Yeni Gıda Başvurusunda Ticari Sır ve Gizlilik Nasıl Korunur? 2026 Yönetmelik m.22
Kısa ve net cevap
20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin 22’nci maddesi, yeni gıda başvuru ve bildirim dosyalarında yer alan belirli bilgilerin gizli tutulmasına imkân verir. Başvuru sahibi, açıklanmasının rekabetçi konumuna ciddi zarar vereceğini düşündüğü belirli bilgiler için gerekçeli gizlilik talebi yapabilir. Ancak dosyanın tamamı tek cümleyle “ticari sır” ilan edilemez; hangi bilginin neden gizli tutulması gerektiği ayrı ayrı gösterilmelidir.
Gizlilik, insan sağlığının korunması ve idari kararın şeffaflığı için gerekli bilgileri ortadan kaldıran bir mekanizma değildir. Başvuru sahibinin kimliği, yeni gıdanın adı ve açıklaması, sunulan çalışmaların özeti ve uygun olduğu durumlarda analiz yöntemleri gibi Yönetmeliğin kamuya açıklanmasını öngördüğü temel unsurlar gizlilik perdesiyle bütünüyle kapatılamaz. Ayrıca insan sağlığının korunması için açıklanması zorunlu hâle gelen bilgi bakımından ticari sır iddiası kamu sağlığı önceliğini bertaraf etmez.
- Gizliliğin hukuki dayanağı
- Gizlilik talebi nasıl yapılır?
- “Ciddi rekabet zararı” nasıl gerekçelendirilir?
- Hangi bilgiler gizli tutulabilir?
- Hangi bilgiler gizli tutulamaz?
- İnsan sağlığı istisnası
- Başvuru geri çekilirse gizlilik sürer mi?
- Tedarikçi verileri nasıl korunur?
- Gizlilik sözleşmeleri yeterli mi?
- Başvuru dosyası nasıl yapılandırılmalı?
- Yanlış veya eksik gizlilik talebinin sonucu
- Sık sorulan sorular
Yeni gıda başvurusunda gizliliğin hukuki dayanağı nedir?
Yeni Gıdalar Yönetmeliği, bir ürünün izinli yeni gıdalar listesine alınabilmesi için başvuru sahibinin ayrıntılı teknik ve bilimsel bilgi sunmasını zorunlu kılar. Yönetmelik m.9 kapsamında üretim süreci, detaylı bileşim, güvenilirlik kanıtları, analiz yöntemleri ve kullanım koşulları gibi bilgiler idareye verilir. Bu verilerin bir kısmı işletmenin yıllar içinde geliştirdiği teknik bilgi, üretim prosesi veya ticari strateji bakımından ekonomik değer taşıyabilir.
Yönetmelik m.22 bu ihtiyacı kabul ederek belirli bilgilerin gizli tutulabilmesi için özel mekanizma kurar. Amaç, yeni gıda güvenilirliğinin bilimsel olarak denetlenmesini engellemeden başvuru sahibinin meşru ticari menfaatlerini korumaktır. Bu nedenle gizlilik hakkı ile kamu sağlığı ve şeffaflık arasında dengeli bir sistem kurulmuştur.
Gizlilik talebi yapılması, bilgiyi Genel Müdürlüğe hiç sunmama hakkı vermez. Bilgi bilimsel veya idari değerlendirme için gerekli ise dosyada bulunur; tartışılan husus bilginin kamuya açıklanıp açıklanmayacağıdır. Başvuru sahibi bu ayrımı baştan doğru kurmalıdır.
Gizlilik talebi nasıl yapılmalıdır?
Gizlilik talebi genel, soyut ve tüm dosyayı kapsayan bir ifade olmamalıdır. Başvuru sahibi gizli tutulmasını istediği bilgileri açıkça işaretlemeli ve her bilgi bakımından açıklamanın neden rekabetçi konumuna ciddi zarar vereceğini doğrulanabilir biçimde açıklamalıdır.
Örneğin belirli üretim sıcaklıkları, proses sıralaması, tescilsiz teknik know-how, tedarikçi kombinasyonu veya kamuya açık olmayan hassas formül oranları için gizlilik talebi yapılacaksa, söz konusu bilginin rakiplere hangi ekonomik avantajı sağlayabileceği ve bilginin zaten kamuya açık olup olmadığı açıklanmalıdır. “Şirket sırrıdır” ifadesi tek başına güçlü gerekçe değildir.
Gizlilik talebinin başvuru dosyasında açık bir tablo ile yönetilmesi yararlıdır. Her satırda belge adı, sayfa/bölüm, gizli tutulması istenen bilgi, talebin hukuki dayanağı ve rekabet zararına ilişkin gerekçe gösterilebilir. Böylece Genel Müdürlük hangi kısımların değerlendirmeye konu olduğunu tereddütsüz görür.
Rekabetçi konuma “ciddi zarar” nasıl gerekçelendirilmelidir?
Yönetmelik gizlilik talebini sıradan ticari rahatsızlık veya tercih düzeyinde kurmaz. Açıklamanın başvuru sahibinin rekabetçi konumuna ciddi zarar verebilmesi gerekir. Bu nedenle talep konusu bilginin ekonomik değer taşıdığı ve rakiplerin aynı sonuca önemli maliyet veya süre katlanmadan ulaşmasını sağlayabileceği somutlaştırılmalıdır.
Patentle zaten kamuya açıklanmış teknik özellik için gizlilik talebi daha zayıf olabilir. Buna karşılık patentlenmemiş proses optimizasyonu, özel saflık parametreleri veya ticari olarak kritik tedarik ilişkisi kamuya açık değilse farklı değerlendirilir. Başvuru sahibinin bilginin gizliliğini kendi organizasyonu içinde de koruyor olması, talebin ciddiyetini destekler.
Gizlilik gerekçesi bilimsel değerlendirmeyi engellemek için kullanılmamalıdır. Yeni gıdanın insan sağlığı açısından güvenilirliğinin belirlenmesi için gerekli veriler Genel Müdürlüğe ve değerlendirme organlarına sunulur. Ticari zarar iddiası, bilimsel dosyanın eksik bırakılmasının hukuki gerekçesi değildir.
Hangi tür bilgiler gizlilik talebine konu olabilir?
Yönetmelikte kamuya açıklanması zorunlu temel bilgiler saklı kalmak üzere, üretim teknolojisinin kamuya açık olmayan ayrıntıları, belirli teknik spesifikasyonların rekabet avantajı yaratan kısımları, ticari açıdan hassas tedarik bilgileri, formülasyonun korunabilir bölümleri ve başka işletme sırları gizlilik talebine konu olabilir.
Burada ürün bazlı inceleme gerekir. Aynı veri bir işletme için kamuya açık ve değersiz, diğer işletme için ciddi ticari sır olabilir. Başvuru sahibi her bilginin mevcut kamu kaynaklarında bulunup bulunmadığını ve gizliliğin nasıl korunduğunu değerlendirmelidir.
Başvuruda gizli ve kamuya açık sürümlerin ayrı hazırlanması uygulamada dosya yönetimini kolaylaştırır. Kamuya açık versiyonda gizli kısımlar anlaşılır biçimde işaretlenmeli, ancak ürünün genel kimliği ve güvenilirlik değerlendirmesini anlamaya yetecek zorunlu özet bilgiler korunmalıdır.
Hangi bilgiler gizlilik kapsamında tutulamaz?
Yeni gıda izin sisteminin temel şeffaflık unsurları gizlilik talebiyle tamamen ortadan kaldırılamaz. Yönetmeliğin m.22 sistemi içinde başvuru sahibinin adı ve adresi, yeni gıdanın adı ve açıklaması, başvuru kapsamında sunulan çalışmaların özeti ve uygun olduğu durumlarda analiz yöntemleri gibi temel bilgiler kamuya açıklanabilir ve bunların tümü için mutlak gizlilik kurulamaz.
Bu sınırın nedeni açıktır: yeni gıda izni yalnız şirket içi ticari karar değildir. Piyasaya arz edilecek ürünün kimliği, başvuru sahibinin kim olduğu ve güvenilirlik değerlendirmesinin hangi bilimsel temele dayandığı kamu sağlığı ve idari şeffaflık bakımından belirli ölçüde erişilebilir olmalıdır.
Başvuru sahibi gizli bilgi ile kamuya açık özet arasındaki sınırı doğru kurmalıdır. Örneğin bir toksikoloji çalışmasının tamamındaki ham veriler için koruma talep edilebilse bile çalışmanın varlığı, amacı ve sonuçlarının güvenilirlik değerlendirmesini anlaşılır kılan özeti bütünüyle gizlenemez.
İnsan sağlığının korunması gerektiğinde gizlilik ne olur?
Gizlilik sistemi kamu sağlığının önüne geçen mutlak bir hak değildir. Yeni gıdanın güvenilirliği bakımından belirli bilginin açıklanması gerekli hâle gelirse, yetkili idare insan sağlığını koruma amacıyla mevzuatın izin verdiği ölçüde bu bilgiyi kullanabilir veya açıklayabilir.
Bu durum özellikle piyasaya arzdan sonra yeni risk bilgisinin ortaya çıkması, ürünün beklenmeyen yan etki göstermesi veya başka ülkede güvenlik nedeniyle yasaklanması/sınırlandırılması gibi olaylarda önemlidir. Başvuru sahibi ticari sır gerekçesiyle idarenin güvenlik tedbirini engelleyemez.
Piyasaya arz sonrası yeni güvenlik bilgisinin bildirilmesi ve izleme yükümlülükleri Yönetmelik m.23 kapsamında ayrıca düzenlenir. Gizlilik talebi bu bildirim görevini ortadan kaldırmaz.
Başvuru geri çekilirse gizlilik yükümlülüğü devam eder mi?
Başvurunun veya bildirimin geri çekilmesi, süreç içinde usulüne uygun şekilde gizli kabul edilen ticari bilgilerin kendiliğinden kamuya açılması anlamına gelmez. Yetkili makam ve bilimsel değerlendirmeye katılan kişiler, mevzuatın öngördüğü gizlilik sınırları içinde bu bilgileri korumaya devam eder.
Ancak başvuru sahibi geri çekme yoluyla daha önce kamuya açıklanması zorunlu olan veya hukuken kamuya açık hâle gelmiş bilgileri yeniden gizli hâle getiremez. Gizlilik statüsü, bilginin niteliği ve Yönetmelikteki istisnalar üzerinden değerlendirilir.
Şirket, başvuruyu geri çekme kararı verirken yayımlanmış kayıtlar, resmî yazışmalar ve üçüncü kişilere verilmiş bilgiler açısından ayrıca veri envanteri çıkarmalıdır. Ticari sır stratejisi yalnız Bakanlık başvuru dosyasına indirgenmemelidir.
Tedarikçiden gelen gizli teknik bilgiler nasıl yönetilmelidir?
Yeni gıda başvuru sahibinin üretici olmadığı durumlarda dosyanın önemli bölümü yabancı veya yerli tedarikçiden gelir. Tedarikçi proses ayrıntılarını, saflık profilini veya formül bilgisini yalnız sınırlı kişilerle paylaşmak isteyebilir. Bu durum başvuru yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Başvuru sahibi ile üretici arasında hangi verinin Genel Müdürlüğe sunulacağı, hangi kısmın gizlilik talebiyle korunacağı ve ilave bilgi talebinde kimin ne kadar sürede cevap vereceği sözleşmeyle belirlenmelidir. Tedarikçinin “ticari sır” diyerek güvenilirlik değerlendirmesi için gerekli bilgiyi hiç vermemesi başvuru dosyasının tamamlanmasını engelleyebilir.
Özellikle ithal yeni gıdalarda üretici, distribütör ve Türkiye başvuru sahibinin sorumlulukları yazılı hâle getirilmelidir. Teknik dosyanın güncel revizyonu ve hangi ürün lotlarını kapsadığı da belirlenmelidir.
NDA veya gizlilik sözleşmesi tek başına yeterli midir?
Hayır. Özel hukuk sözleşmesi taraflar arasındaki bilgi kullanımını düzenler; Yeni Gıdalar Yönetmeliği m.22 ise idari başvuru dosyasındaki gizliliğin koşullarını belirler. Tedarikçiyle imzalanan NDA, Genel Müdürlüğü otomatik olarak bütün belgeyi gizli kabul etmeye zorlamaz.
Başvuru dosyasında yine Yönetmeliğin istediği gerekçeli gizlilik talebi yapılmalıdır. Aynı şekilde taraflar arasındaki sözleşme, insan sağlığı için gerekli bilgilerin Bakanlığa sunulmasını engelleyen hüküm içeremez. Kamu hukuku yükümlülüğü özel sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz.
En sağlıklı yaklaşım, NDA ile mevzuat başvuru mekanizmasını birbirine uyumlu kurmaktır. Sözleşmede yasal mercilere zorunlu bilgi sunumuna izin veren istisna, ön bildirim prosedürü ve gizlilik talebinin kim tarafından hazırlanacağı düzenlenebilir.
Gizlilik bakımından başvuru dosyası nasıl yapılandırılmalıdır?
Birinci adım teknik dosyanın tamamını hazırlamaktır. İkinci adım hangi bilgilerin kamuya açık, hangilerinin potansiyel ticari sır olduğunu sınıflandırmaktır. Üçüncü adım yalnız gerçekten korunması gereken bilgiler için gerekçeli talep hazırlamaktır. Dördüncü adım kamuya açık ve gizli sürümlerin içerik tutarlılığını kontrol etmektir.
Beşinci adım, güvenilirlik değerlendirmesi için gerekli hiçbir verinin “gizli” denilerek dosyadan çıkarılmamasıdır. Altıncı adım, başvuru boyunca yeni belgeler eklendikçe gizlilik envanterini güncellemektir. Yedinci adım, başvuru sonucu yayımlanabilecek ürün adı, açıklaması ve diğer temel bilgiler için şirket içi iletişim planı hazırlamaktır.
Yeni gıda izin başvurusunun genel dosya içeriği için Yeni Gıda İzin Başvurusu Nasıl Yapılır? rehberimiz incelenebilir. Ürünün statüsü henüz kesin değilse önce Yeni Gıda Statüsü Danışma Prosedürü uygulanmalıdır.
Yanlış veya aşırı gizlilik talebinin sonucu ne olur?
Gizlilik talebinin yapılması başvurunun esas bilgilerini sunmama hakkı doğurmadığından, gerekli bilimsel veya teknik verilerin eksik bırakılması dosyanın geçerliliğini veya bilimsel değerlendirmeyi olumsuz etkileyebilir. Genel ve gerekçesiz gizlilik talepleri reddedilebilir.
Başvuru sahibi ayrıca gizlilik talebinde yanıltıcı beyanda bulunmamalıdır. Kamuya açık bilgiyi ticari sır gibi göstermek, idari değerlendirmeyi zorlaştırır ve başvurunun güvenilirliğini zedeler. En doğru yöntem, gerçekten rekabet zararı doğurabilecek sınırlı bilgi setini somut gerekçeyle korumaktır.
Yönetmelik m.30, Yönetmelik hükümlerine aykırılıkta 5996 sayılı Kanunun ilgili yaptırım hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Ayrıca ürün güvenilirliğiyle ilgili bilginin saklanması başka idari ve hukuki sonuçlar doğurabilir.
Gizlilik talebi için 10 maddelik kontrol listesi
- Dosyadaki bütün bilgileri kamuya açık/gizli olarak sınıflandırın.
- Yalnız gerçekten ekonomik değer taşıyan bilgiler için talep yapın.
- Her gizli bilgi için ayrı rekabet zararı gerekçesi yazın.
- Kamuya açık kaynaklarda zaten bulunan veriyi ticari sır saymayın.
- Başvuru sahibinin kimliği ve ürünün temel tanımı gibi zorunlu açık bilgileri ayırın.
- Çalışmaların anlaşılır özetlerini koruyun.
- Bilimsel değerlendirme için gerekli veriyi dosyadan çıkarmayın.
- Tedarikçi NDA’larını Bakanlığa bilgi sunma yükümlülüğüyle uyumlu kurun.
- Kamuya açık ve gizli dosya sürümlerinin teknik olarak aynı ürünü anlattığını kontrol edin.
- İnsan sağlığının korunması gereken durumda kamu sağlığının önceliğini dikkate alın.
Resmî kaynaklar
- 20 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği
- Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (2026/3)
- Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
Sık Sorulan Sorular
1. Yeni gıda başvuru dosyası tamamen gizli tutulabilir mi?
Hayır. Gizlilik belirli bilgiler için gerekçeli olarak talep edilir; Yönetmeliğin kamuya açık olmasını öngördüğü temel bilgiler tamamen gizlenemez.
2. “Ticari sırdır” yazmak yeterli mi?
Hayır. Açıklamanın rekabetçi konuma neden ciddi zarar vereceği doğrulanabilir biçimde gerekçelendirilmelidir.
3. Üretim prosesi gizli tutulabilir mi?
Kamuya açık olmayan ve rekabet avantajı taşıyan belirli proses ayrıntıları için gerekçeli gizlilik talebi yapılabilir; ancak bilimsel değerlendirme için gerekli bilgi Bakanlığa sunulur.
4. Başvuru sahibinin adı gizli olabilir mi?
Yönetmeliğin şeffaflık sistemi başvuru sahibinin kimliği gibi temel bilgilerin kamuya açıklanabilmesini öngörür; tüm kimlik bilgisinin mutlak gizliliği esas değildir.
5. Yeni gıdanın adı gizlenebilir mi?
Ürünün adı ve açıklaması izin sisteminin temel şeffaflık unsurlarıdır; bunların tamamen gizlenmesi mümkün değildir.
6. Çalışmaların bütün ham verileri yayımlanır mı?
Yönetmelik çalışmaların özetleri gibi belirli bilgilerin kamuya açık olmasını öngörür; ham veri veya ticari hassas ayrıntılar için şartları varsa gizlilik talebi yapılabilir.
7. İnsan sağlığı riski ortaya çıkarsa ticari sır yine de korunur mu?
Gizlilik kamu sağlığının korunmasını engelleyen mutlak hak değildir. İnsan sağlığını korumak için gerekli bilgi mevzuatın izin verdiği ölçüde kullanılabilir veya açıklanabilir.
8. Tedarikçi NDA imzalattıysa Bakanlığa bilgi verilemez mi?
Hayır. Özel sözleşme yasal bilgi sunma yükümlülüğünü ortadan kaldıramaz.
9. Başvuru geri çekilirse gizli bilgiler otomatik yayımlanır mı?
Hayır. Usulüne uygun gizli kabul edilmiş bilgiler, mevzuattaki istisnalar saklı kalmak üzere korunmaya devam eder.
10. Gizlilik talebi başvurunun değerlendirilmesini durdurur mu?
Hayır. Teknik ve bilimsel değerlendirme devam eder; gizlilik hangi bilgilerin kamuya açıklanacağıyla ilgilidir.
11. Gizli ve kamuya açık iki dosya hazırlanabilir mi?
Evet. Başvuru yönetimi bakımından gizli bölümleri işaretleyen ve kamuya açık sürümü ayrı tutan yapı uygulamada yararlıdır.
12. Gizlilik kurallarına aykırılığın yaptırımı var mı?
Yönetmelik m.30 uyarınca Yönetmelik hükümlerine aykırılıklarda 5996 sayılı Kanunun ilgili yaptırım hükümleri uygulanır; ayrıca somut olayın niteliğine göre başka hukuki sonuçlar doğabilir.
Hukuki değerlendirme ve E-E-A-T notu
Bu içerik Yeni Gıdalar Yönetmeliğinin özellikle m.9, m.22 ve m.30 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Gizlilik, bilimsel değerlendirme için gerekli bilgiyi sunmama hakkı değil; ciddi rekabet zararı doğurabilecek belirli bilgilerin kamuya açıklanmasına karşı gerekçeli koruma mekanizmasıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
