçlarını her ortamda yayımlama veya reklamda kullanma yetkisiyle aynı değildir. FSEK m.38 belirli koşullarda programın işleyişini gözlemlemeyi ve sınamayı düzenler. Sonucun açıklanmasında ise geçerli sözleşme koşulları, gizlilik, haksız rekabet ve yayın reklam niteliğindeyse reklam mevzuatı ayrıca incelenir. Üreticinin her eleştiriyi yasaklayabildiği veya her benchmark sonucunun sınırsız yayımlanabildiği biçiminde iki genel kural da kanundan çıkarılamaz.
Benchmark, belirlenmiş bir iş yükü altında performansın ölçülmesi ve karşılaştırılmasıdır. Hukuki inceleme, ölçümün doğruluğu ile kullanım iznini ve yayımlanan iddianın kapsamını ayrı ayrı ele alır. Test lisansı hangi kullanıma izin veriyordu, yayımlanan tabloda hangi sürüm vardı, rakibe ait gizli bilgi açığa çıktı mı ve ölçülen sınırlı sonuç bütün ürün için üstünlük iddiasına dönüştürüldü mü? İnceleme, bu soruları birbirine karıştırmadan ilerlemelidir.
FSEK 38 test konusunda tam olarak neyi serbest bırakır?
FSEK m.38, kullanım hakkına sahip kişinin yapmaya hak kazandığı yükleme, görüntüleme, çalıştırma, iletme veya depolama fiilleri sırasında programın altında yatan düşünce ve ilkeleri belirlemek amacıyla işleyişi gözlemlemesini, incelemesini ve sınamasını düzenler. Kişi, faaliyet ve amaç koşulları birlikte okunmalıdır. Bu hükümden her türlü ticari performans testinin bütün yöntemlerle serbest olduğu sonucu çıkarılamaz. Somut testin amacı ve yapılan işlemler belirlenmelidir.
Programın davranışını gözlemlemekle derlenmiş kodu başka biçime çevirmek aynı işlem değildir. Kod çoğaltma veya çevirisi yapılıyorsa m.38’in ara işlerlik için öngördüğü farklı koşullar gündeme gelir. Ayrıntılı ayrım yazılımda tersine mühendislik ve decompile rehberinde açıklanmaktadır. Performans karşılaştırması yapmak istemek, ara işlerlik şartlarını otomatik karşılamaz; lisansın izin vermediği başka işlemlerin hukuki dayanağı ayrıca gösterilmelidir.
Program kopyasına erişim ile başkasının altyapısına yük bindirme de ayrılır. Yerel kurulum üzerinde yetkili kullanım, dış hizmetin bütün sınırlarını kaldırmaz. Hizmet hesabının test kapsamı, trafik sınırları ve izin verilen ortam belirlenir. Üretim sisteminde yapılan yoğun deneme, yalnız “benchmark” olarak adlandırıldığı için izinli sayılmaz. Sözleşmedeki test ortamıyla fiilen kullanılan ortamın aynı olup olmadığı teknik kayıtlarla doğrulanmalıdır.
Test izni ile sonuç yayımlama izni neden ayrıdır?
Testin yapılmasına verilen izin, sonucun hangi kişilere açıklanabileceği konusunda ayrıca koşul içerebilir. İç satın alma değerlendirmesi, müşteriye kapalı sunum, halka açık teknik rapor ve reklam kampanyası farklı kullanımlardır. Bir metinde yalnız “kamuya açıklama” yasaklanmışsa, her iç raporun da aynı yasak kapsamına girdiği kendiliğinden söylenemez. Buna karşılık üçüncü kişiye açıklama yasağı varsa kapalı müşteri sunumunun kamuya açık olmaması tek başına yeterli cevap değildir.
Yayımlanan malzemenin içeriği de belirlenmelidir. Ölçülen süre veya işlem sayısı, yazılımın kaynak kodu, ekran görüntüsü, gizli mimari belge ve test veri kümesi aynı hukuki nesne değildir. Sonuç raporuna eklenen kod veya belgenin çoğaltılması için ayrı izin gerekebilir. Testi yapanın kendi ölçümünü açıklaması ile üreticinin korunmuş materyalini rapora kopyalaması birbirine karıştırılmamalıdır. Her ekin kaynağı ve kullanım dayanağı incelenir.
Lisans sözleşmesindeki benchmark yasağı nasıl okunur?
Yabancı unsurlu lisanslarda MÖHUK m.23 ve m.28 uyarınca fikrî hak korumasına uygulanacak hukuk ile lisans sözleşmesine uygulanacak hukuk ayrı belirlenir. Aşağıdaki TBK değerlendirmesi Türk hukukuna tabi sözleşme ilişkisi içindir. Üreticinin yabancı hukuk seçimi bulunması, Türkiye için istenen telif korumasına da aynı hukukun otomatik uygulanacağı anlamına gelmez; sözleşme talebiyle telif talebinin dayanakları ayrılır.
TBK m.19 sözleşmenin yorumunda gerçek ve ortak iradeyi esas alır. Yasağın yalnız performans sonucunu mu, yöntem açıklamasını mı, ürünler arası karşılaştırmayı mı yoksa bütün üçüncü kişi paylaşımını mı kapsadığı araştırılır. Önceden onay şartı ile mutlak yasak farklıdır. Ayrıca yalnız deneme sürümü için düzenlenen sınırlamanın ücretli sürüme taşınıp taşınmadığı, belgeler arasındaki atıf üzerinden belirlenmelidir.
Standart lisans metnindeki koşul bakımından TBK m.20–25 değerlendirmesi yapılır. Kullanıcıya içerik hakkında bilgi verilmesi, öğrenme imkânı, kabul, sözleşmenin niteliğine yabancı kayıtlar ve içerik denetimi ayrı aşamalardır. Yazılımın kurulumu sırasında bir kutunun işaretlenmesi, her standart hükmün bütün geçerlilik sorunlarını ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte tek başına standart metinde bulunmak da her yayın sınırlamasını geçersiz kılmaz.
Açık olmayan genel işlem koşulunda TBK m.23 düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorum kuralını koyar. Belirsiz genel işlem koşulunun yorumu bu konuda tamamlayıcıdır. Emredici hükme aykırılık varsa TBK m.27 ayrıca incelenir. Ancak FSEK m.38’deki belirli inceleme imkânını, bütün yayın sınırlamalarını hükümsüz bırakan genel bir hükme dönüştürmek doğru değildir. Geçerlilik tartışması hangi hükmün hangi kullanımı engellediği üzerinden kurulmalıdır.
Önceden yazılı onay isteniyorsa ne belirlenmeli?
Onay şartının uygulanmasında talebin kapsamı açık olmalıdır: test edilecek sürüm, iş yükü, sonuçların açıklanacağı mecra ve kullanılacak iddia bildirilir. Bir rapor taslağına verilen onay, sonradan farklı başlık ve grafiklerle hazırlanan reklam için otomatik izin değildir. Onayı veren kişinin yetkisi ve belgenin kapsadığı sürüm saklanmalıdır. Destek personelinin teknik cevap vermesiyle hukuki yayın izni vermesi farklı olabilir.
Sözleşmede belirli cevap süresi veya onayın verilmesine ilişkin ölçüt bulunuyorsa bunlar uygulanır. Her yazılım üreticisinin benchmark talebine belirli sayıda gün içinde cevap vermek zorunda olduğu genel bir kanuni süre yoktur. Sessizliğin onay sayılması da kendi hukuki dayanağını gerektirir. Talep cevapsız kaldığında izin varmış gibi hareket etmeden önce sözleşmenin yorumu ve talep edilebilecek hukuki yol değerlendirilmelidir.
Yanıltıcı karşılaştırma hangi noktada haksız rekabet olur?
TTK m.55/1-a-5 gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibi gereksiz yere kötüleyen veya onun tanınmışlığından gereksiz yararlanan karşılaştırmaları düzenler. M.55/1-a-1 başkasını yanlış, yanıltıcı veya gereksiz incitici açıklamalarla kötülemeyi; m.55/1-a-2 kişinin kendi ürününe ilişkin gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarını da kapsar. Raporun adı “araştırma” olsa bile piyasaya sunulan mesajın içeriği bu ölçütlerle incelenir.
Doğru bir sayı yanıltıcı bir sunumun içinde yer alabilir. Testin yalnız belirli veri boyutunda yapılması, farklı donanımların kullanılması veya bir sürümde bazı özelliklerin kapalı olması sonucun anlamını etkiler. Bu koşulları saklayıp bütün kullanımlar için üstünlük sonucu sunmak, tablodaki sayının tek başına doğru olmasıyla açıklanamaz. İddianın kapsamı ölçümün gerçek kapsamını aşmamalıdır. Karşılaştırılan koşullar, sonucun nasıl okunacağını belirleyecek açıklıkta verilmelidir.
Başlığın ve grafiğin etkisi de değerlendirilir. Raporun sonunda yer alan dar bir açıklama, ana başlığın tüketici veya müşteri üzerinde oluşturduğu geniş üstünlük mesajını her durumda gidermez. Seçilen eksen, ölçüm birimi ve dışarıda bırakılan testler karşılaştırmanın anlamını değiştirebilir. Hukuki inceleme ham sonucu, sunulan görseli ve tanıtım cümlesini birlikte ele alır. Açıklama, hedef kitlenin ulaşamayacağı ayrı bir teknik dosyaya bırakılmamalıdır.
Performans başına maliyet iddiası nasıl sınırlandırılır?
Performans sonucu fiyat üstünlüğü iddiasına dönüştürülüyorsa maliyet kapsamı ayrıca açıklanmalıdır. Lisans bedeli, gerekli donanım, destek ve kullanım hacmine bağlı giderlerin hangi ölçüde hesaba katıldığı gösterilir. Bir üründe zorunlu olan bileşeni maliyetten çıkarmak, diğer üründe isteğe bağlı hizmeti toplam bedele eklemek karşılaştırmanın anlamını değiştirir. Satın alma tarihindeki kampanya bedeli de sürekli geçerli genel fiyat gibi sunulmamalıdır.
Oransal üstünlük açıklamasında ölçülen şey belirli olmalıdır: işlem süresinin azalmasıyla aynı sürede yapılan işin artması aynı hesap değildir. Başlık, tablonun gerçekten gösterdiği ölçüyü anlatmalıdır. Hukuki denetimde formülün doğruluğu yanında kullanılan değişkenlerin kapsamı incelenir. Fiyat ve performansı tek puanda birleştiren rapor, ağırlıklandırma yöntemini gizleyip sonucu tartışmasız piyasa sıralaması gibi sunmamalıdır; iddia dayanağıyla birlikte değerlendirilebilir olmalıdır.
Tüketiciye yönelik benchmark reklamında hangi ek kurallar var?
Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği m.2 tüketiciye yönelik ticari reklamları kapsar. Bu kapsamdaki karşılaştırmalı reklamlarda m.8/1-a, rakiplere ait ürün adı, marka, logo, ticaret unvanı, işletme adı ve diğer ayırt edici unsurlara yer verilmemesini şart koşar. Dolayısıyla tüketiciye yönelik yazılım reklamında rakip ürünleri adlarıyla tabloya koymak, yalnız sonuçların doğruluğu gerekçesiyle serbest sayılamaz. Bağımsız teknik yayınla ticari reklamın niteliği ayrıca belirlenmelidir.
Yönetmelik m.8 karşılaştırılan ürünlerin aynı ihtiyacı karşılamasını veya aynı amaca yönelmesini; maddi, esaslı, doğrulanabilir ve tipik özelliklerin objektif karşılaştırılmasını arar. M.9/3, karşılaştırmaya konu iddiaların üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite ya da bağımsız araştırma, test ve değerlendirme kuruluşlarından alınmış bilgi ve belgelerle kanıtlanmasını düzenler. Yalnız reklam verenin kendi ekran görüntüsü bu özel ispat kuralının yerine otomatik geçmez.
M.9/4 uyarınca belgeler iddiayı reklamın yayımlandığı dönemde kanıtlamalıdır. Yazılım sürümleri ve hizmet koşulları değiştiğinde eski raporun bugünkü üstünlük iddiasını hâlâ destekleyip desteklemediği kontrol edilir. Yönetmeliğin 2026 değişikliklerini içeren güncel metni esas alınmalıdır. Bir içeriğe “inceleme” başlığı koymak, gerçekte ürün satışını destekleyen ticari iletişimin niteliğini tek başına değiştirmez; sponsor ve yayın ilişkisi de dosyada belirlenir.
Bağımsız test raporu ile satış sunumu nasıl ayrılır?
Yayının finansmanı, hazırlayanın rolü, dağıtım amacı ve içerik üzerindeki yönlendirme birlikte incelenir. Bağımsız kuruluşun hazırladığı raporun yalnız olumlu sayfasını satış broşürüne almak, o raporun bütün yöntem açıklamalarını otomatik olarak broşüre taşımış olmaz. Raporun kullanım izni de ayrıca okunmalıdır. Test kuruluşu, kendi adının veya onay işaretinin her pazarlama biçiminde kullanılmasına izin vermemiş olabilir.
İç satın alma komitesine sunulan değerlendirme ile rakip müşterilere gönderilen satış karşılaştırmasının muhatabı ve amacı farklıdır. Bununla birlikte kapalı paylaşım, haksız rekabet ihtimalini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yanlış karşılaştırma az sayıda alıcıya gönderilmiş olsa da ekonomik menfaatleri etkileyebilir. Yayın kapsamı, ulaşan kişiler ve kullanılan iddia kaydedilmelidir. Hukuki değerlendirme yalnız web sayfasının herkese açık olup olmadığına indirgenemez.
Gizlilik ve müşteri verileri bakımından hangi sınır korunmalı?
Test sırasında elde edilen her bilgi aynı gizlilik düzeyinde değildir. Kamuya açıklanmış özelliklerle sınırlı ölçüm sonucu, gizli ürün yol haritası ve üretici tarafından özel erişimle verilen teknik belge ayrılır. TTK m.55/1-d iş sırlarının hukuka aykırı açıklanmasını düzenler. Kaynak kodun ticari sır olarak korunması rehberi bu ayrı alanı açıklar. Gizlilik iddiası somut bilgiye ve edinim koşuluna bağlanmalıdır; yalnız olumsuz sonuç yayımlanması bütün raporu ticari sır hâline getirmez.
Gerçek müşterilerden alınmış veri veya üretim kayıtlarının rapora eklenmesi ayrı hukuki sorunlar yaratır. Performans sonucunu göstermek için kişisel verilerin veya erişim bilgilerinin yayımlanmasının gerekli olduğu varsayılamaz. Teknik açıklık, veri kümesinin türünü, boyutunu ve yöntemini anlatmakla sağlanabilir; kullanılacak verinin izin ve gizlilik durumu ayrıca incelenir. Raporun doğrulanabilir olması, bütün ham kaydın herkese açılması zorunluluğuyla eşitlenmemelidir.
Yayımdan önce hangi delil ve yöntem dosyası hazırlanmalı?
- Kullanılan lisans, test hesabının kapsamı, yayın koşulu ve varsa yazılı onay.
- Karşılaştırılan ürünlerin tam sürümü, çalışma ortamı, donanım ve yapılandırma bilgileri.
- İş yükünün tanımı, veri kümesinin hukuki kaynağı, ölçüm tarihleri ve ham sonuç kayıtları.
- Raporun bütün sonuçları, dışarıda bırakılan ölçümlerin gerekçesi ve hazırlayan kişi veya kuruluş.
- Yayımlanacak başlık, grafik, açıklama, reklam metni ve dayandığı raporun aynı tarihli kopyası.
Bu dosya, sonradan hazırlanan genel açıklamadan daha somut inceleme imkânı verir. Raporla reklam arasındaki fark görülebilir; hangi sonucun hangi koşullarda elde edildiği denetlenir. Elektronik kayıtlar HMK m.199 kapsamında belge niteliğindedir. Kaynağı ve bütünlüğü tartışmalı bir ekran görüntüsünden daha geniş kayıt düzeni kurulmalıdır. Sonuçların sonradan yeniden üretilememesi hâlinde, ilk ölçümün nasıl yapıldığını açıklayan belgeler özellikle önem kazanır.
Testi yapan uzman ile hukuki değerlendirmeyi yapan kişi farklı sorulara cevap verir. Uzman, ölçümün yöntemini ve sonuçtan çıkarılabilecek teknik kapsamı açıklar. Hukuki inceleme ise o sonucun hangi sözleşme ve yayın koşullarında kullanılabileceğini belirler. Teknik raporun olumlu sonucu hukuki yayın izninin yerine geçmez; sözleşmedeki izin de yanlış ölçümü doğru hâle getirmez. İki incelemenin sonucu yayın metninde birlikte karşılanmalıdır.
Üretici kaldırma talebi gönderirse nasıl cevaplanmalı?
İlk adım, talebin nedenini ayırmaktır. Üretici test yapılmasını mı, sözleşmeye aykırı yayımı mı, yanlış ölçümü mü, marka kullanımını mı yoksa gizli bilgi açıklanmasını mı ileri sürüyor? Her iddia için ayrı belge ve düzeltme gerekir. Yalnız “sonuçlarımız doğrudur” cevabı, geçerli yayın yasağı veya gizli belge iddiasını yanıtlamaz. Aynı şekilde üreticinin sonucu beğenmemesi, tek başına bütün yayının kaldırılması için yeterli hukuki sebep değildir.
İtiraz teknik hata gösteriyorsa iddianın kapsamı ve yayımdaki etkisi incelenir. Hatalı tablonun düzeltilmesi, yanlış üstünlük cümlesinin kaldırılması ve yöntem açıklamasının tamamlanması farklı işlemlerdir. Eski yayının delil kopyası saklanmalıdır; düzeltmenin hangi tarihte ve hangi kapsamda yapıldığı kaydedilir. Düzeltme, varsa geçmiş zarar taleplerini kendiliğinden sona erdirmez; fakat devam eden yanlış etkinin giderilmesi bakımından önem taşır.
Hangi davalar ve süreler gündeme gelir?
TTK m.56; şartları bulunan kişiye tespit, haksız rekabetin önlenmesi, sonucu olan maddi durumun kaldırılması, yanlış beyanların düzeltilmesi ve kusur varsa zarar giderimi gibi talepler tanır. Haksız rekabette dava türleri bu yolları ayrıntılandırır. Her olumsuz ürün karşılaştırması tazminat borcu doğurmaz; hukuka aykırı davranış, ilgili talebin koşulları ve zarar bağlantısı gösterilmelidir. Sözleşmeden doğan talep ise kendi hukuki sebebiyle ayrıca değerlendirilir.
TTK m.60, m.56’dan doğan taleplerde hakkın doğumunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumundan itibaren üç yıl düzenini öngörür; daha uzun ceza zamanaşımına bağlı istisna ayrıca saklıdır. Sözleşmesel taleplerde aynı süre otomatik uygulanmaz. Yayının devamı, farklı mecralarda tekrar kullanımı ve düzeltme tarihleri dosyada ayrı belirlenmelidir. İhtar gönderilmesi bütün dava sürelerini kendiliğinden durdurduğu varsayımıyla hareket edilmemelidir.
Geçici koruma talebi de soyut biçimde kurulamaz. HMK m.389–390 çerçevesinde ciddi zarar veya hakkın elde edilmesinin güçleşmesi ile haklılık yaklaşık olarak ortaya konur. Hangi tablo, hangi iddia ve hangi yayının korunma veya durdurma talebine konu olduğu gösterilmelidir. Bütün teknik eleştirilerin belirsiz biçimde yasaklanmasıyla belirli yanıltıcı iddianın durdurulması aynı kapsamda değildir; talebin sınırları gerekçelendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
FSEK 38 bütün benchmark sonuçlarının yayımlanmasına izin verir mi?
Hayır. Madde belirli kişi, fiil ve amaç koşullarıyla programın işleyişini incelemeyi düzenler. Sonuç yayımı, sözleşme, gizlilik ve haksız rekabet; reklam niteliğinde ise reklam mevzuatı yönünden ayrıca değerlendirilir.
Yazılımı satın almak her türlü yük testine izin verir mi?
Satın alma veya kullanım hakkı tek başına bütün test ortamlarına sınırsız erişim sağlamaz. Yerel kurulumla dış hizmet altyapısı ayrılır. Lisansın, hesabın ve test yetkisinin kapsamı belirlenmelidir.
Standart lisans metnindeki yayın yasağı her durumda geçerli mi?
Türk hukukuna tabi sözleşmede genel işlem koşulu denetimi ve emredici hükümler incelenir. TBK m.20–25 ile m.27 önemlidir. Ancak her sınırlamanın geçerli veya geçersiz olduğu yönünde tek sonuç, somut metin okunmadan kurulamaz.
Üretici cevap vermezse yayın onaylanmış sayılır mı?
Genel olarak her benchmark talebi için böyle otomatik bir onay kuralı yoktur. Sözleşmedeki cevap süresi, sessizliğe bağlanan sonuç ve ilgili hukuki dayanak değerlendirilmelidir. Talebin ulaştığı tarih kaydedilmelidir.
Ölçüm sayısı doğruysa karşılaştırma yanıltıcı olmaz mı?
Doğru sayı, kapsamı aşan veya önemli koşulları saklayan sunum içinde yanıltıcı olabilir. Sürüm, donanım, iş yükü ve özellik ayarlarıyla iddianın kapsamı birlikte değerlendirilir. Grafik ve başlık da incelemeye dahildir.
Tüketici reklamında rakip yazılımın adı kullanılabilir mi?
Yönetmelik m.8/1-a, kapsama giren karşılaştırmalı reklamlarda rakip ürün adı, marka ve diğer ayırt edici unsurlara yer verilmemesini şart koşar. Bağımsız teknik yayınla ticari reklam niteliği ayrıca ayrılır.
Karşılaştırmalı reklam için kendi testimiz yeterli mi?
Yönetmelik m.9/3, karşılaştırmaya konu iddiaların üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite ya da bağımsız araştırma, test ve değerlendirme kuruluşlarından alınan bilgi ve belgelerle kanıtlanmasını düzenler. Kendi ölçümü bunu otomatik karşılamaz.
Eski benchmark raporu yeni sürüm reklamında kullanılabilir mi?
Raporun yeni iddiayı destekleyip desteklemediği incelenmelidir. Yönetmelik m.9/4, ispat belgelerinin reklamın yayımlandığı dönemde iddiayı kanıtlamasını arar. Sürüm değişikliği eski sonucu kendiliğinden güncellemez.
Kapalı müşteri sunumunda haksız rekabet olmaz mı?
Yayının kamuya açık olmaması tek başına bütün sorumluluğu kaldırmaz. Yanlış karşılaştırmanın muhatabı, amacı ve ekonomik etkisi incelenir. Sözleşmedeki üçüncü kişiye açıklama koşulu da ayrıca uygulanabilir.
Yanlış tablo düzeltilince bütün talepler sona erer mi?
Düzeltme devam eden yanlış etkiyi giderebilir; geçmiş zarar ve diğer talepleri otomatik olarak kaldırmaz. Düzeltmenin tarihi ve kapsamı korunmalı, kalan uyuşmazlık hangi hukuki sebebe dayanıyorsa ayrıca ele alınmalıdır.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
